Έντυπη Έκδοση

Αναζητώντας την ιστορία της ελληνικής ιατρικής -και φαρμακευτικής-

Ενας από τους τομείς της ιστορίας της επιστήμης, που θα έπρεπε να κάνει περήφανους τους Ελληνες για τη συμβολή τους στην ανάπτυξή της, είναι αυτός των ιατρικών επιστημών.

Και με τον όρο «ιατρικές επιστήμες» νοείται το σύνολο των σχετικών δραστηριοτήτων. Αναπόσπαστο τμήμα της ιατρικής επιστήμης από την αρχαιότητα, υπήρξε η φαρμακευτική. Μέχρι το 19ο αιώνα υπήρχε απόλυτη ταύτιση της ιατρικής με τη φαρμακευτική.

Ο Γάλλος ακαδημαϊκός Jean-Charles Sournia, που έχει ειδικευτεί στην ιστορία της ιατρικής, έγραψε στο έργο του «Histoire de la medecine»: «Χίλια χρόνια μετά την κατάληψη της Αλεξάνδρειας από τους Αραβες και τετρακόσια χρόνια μετά την άλωση της Κωνσταντινούπολης από τον Μωάμεθ ΙΙ, τα διδακτικά εγχειρίδια του Ιπποκράτη, του Διοσκουρίδη, του Ορειβάσιου και του Παύλου του Αιγινίτη θα συγκροτούν ακόμα τη βάση της εκπαίδευσης στις ιατρικές σχολές σε ολόκληρη την Ευρώπη».

Αφορμή για το σημερινό αφιέρωμα αποτέλεσε η εντυπωσιακή έκδοση της Φωτεινής Καραμαλούδη για την ιστορία των ελληνικών φαρμακείων. Παράλληλα παρουσιάζεται η πρωτότυπη «Η ιστορία της Ελληνικής Ιατρικής στη Σμύρνη» του Λάζαρου Βλαδίμηρου, που εξέδωσε η Ενωση Σμυρναίων, και μια ενδιαφέρουσα Επιτομή Ιστορίας της Στρατιωτικής Ιατρικής και Νοσηλευτικής στην Ελλάδα του Αριστείδη Διαμαντή. Επίσης παρουσιάζεται μια μελέτη των Βλαδίμηρου και Διαμαντή για μια από τις άγνωστες πλευρές τής ιστορίας του Γρηγόρη Λαμπράκη (1912-1963), ο οποίος υπήρξε πρωτοπόρος της γυναικολογικής ενδοκρινολογίας στην Ελλάδα.

* Διδάκτωρ Σύγχρονης Ιστορίας, μαθηματικός http://kars1918.wordpress.com/

Αριστείδης Γ. Διαμαντής

«Επιτομή Ιστορίας της Στρατιωτικής Ιατρικής και Νοσηλευ τικής στην Ελλάδα»

εκδ. Σχολή Αξιωματικών Νοσηλευτικής, Αθήνα, 2011

Μελετώντας την ανάπτυξη της σύγχρονης ιατρικής στον ελλαδικό χώρο, ο ερευνητής εντοπίζει άμεσα μια ελάχιστα συνειδητοποιημένη σχέση μεταξύ της ιστορίας της Υγειονομικής Υπηρεσίας του στρατού με την ιατρική επιστήμη. Ο Αριστείδης Διαμαντής, με την πρωτότυπη μελέτη του, εντοπίζει και αποδεικνύει αυτή την άρρηκτη και στενά συνδεδεμένη εξέλιξη της δημόσιας ιατρικής με τη στρατιωτική ιατρική από την εποχή της σύστασης του Υγειονομικού Σώματος του στρατού το 1833.

Το πρώτο νοσοκομείο που ιδρύθηκε στην ελεύθερη μετεπαναστική Αθήνα το 1866 ήταν το Στρατιωτικό Νοσοκομείο στην περιοχή «Μακρυγιάννη». Το νοσοκομείο αυτό δεν κάλυπτε μόνο τις στρατιωτικές ανάγκες, αλλά και της κοινωνίας ευρύτερα. Επίσης υπήρξε ένας βασικός χώρος εκπαίδευσης των γιατρών για αρκετές γενιές. Η στρατιωτική ιατρική είχε επίσης στενή σχέση με τη δημιουργία το 1837 και τη λειτουργία της Ιατρικής Σχολής του Πανεπιστημίου Αθηνών.

Στο βιβλίο μπορούμε να διακρίνουμε τρία μέρη. Στο α' μέρος γίνεται μια ευρύτατη ιστορική παρουσία της ελληνικής ιατρικής από την αρχαιότητα έως και τους προεπαναστατικούς χρόνους. Στο β' μέρος παρουσιάζεται η στρατιωτική ιατρική επιστήμη στην ελεύθερη Ελλάδα, από τους χρόνους του Οθωνα έως τους Βαλκανικούς πολέμους και τη Μικρασιατική Εκστρατεία και στο γ' μέρος ο συγγραφέας μελετά την περίοδο του Μεσοπολέμου και την ανασυγκρότηση των πολεμικών μονάδων μετά τη Μικρασιατική Καταστροφή.

Σημαντικά στοιχεία υπάρχουν στο κεφάλαιο για τον Ελληνοϊταλικό πόλεμο του '40 και για την έκφραση της στρατιωτικής ελληνικής ιατρικής στη Μέση Ανατολή, όπου δημιουργήθηκαν ελληνικά στρατιωτικά νοσοκομεία.

Ο συγραφέας επισημαίνει: «Μετά την κατάληψη της Ελλάδας από τον Αξονα, όσοι από τους υγειονομικούς αξιωματικούς δεν κατέφυγαν στη Μέση Ανατολή ή δεν οργανώθηκαν στην Εθνική Αντίσταση, εξακολούθησαν την αποστολή τους, αναλαμβάνοντας το βαρύ έργο της περίθαλψης των θυμάτων του πολέμου σε στρατιωτικά νοσοκομεία που συνέχισαν να λειτουργούν κατά τη διάρκεια της Κατοχής... Αρκετοί μόνιμοι γιατροί πλαισίωσαν τις ελληνικές υγειονομικές μονάδες εκστρατείας, τις ελληνικές πτέρυγες στα αγγλικά στρατιωτικά νοσοκομεία...».

Το βιβλίο τελειώνει με την ανασυγκρότηση της Υγειονομικής Υπηρεσίας των ενόπλων δυνάμεων μετά την Απελευθέρωση και τη δημιουργία των στρατιωτικών νοσοκομείων.

Η έκδοση συνοδεύεται από πλούσια εικονογράφηση και βασίζεται σε μια πλήρη βιβλιογραφία.

ΒΛΑΣΗΣ ΑΓΤΖΙΔΗΣ

Λάζαρος Ε. Βλαδίμηρος, Αριστείδης Γ. Διαμαντής

«Γρηγόρης Λαμπράκης (1912-1963). Πρωτοπόρος της Γυναικολογικής Ενδοκρινολογίας στην Ελλάδα» εκδ. Καυκάς, Αθήνα, 2009

Ο Γρηγόρης Λαμπράκης αποτελεί ένα σύμβολο του αγώνα για τη δημοκρατία και την απαλλαγή της Ελλάδας από το άχθος της μετεμφυλιακής βίας και των παρακρατικών μηχανισμών. Είναι όμως τελείως άγνωστη η συμβολή σ' έναν άλλο τομέα, που σχετίζεται άμεσα με την επιστήμη της ιατρικής: αυτόν της γυναικολογικής ενδοκρινολογίας.

Ο Γρηγόρης Λαμπράκης υπήρξε υφηγητής της Μαιευτικής Γυναικολογίας στο Πανεπιστήμιο Αθηνών, οπότε με αυτή του την ιδιότητα ανάπτυξε μια αξιόλογη δράση. Αυτήν ακριβώς τη δράση αναδεικνύουν οι συνάδελφοι του Λαμπράκη στο χώρο της επιστήμης Λάζαρος Ε. Βλαδίμηρος, μαιευτήρας-γυναικολόγος, και Αριστείδης Γ. Διαμαντής, κυτταρολόγος. Και οι δύο συγγραφείς είναι διδάκτορες της Ιατρικής Σχολής του Πανεπιστημίου Αθηνών και επιστημονικοί συνεργάτες του Εργαστηρίου Ιστορίας της Ιατρικής Σχολής του Πανεπιστημίου Αθηνών.

Κίνητρό τους υπήρξε η διαπίστωση ότι παραμένει παντελώς άγνωστο το επιστημονικό έργο του Λαμπράκη, που ήταν πρωτοπόρο για την ενδοκρινολογία και ιδιαίτερα για τη γυναικολογία. Περιγράφουν την κατάσταση αυτή ως «φαινομενικά ανεξήγητη και ίσως άδικη κρίση της Ιστορίας» και την ερμηνεύουν ως εξής: «Ο πρώτος λόγος οφείλεται στην πολιτική στράτευση του Λαμπράκη στις αρχές της δεκαετίας του 1960.

Κυριολεκτικά αλλά και μεταφορικά, το πολιτικό έργο του βουλευτή έθαψε και οδήγησε στη λησμονιά το έργο του επιστήμονα ερευνητή. Τότε δηλαδή που η ενδοκρινολογία είχε αρχίσει να αναπτύσσεται με γρήγορους ρυθμούς στη χώρα μας, η πολιτική ταυτότητα του βουλευτή της Αριστεράς αποτελούσε ανασταλτικό παράγοντα και για κάθε άλλο επιστήμονα, που θα επιχειρούσε να υπενθυμίσει σε ιατρικό κείμενο ή σε δημοσιευμένη εργασία, με ενδοκρινολογικό θέμα, τις προηγηθείσες εργασίες και δημοσιεύσεις του Λαμπράκη. Η βιβλιογραφική αναφορά στο βιβλίο του Λαμπράκη ή στις επιστημονικές του εργασίες θα αποτελούσε το "κόκκινο" πανί για το συντηρητικό επιστημονικό κατεστημένο της εποχής. Ο δεύτερος λόγος οφείλεται στο ίδιο το αντικείμενο της επιστημονικής ενασχόλησης του ερευνητή Λαμπράκη. Η γυναικολογική ενδοκρινολογία ακολούθησε τόσο γρήγορους ρυθμούς ανάπτυξης, σχεδόν εκρηκτικούς, ώστε κάθε αναφορά σε παλαιότερες δημοσιεύσεις και πειραματικές εργασίες μόνο ιστορικό ενδιαφέρον παρουσίαζε...».

Οι συγγραφείς δίνουν αρχικά στον αναγνώστη στοιχεία από την πολιτική διαδρομή του Λαμπράκη, η οποία διακόπηκε με τη δολοφονία του. Στη συνέχεια αναπτύσσουν την άποψή τους ότι ο Γρηγόρης Λαμπράκης είχε ιδιαίτερη επιστημονική έρευνα στην ιατρική γενικά και στη γυναικολογική ενδοκρινολογία ειδικότερα. Στο βιβλίο παρουσιάζονται 35 δημοσιευμένες εργασίες του, γίνεται ιδιαίτερη αναφορά στο δίτομο σύγγραμμά του περί ενδοκρινολογίας και δημοσιεύονται σχόλια σημαντικών επιστημόνων της ιατρικής για το έργο του Λαμπράκη.

Λάζαρος Ε. Βλαδίμηρος

«Η Ιστορία της Ελληνικής Ιατρικής στη Σμύρνη» εκδ. Ενωση Σμυρναίων, Αθήνα, 2008

Η ιστορία της ελληνικής παρουσίας στη Μικρά Ασία δεν θα προσελκύσει το ενδιαφέρον της επίσημης ιστοριογραφίας ούτε και των πνευματικών καθιδρυμάτων του ελληνικού κράτους. Θα «συνωστιστεί» στην πληθώρα των τριτευόντων θεμάτων, τα οποία οι κήνσορες του βαλκανικού μας έθνους-κράτους θα επιλέξουν να αγνοήσουν.

Ομως το κενό θα καλυφθεί από την αυτόβουλη ερευνητική δραστηριότητα επιστημόνων που θα εντοπίσουν τη μεγάλη σημασία αυτής της ιστορικής σελίδας και από τις συνεχείς και επίμονες προσπάθειες των προσφυγικών οργανώσεων, που δεν έπαψαν ποτέ να ανακαλούν στη μνήμη τους τις χαμένες πατρίδες και να προσπαθούν να ανασυνθέσουν και να περιγράψουν τις συνθήκες που επικρατούσαν πριν ο άνεμος του εθνικισμού και της Γενοκτονίας σαρώσει τα πάντα στο πέρασμά του.

Στην εξαιρετική χορεία των φιλιστόρων ανήκει και ο ιατρός Λάζαρος Βλαδίμηρος, που με το βιβλίο του «Η Ιστορία της Ελληνικής Ιατρικής στη Σμύρνη» φέρνει στο φως μια από τις πλέον θαυμαστές σελίδες τόσο της παρουσίας του Ελληνισμού στη γη της Μικράς Ασίας όσο και της ιστορίας της σύγχρονης ελληνικής ιατρικής. Η σελίδα αυτή θα γραφεί στην Ιωνία και θα τελειώσει με δραματικό τρόπο τον Σεπτέμβρη του 1922, με τη σφαγή και την καταστροφή της Σμύρνης. Μεταξύ των κτηρίων που καταστράφηκαν ήταν και το «Γραικικόν Νοσοκομείον Σμύρνης». Το Νοσοκομείο αυτό ιδρύθηκε το 1723 και συνέχισε να λειτουργεί αδιαλείπτως και υποδειγματικά έως και τον Σεπτέμβρη του 1922, υπηρετώντας τον πληθυσμό της Σμύρνης χωρίς καμιά φυλετική, θρησκευτική ή ταξική διάκριση, προσφέροντας ευρωπαϊκού επιπέδου νοσηλεία και θεραπεία. Το Γραικικό Νοσοκομείο, που το 1922 διέθετε 400 κλίνες για ασθενείς, λειτούργησε επί δύο αιώνες αναπτυσσόμενο διαρκώς και εξοπλιζόμενο με τα νεότερα τεχνικά επιτεύγματα της ιατρικής επιστήμης. Μετά το 1900 δημιουργήθηκε ένα πρότυπο μικροβιολογικό εργαστήριο και το 1911 το Νοσοκομείο απέκτησε ακτινολογικό μηχάνημα, δημιουργώντας ειδικό ακτινολογικό τμήμα.

Η ιστορία του Γραικικού Νοσοκομείου αποτελεί τμήμα της εμπεριστατωμένης αφήγησης του Βλαδίμηρου. Ιδιαίτερη μνεία γίνεται στους γιατρούς της Σμύρνης, στα ελληνικά νοσοκομεία της Μικράς Ασίας, στα πρωτοποριακά πειράματα μεταμοσχεύσεων που λάμβαναν χώρα στη Σμύρνη, στα φαρμακεία και τους φαρμακοποιούς. Ο συγγραφέας καταλήγει σε ενδιαφέροντα συμπεράσματα: «Το πνευματικό και πολιτιστικό θαύμα που αναπτύχθηκε στην Ιωνία, με την ίδρυση του Νοσοκομείου και των πολλών εκπαιδευτικών Σχολών και φιλανθρωπικών ιδρυμάτων, υπήρξε αποκλειστικά δημιούργημα των φιλόπονων προοδευτικών Σμυρνιών. Το επίσημο ελληνικό κράτος δεν εισέφερε...

Η ελληνική κοινότητα Σμύρνης δεν αντιμετώπισε ποτέ την Ευρώπη με την αμφιθυμία του ελλαδικού κράτους και του ελληνικού λαού που μόνιμα, ακόμα και στην εποχή μας, από τη μια μεριά πιθηκίζει και εκστασιάζεται με ό,τι ξενόφερτο και από την άλλη μονίμως μέμφεται και λοιδορεί το δυτικό τρόπο σκέψης. Οι Ελληνες της Σμύρνης δεν είχαν τέτοια προβλήματα, ήταν τμήμα της Ευρώπης».

 

Αποστολή με Email Εκτύπωση σελίδας

Διαβάστε επίσης

Στην κατηγορία
Ελλάδα
Στη στήλη
Ιστορικά