Έντυπη Έκδοση

ΜΑΡΚ ΧΑΤΖΗΠΑΤΕΡΑΣ

Ενας Νεοϋορκέζος στο Ναύπλιο

Συζητώντας με τον εικαστικό Μαρκ Χατζηπατέρα, στη μεγάλη ατομική έκθεσή του στο «Φουγάρο»

«Σήμερα, περισσότερο από ποτέ, οι κοινωνίες και οι άνθρωποι καθοδηγούνται από προωθούμενα πρότυπα και αντίστοιχα συμφέροντα» * «Παρά την άνοδο της Χρυσής Αυγής, αρνούμαι να αποδεχτώ ότι οι Ελληνες είμαστε ρατσιστές. Θα ήταν και αυτό ένα είδος ρατσισμού. Τους παίρνει σβάρνα όλους»

Μεσημέρι Σαββάτου και στο Ναύπλιο οι θερμοκρασίες επιμένουν ψηλά. Στο «Φουγάρο», το παλιό εργοστάσιο που τα τελευταία χρόνια έχει μεταβληθεί σε έναν ιδιαίτερο χώρο ψυχαγωγίας και πολιτισμού, άνθρωποι διαφορετικής ηλικίας φαίνεται να αδιαφορούν στον πειρασμό της θάλασσας και αναμένουν, στα αίθρια και τα καφέ, τα εγκαίνια μιας έκθεσης που ξεπερνά κατά πολύ τα δεδομένα μιας επαρχιακής πόλης. Διασχίζοντας τους γνώριμους χώρους του «Φουγάρου» και ελάχιστα λεπτά πριν από το επίσημο άνοιγμα της έκθεσης, συναντήσαμε τον Ελληνα εικαστικό Μαρκ Χατζηπατέρα.

Ενας κοσμοπολίτης, που παρά τη διαδρομή του στο χώρο των Τεχνών μάς προσφέρει με προσήνεια και χαρακτηριστική απλότητα μια προσωπική ξενάγηση στο εικαστικό του σύμπαν, που απλώνεται σε περισσότερα από 300 τετραγωνικά μέτρα. Μια περιδιάβαση στη μεγαλύτερη ατομική έκθεσή του μετά το 2008 και παράλληλα μία συζήτηση για την Τέχνη και την ελληνική πραγματικότητα. Την απόφασή του να αφήσει τη Νέα Υόρκη και να επιστρέψει στα πάτρια εδάφη. Την Ελλάδα της Τέχνης που δεν υποκύπτει σε οικονομικές δυσχέρειες και φαινόμενα ρατσισμού. Μια χώρα που κάποτε «υπήρξε τριτοκοσμική».

Στο άνοιγμα της έκθεσης αντικρίσαμε περισσότερα από 100 γλυπτά μικρών και μεγάλων διαστάσεων να στεφανώνονται από επιτοίχιες μονοτυπίες και να δομούν έναν ξεχωριστό πολιτισμό σε εξέλιξη. Ανθρωπόμορφα πλάσματα που φέρουν το διακριτικό φορτίο της ζωτικής τους αύρας, αλλά και υβριδικές κατασκευές μεταξύ μουσικού οργάνου και μηχανής, που αντλούν τη ζωτικότητά τους από τον υπαινιγμό της ανθρώπινης παρουσίας. Με αφαίρεση που εκκινεί από το πρωτόγονο και αρχετυπικό και φτάνει μέχρι το εξπρεσιονιστικό και φουτουριστικό, οι γλυπτικές κατασκευές του Μαρκ Χατζηπατέρα απεκδύονται καθετί επίκτητο και εισάγουν τον επισκέπτη σε μια διαδικασία ενδοσκόπησης και αυτογνωσίας. Μας φέρνουν σε επαφή με έναν κόσμο εναργή και αυθύπαρκτο, που συνιστά την απόλυτη ετερότητα και μας καλεί να τον κατανοήσουμε. Ενας κόσμος που συνδυάζει το απόκρυφο με το κωμικό και το παιγνιώδες με το ανεικονικό. Μία φανταστική πολιτεία ανοιχτή σε ερμηνείες και ανασυνθέσεις.

- Τα έργα σας προσομοιάζουν σε υβριδικούς οργανισμούς, καθώς και σε αντίστοιχα αντικείμενα. Σε τι αποσκοπεί αυτή η συζυγία;

«Θα έλεγα ότι παραπέμπουν στη φύση και σε ποικίλες μορφές που εκκινούν από αυτή. Εξάλλου, ό,τι κάνει ο άνθρωπος παραπέμπει στη φύση. Ολα επικοινωνούν και όλα συσχετίζονται. Και όχι μόνο οι άνθρωποι και τα ζώα. Ακόμη και τα ανθρώπινα έργα. Αψυχα πράγματα υπονοούν ζωή. Μια άδεια καρέκλα πάντα θα υπαινίσσεται την ανθρώπινη παρουσία».

- Δίπλα στα γλυπτά πλάσματά σας βλέπουμε τα τοτέμ τους. Τις θεότητες που υποτίθεται ότι έχουν δομήσει και μάλιστα αποτυπώνουν τη δική τους μορφή σε μεγέθυνση. Σε τι εξυπηρετεί αυτό το στοιχείο αυτοαναφορικότητας;

«Συνιστούν μια εξέλιξη αισθητική αλλά και εννοιολογική. Παίζοντας με το κέντρο βάρους και παρουσιάζοντάς τα ετοιμόρροπα, δίνω στα υπόλοιπα γλυπτά κίνηση. Σε εννοιολογικό επίπεδο, ήθελα πρωτίστως να εκφράσω ότι ο άνθρωπος, την ίδια στιγμή που φαίνεται ευάλωτος, είναι σε θέση να αντιπαλέψει τα πάντα. Μπορεί να φαινόμαστε ετοιμόρροποι συναισθηματικά, αλλά μέσα μας κρύβουμε τεράστια ψυχικά αποθέματα. Το μόνο που οφείλουμε είναι να ανακαλύψουμε αυτή την εσωτερική δύναμη και να τη φέρουμε στην επιφάνεια. Τα πλάσματά μου από την άλλη είναι σαν κι εμάς. Εχουν κι εκείνα τους θεούς τους, που τους έχουν φέρει στα μέτρα τους. Στη μορφή τους. Με ελαττώματα, εγωισμούς και όλα τα εγγενή χαρακτηριστικά τους».

- Η αφαιρετική, σχεδόν αρχετυπική φόρμα τους, καλύπτεται από γυαλιστερή επιφάνεια. Τι εξυπηρετεί αυτή η αντίθεση;

«Πράγματι, αυτή τη στιγμή είναι βαμμένα με συγκεκριμένους κωδικούς χρωμάτων από αντίστοιχες μάρκες αυτοκινήτων. Πρόκειται για ένα σχόλιο στις αξίες και τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά γνωρίσματα που τείνουν να ενοποιηθούν. Ενα σχόλιο στην αδυναμία του ανθρώπου να πλάσει έναν ανεξάρτητο χαρακτήρα και να αυτοπροσδιοριστεί. Σήμερα περισσότερο από ποτέ οι κοινωνίες και οι άνθρωποι καθοδηγούνται από προωθούμενα πρότυπα και αντίστοιχα συμφέροντα. Δεν σας κρύβω ότι αρχικά με έλκυε η ιδέα να τα επιχρυσώσω και να καταφέρω να τα βάλω σε ένα πολυτελές οίκημα, προκειμένου να σατιρίσω την υψηλή κοινωνία. Θα ήταν μια όμορφη αντίθεση η ποπ αισθητική και το έως ένα σημείο καρτουνίστικο των μορφών τους να επικαλύπτονταν με χρυσό. Η ματιά μου βέβαια ναι μεν είναι κριτική προς την κοινωνία, αλλά γίνεται με δεκτικότητα και αγάπη».

- Δεδομένου και του αυξανόμενου ρατσισμού που παρατηρείται στη χώρα μας, μήπως ήταν και ένα σχόλιο στην ανοχή της διαφορετικότητας;

«Βέβαια. Τα πλάσματά μου είναι εντελώς διαφορετικά μεταξύ τους, σχεδόν άφυλα, αλλά όλα συνδιαλέγονται. Αποπειρώνται να επικοινωνήσουν. Εκπέμπουν από χωνιά και από σωλήνες την ίδια στιγμή που καταβάλλουν προσπάθεια να αντιληφθούν. Αποτυπώνουν τη βασική ανάγκη του ανθρώπου να επικοινωνεί, να κατανοεί και εν τέλει να συνυπάρχει ακόμη και με κάτι εντελώς διαφορετικό από αυτόν. Είναι θεμιτό να μάχεσαι και να διαφωνείς, αλλά πάντα με διάθεση να έρθεις εγγύτερα στον άλλο. Πρέπει να καταλάβουμε ότι η ύπαρξη και η κατανόηση της διαφορετικότητας μόνο θετικό αντίκτυπο έχουν στις ζωές των λαών. Ανοίγουν νέες οδούς και προοπτικές».

- Από την εμπειρία σας στην πολυπολιτισμική Νέα Υόρκη, πώς αντιλαμβάνεστε τα φαινόμενα ρατσισμού στην Ελλάδα;

«Ξέρετε, η Νέα Υόρκη γεννήθηκε και αναπτύχθηκε μέσα σε αυτή την πολυπολιτισμικότητα και εκεί ενσωματώθηκαν όλες οι φυλές του κόσμου. Οταν πήγα στα 28 μου -όπου τελικά έμεινα 20 χρόνια- μέσα σε ελάχιστους μήνες ένιωσα πιο αποδεκτός απ' ό,τι στην Αγγλία όπου γεννήθηκα και μεγάλωσα. Παρά την άνοδο της Χρυσής Αυγής, αρνούμαι να αποδεχτώ ότι οι Ελληνες είμαστε ρατσιστές. Θα ήταν και αυτό ένα είδος ρατσισμού. Τους παίρνει σβάρνα όλους. Είναι σαν να λέμε ότι όλοι οι δημόσιοι υπάλληλοι είναι τεμπέληδες. Εστω και ένας από αυτούς να δουλεύει, πώς μπορεί ύστερα να υπερασπιστεί τον εαυτό του μπροστά σε αυτή τη γενίκευση; Θέλω να βλέπω τη θετική πλευρά. Τα νέα παιδιά που γνωρίζω -και αποδέχονται το διαφορετικό- ελπίζω ότι θα αποτελέσουν την αρχή για κάτι καλύτερο».

- Πώς πήρατε την απόφαση να επιστρέψετε μόνιμα στην Ελλάδα;

«Τα παιδιά μου γεννήθηκαν στην Αμερική. Πέρα από το γεγονός ότι επιθυμούσα να είναι πολίτες του κόσμου, ήθελα να μάθουν σωστά ελληνικά και να διαμορφώσουν και εθνική ταυτότητα».

- Πόσο έχει επηρεάσει η οικονομική κρίση έναν χώρο τόσο ιδιαίτερο όσο η σύγχρονη τέχνη;

«Υπάρχει έντονο δημιουργικό δυναμικό. Πάντα υπήρχε και θα συνεχίσει να υπάρχει, ανεξαρτήτως οικονομικών δυσχερειών».

- Η έλλειψη χρημάτων θεωρείτε ότι δεν επηρεάζει τους δημιουργούς;

«Το βέβαιο είναι ότι επηρεάζει το εμπόριο Τέχνης, καθώς και κάποιες αναθέσεις, υποτροφίες ή χρηματοδοτήσεις. Οι δημιουργοί όμως θα εξακολουθούν να εκφράζονται. Η διάθεση και η ανάγκη έκφρασης και δημιουργίας θα παραμένουν άσβεστες. Δεν στερεύουν οι αληθινοί δημιουργοί. Από την άλλη όμως και η διάθεση των έργων Τέχνης είναι μια σημαντική πτυχή και ελπίζω ότι οι έμποροι Τέχνης θα καταφέρουν να αντεπεξέλθουν σε αυτές τις δύσκολες συγκυρίες».

- Είστε αισιόδοξος για το μέλλον;

«Είμαι βέβαιος ότι θα βγούμε από αυτή την κατάσταση. Οχι επειδή το λένε οι κυβερνώντες, αλλά γιατί έτσι είναι η ζωή. Ολα είναι παροδικά. Και οι μέρες της ευμάρειας και της ένδειας. Η Ελλάδα έχει περάσει μεγαλύτερη φτώχεια και στο πρόσφατο παρελθόν θα μπορούσε κάποιος να πει ότι υπήρξαμε μια τριτοκοσμική χώρα».

- Πιστεύετε στην αποκέντρωση της Τέχνης;

«Οχι μόνο στην αποκέντρωση της Τέχνης αλλά στην αποκέντρωση γενικότερα. Δεν μπορεί η μισή Ελλάδα να κατοικεί στην Αθήνα. Χαίρομαι ιδιαίτερα που πραγματοποιώ εδώ την έκθεσή μου. Ενα κόσμημα για την περιοχή που έγινε με αγάπη και φροντίδα και που απ' ό,τι αντιλαμβάνομαι έχουν αγκαλιάσει όλοι . Αξίζει να υποστηρίξουμε τέτοιες προσπάθειες. Οι σημαντικές εκθέσεις που λαμβάνουν χώρα το καλοκαίρι στα νησιά πρέπει να απλωθούν και στην υπόλοιπη ηπειρωτική Ελλάδα».

- Τι σχεδιάζετε για το μέλλον;

«Και να σας έλεγα, δεν θα πραγματοποιηθεί. Οποτε σχεδιάζω κάτι, τα πάντα ανατρέπονται (γέλια). Ο δημιουργός λαμβάνει ποικίλα ερεθίσματα και αλλάζει σχέδια διαρκώς. Ξεκινάς να πας κάπου και καταλήγεις αλλού. Μόνο μια στιγμή αρκεί για να σου αλλάξει τα σχέδια. Αυτή τη στιγμή περιμένω να δω πώς θα κυλήσει αυτή η έκθεση».

- Πόσο επηρεάζει το κατοπινό έργο σας η επαφή που έχετε με τον κόσμο σε μια ατομική έκθεσή σας;

«Είναι, θα λέγαμε, μια ξεχωριστή δημιουργική διαδικασία. Βγαίνεις από την περιχαράκωση του εργαστηρίου και συζητώντας με τον κόσμο αντιλαμβάνεσαι νέες πτυχές του έργου σου. Αυτό βέβαια δεν σημαίνει ότι ο καλλιτέχνης οφείλει να δημιουργεί σε πλήρη ταύτιση με το κοινό. Σίγουρα όμως οφείλει να το αφουγκράζεται».

i info

Η ατομική έκθεση του Μαρκ Χατζηπατέρα στο «Φουγάρο» (Ασκληπιού 98, Ναύπλιο) θα ολοκληρωθεί στις 3 Αυγούστου. Επιμέλεια: Φλωρίκα Π. Κυριακοπούλου και Μαρκ Χατζηπατέρας.

Αποστολή με Email Εκτύπωση σελίδας

Διαβάστε επίσης

Στην κατηγορία
Τέχνες & Πολιτισμός
Με λέξεις-κλειδιά
Συνεντεύξεις
Εκθέσεις