Έντυπη Έκδοση

Γουίλιαμ Φρίντκιν

Επηρεάστηκα από τον Φελίνι, τον Αντονιόνι και τον Αγγελόπουλο

«Διάβασα τον Καζαντζάκη, αλλά ένας από τους πιο αγαπημένους μου ποιητές απ' όλο τον κόσμο είναι ο Γιάννης Ρίτσος»

Η μεγάλη εμπορική επιτυχία του αστυνομικού του θρίλερ, «Ο άνθρωπος από τη Γαλλία» (1971), αλλά και το Οσκαρ που κέρδισε στη συνέχεια, άνοιξαν στον Γουίλιαμ Φρίντκιν το δρόμο για μια σημαντική καριέρα στον αμερικανικό κινηματογράφο, σε μια περίοδο όπου το Χόλιγουντ είχε αρχίσει να κάνει ανοίγματα σε νέους, αντικομφορμιστές συχνά σκηνοθέτες (Κόπολα, Σκορσέζε, Τσιμίνο, Σπίλμπεργκ, Πολάνσκι, Φόρμαν), οι οποίοι κατάφεραν να πιάσουν το σφυγμό της εποχής (της εξέγερσης ενάντια στον πόλεμο του Βιετνάμ, του LSD και της μουσικής, των χίπηδων, των παιδιών των λουλουδιών).

Γουίλιαμ Φρίντκιν Γουίλιαμ Φρίντκιν Την επιτυχία του αυτή θα την ακολουθήσει μια σειρά από άλλες σημαντικές ταινίες, από τον «Εξορκιστή» μέχρι το «Ψωνιστήρι» και τον «Ανθρωπο από το Λος Αντζελες». Ενώ, πρόσφατα, ύστερα από ένα διάλειμμα, ο Φρίντκιν, στα 75 του χρόνια, θα επανεμφανιστεί με το αριστουργηματικό θρίλερ «Killer Joe» (2011).

Συνάντησα τον 78άχρονο σήμερα Φρίντκιν στο πρόσφατο Φεστιβάλ του Κάρλοβι Βάρι, στην Τσεχία, όπου τιμήθηκε με την Ειδική Κρυστάλλινη Σφαίρα για το σύνολο του έργου του και όπου προβλήθηκε σε αποκατεστημένη κόπια το άδικα παραγνωρισμένο θρίλερ αγωνίας «Το μεροκάματο του φόβου», που είχε γυρίσει το 1977. Συνάντηση στην οποία ο Φρίντκιν, εκτός από το έργο του, μου μίλησε για τη δεκαετία του '70 και τις αλλαγές που επέφερε στη νεολαία και στο Χόλιγουντ, για τον Πίντερ, τη λογοτεχνία, αλλά και την αγάπη του για το έργο του Καζαντζάκη, του Ρίτσου και του Αγγελόπουλου.

- Τι σας έκανε να γυρίσετε το 1977 το «Sorcerer» (ελληνικός τίτλος: «Το μεροκάματο του φόβου»), ριμέικ της γαλλικής ταινίας «Το μεροκάματο του τρόμου» του Κλουζό;

«Θαυμάζω τον Κλουζό, αλλά εγώ δεν θα το έλεγα ριμέικ. Κάθε τόσο κάποιος ανεβάζει στο θέατρο τον "Αμλετ". Αλλά ο Αμλετ ανέβηκε πρώτη φορά το 17ο αιώνα. Τότε δεν υπήρχαν αντίγραφα και μόνο στο θέατρο Globe, που ήταν το θέατρο του Σέξπιρ, μπορούσαν να τον ανεβάσουν. Από τότε το έργο έχει ανεβεί στη σκηνή εκατομμύρια, ίσως, φορές. Ακόμη και η πιο ηλίθια ταινία που βασίζεται σε μιαν άλλη δεν είναι ριμέικ, είναι εμπνευσμένη διαφορετικά. Κάθε νέα τέτοια ταινία είναι για μένα μια νέα εκδοχή. Στο "Sorcerer" δεν είναι μόνο το ότι έχεις άλλους ηθοποιούς, αλλά έχεις και διαφορετικούς χαρακτήρες και διαφορετικές καταστάσεις. Το θέμα είναι το ίδιο. Αφορά ανθρώπους που δεν είναι καθόλου σούπερ ήρωες και που αγωνίζονται να επιβιώσουν. Και αν δεν συνεργαστούν, θα πεθάνουν όλοι. Αυτό είναι το θέμα της».

Ο συντάκτης της «Ε» Νίνος Φένεκ Μικελίδης συνάντησε το διάσημο σκηνοθέτη στο Φεστιβάλ του Κάρλοβι Βάρι, όπου τιμήθηκε με την Ειδική Κρυστάλλινη Σφαίρα Ο συντάκτης της «Ε» Νίνος Φένεκ Μικελίδης συνάντησε το διάσημο σκηνοθέτη στο Φεστιβάλ του Κάρλοβι Βάρι, όπου τιμήθηκε με την Ειδική Κρυστάλλινη Σφαίρα - Πόσο δύσκολο ήταν το γύρισμα της ταινίας;

«Πολύ δύσκολο. Επρεπε να τα κάνουμε όλα. Δεν υπήρχαν τότε κομπιούτερ. Ο,τι βλέπεις το γυρίσαμε πραγματικά. Ηταν δύσκολο και επικίνδυνο. Σήμερα με τους κομπιούτερ ίσως να κάναμε την ταινία ακόμη πιο εντυπωσιακή. Μπορεί να κάθεσαι εκεί που είσαι τώρα και με την πράσινη οθόνη και ο κομπιούτερ να προσθέσει το Ταζ Μαχάλ ή τα αρχαία της Αθήνας, ή οτιδήποτε...».

- Τελευταία στραφήκατε σε ιστορίες βασισμένες σε θεατρικά έργα, όπως το «Rules of Engagement», το «Bug» και το «Killer Joe». Αλλά από ό,τι γνωρίζω αυτό το κάνατε και στην αρχή της καριέρας σας, με την ταινία «Πάρτι γενεθλίων», βασισμένη στο θεατρικό του Χάρολντ Πίντερ...

«Ναι, ήταν ένα έργο που μου άρεσε πολύ».

- Το έργο αυτό το παρουσίασα στο φεστιβάλ που διοργανώνω, το Πανόραμα Ευρωπαϊκού Κινηματογράφου. Στην Αθήνα τότε ήρθε και ο ίδιος ο Πίντερ. Εσείς γνωρίσατε τον Πίντερ;

«Ναι, εργαστήκαμε μαζί για έξι μήνες. Ενα χρόνο πριν πεθάνει πήγαμε με τη γυναίκα μου στο Λονδίνο και φάγαμε μαζί του. Η γυναίκα μου ήταν φοβισμένη, γιατί αυτός δεν ήταν απλώς μια ιδιοφυΐα, αλλά είχε και τη φήμη του μισαλλόδοξου, ιδιαίτερα ως προς τους Αμερικανούς, ιδιαίτερα τον αμερικανικό στρατό, την κυβέρνηση...».

- Και την αγγλική κυβέρνηση...

«Πράγματι. Με τη γυναίκα μου, που φοβόταν το κάθε τι, δεν μπορείς να φανταστείς πόσο καλός, ευγενικός και φιλικός ήταν. Μας υπέγραψε και διάφορα βιβλία του. Ηταν θαυμάσιος άνθρωπος και ευχαριστήθηκα ιδιαίτερα που μετέφερα αυτό το έργο του στην οθόνη».

- Είναι πιο δύσκολο να διασκευάσετε ένα θεατρικό έργο από το να γυρίσετε ένα πρωτότυπο σενάριο;

«Εξαρτάται από το έργο. Γνωρίζετε την αμερικανική ταινία "Καζαμπλάνκα";»

«Εξορκιστής» «Εξορκιστής» - Ναι, βέβαια...

«Ηταν ένα αποτυχημένο θεατρικό έργο, που λεγόταν "Everybody Comes to Rick's". Τότε κάποιος στη Γουόρνερ αγόρασε την ιστορία. Και έφτιαξαν μιαν υπέροχη ταινία! Είναι οι ίδιοι χαρακτήρες, οι ίδιοι χώροι, το καφέ του Ρικ στο Μαρόκο, αλλά κανένας δεν το βλέπει ως θεατρικό έργο. Και η διασκευή του αποδείχτηκε εμπνευσμένη!»

- Πώς βλέπετε τη δεκαετία του '70;

«Δεν κοιτάζω πίσω. Με ρωτάνε βέβαια γι' αυτήν. Να σου πω κάτι, αυτό που ενέπνευσε περισσότερο από οτιδήποτε άλλο τη γενιά μου ήταν αυτό που συνέβη εδώ στην Πράγα, το 1968, όταν έγινε η εξέγερση ενάντια στη ρωσική καταστολή. Αυτό ενέπνευσε τη γενιά μου, και όχι μόνο τους σκηνοθέτες αλλά όλη τη νεολαία που, στη συνέχεια, ξεσηκώθηκε ενάντια στην κυβέρνηση, ενάντια στον πόλεμο του Βιετνάμ, που ήταν ένας φριχτός, άχρηστος, απάνθρωπος πόλεμος. Ο πόλεμος ενάντια στους ναζί ήταν πολύ αναγκαίος, ο πόλεμος όμως του Βιετνάμ ήταν μια σπατάλη ανθρώπινων ζωών, σπατάλη χρημάτων και σπατάλη του αμερικανικού χαρακτήρα».

- Υπάρχει όμως και έμπνευση από το ευρωπαϊκό σινεμά...

«Ναι, πράγματι. Κι εγώ επηρεάστηκα από το ευρωπαϊκό σινεμά, ιδιαίτερα από τον Φελίνι, τον Αντονιόνι, τον Αλέν Ρενέ, τον Κλοντ Σαμπρόλ, τον Κριστρόφ Κισλόφσκι, τον Θόδωρο Αγγελόπουλο... έφτιαξε μεγάλες ταινίες, το "Θίασο" τον είδες;»

- Βέβαια, πολλές φορές...

«Δεν είναι υπέροχη ταινία; Και βέβαια τον Ζυλ Ντασσέν, που δεν ήταν Ελληνας αλλά γύρισε τον "Αλέξη Ζορμπά", παντρεύτηκε τη Μελίνα Μερκούρη και γύρισε και το "Χριστός ξανασταυρώνεται"... Μήπως το είδες;»

- Ναι, βεβαίως, βασισμένο στο βιβλίο του Καζαντζάκη.

«Ναι, διάβασα τον Καζαντζάκη σε μετάφραση. Να σου πω και κάτι άλλο. Ενας από τους πιο αγαπημένους μου ποιητές από όλο τον κόσμο είναι ο Γιάννης Ρίτσος. Τα ποιήματά του τα γνωρίζεις;»

«Sorcerer» «Sorcerer» - Ναι, πώς... Τα ποιήματά του είναι εξαιρετικά.

«Πανέμορφα! Δεν έχεις ξαναδιαβάσει τέτοια. Ολα αυτά με επηρέασαν».

- Για να επιστρέψουμε στις δεκαετίες του '60 και του '70, πιστεύετε πως τα στούντιο αγκάλιασαν τις αλλαγές αυτές ή απλά αναγκάστηκαν να τις δεχτούν;

«Αναγκάστηκαν. Αυτό που τους έπεισε να εμπιστευθούν νέους ανθρώπους σαν κι εμένα ήταν η ταινία "Ο ξένοιαστος καβαλάρης". Ταινία που έφτιαξαν μερικοί χίπηδες. Που έτρεχαν πάνω σε μοτοσικλέτες και που τη γύρισαν χωρίς κανένα σενάριο. Εφτιαξαν μια ταινία με την οποία ταυτίστηκε η νεολαία. Ενώ τα στούντιο δεν είχαν παρόμοια ανταπόκριση με τις ταινίες τους».

- Ο κινηματογράφος άλλαξε τη ζωή σας;

«Ναι, σίγουρα. Αλλά μη με ρωτήσεις πώς. Ξεκίνησα, αμέσως μετά το κολέγιο, στο τμήμα αλληλογραφίας ενός τηλεοπτικού σταθμού. Και με την ευλογία του Θεού, έγινα σκηνοθέτης».

- Πώς εξηγείτε αυτή την υποτροπή στο είδος του κινηματογράφου που γυρίζει σήμερα το Χόλιγουντ;

«Αλλαξε το zeitgeist (το πνεύμα της εποχής, η κυρίαρχη σκέψη). Το zeitgeist αλλάζει συνεχώς και μερικοί το αντιλαμβάνονται και το ακολουθούν, όπως κάνει ο Σπίλμπεργκ. Ο Σπίλμπεργκ γύριζε ταινίες στη δεκαετία του '70, την ίδια εποχή με μένα. Γύρισε "Τα σαγόνια του καρχαρία"... Και στη συνέχεια μπόρεσε να ακολουθήσει όλα τα zeitgeist. Νομίζω πως είναι ο μόνος που τα κατάφερε για ένα τόσο πολύ μεγάλο διάστημα. Αλλά ορισμένοι από μας ή δεν το είδαν ή δεν μπόρεσαν να προσαρμοστούν σ' αυτή την αλλαγή».

- Με ποιον από τους σκηνοθέτες τής γενιάς σας αισθάνεστε πιο κοντά;

«Δεν συγκρίνω τα ταλέντα μας, όλοι μας κάναμε διαφορετικές ταινίες, αλλά ίσως με τον Κόπολα, που είναι και πολύ καλός φίλος. Πάντως δεν νομίζω πως οι σκηνοθέτες ανταγωνιζόμαστε ο ένας τον άλλο. Κέρδισα ένα Οσκαρ αλλά δεν πιστεύω πως ένα τέτοιο βραβείο στηρίζεται στην καλλιτεχνική αξία μιας ταινίας».

- Παρακολουθείτε τις νέες ταινίες;

«Δεν βλέπω νέες ταινίες. Συνήθως παρακολουθώ τις παλιές. Αυτές που αγάπησα, όπως "Ο θησαυρός της Σιέρα Μάντρε", "Ο πολίτης Κέιν", "Ολα για την Εύα", "2001: Οδύσσεια του Διαστήματος", τα μιούζικαλ του Χόλιγουντ που λατρεύω, πολύ λίγες ταινίες που γυρίστηκαν τα τελευταία 30 χρόνια. Γιατί προτιμάνε μερικοί τον Μπραμς από τον Μπετόβεν; Δεν ξέρω γιατί. Σήμερα ανακαλύπτω τον εαυτό μου να ακούει περισσότερο Μάλερ από Μπετόβεν. Ακούω περισσότερο Τσαϊκόφσκι, Προκόφιεφ και Στραβίνσκι. Δεν ξέρω, ανακαλύπτω ότι μου μιλάνε».

- Το σινεμά σήμερα είναι περισσότερο για τους τινέιτζερ;

«Ναι».

- Για τις τελευταίες δύο-τρεις ταινίες που γυρίσατε, είχατε μεγαλύτερο έλεγχο από εκείνον στη δεκαετία του '70;

«Οχι. Αλλά δεν είχα ποτέ έλλειψη ελέγχου. Δεν αισθάνθηκα ποτέ πως κάποιοι άλλοι ήθελαν να με ελέγχουν».

- Τι καλύπτει για σας αυτός ο έλεγχος; Να επιλέγεις το σενάριο, τους ηθοποιούς, τη μουσική;...

«Τα στούντιο δεν ενδιαφέρονταν για τέτοια θέματα. Ισως να ενδιαφέρονταν για άλλους σκηνοθέτες, δεν το ξέρω. Αλλά κανένα στούντιο δεν μου είπε ποτέ να χρησιμοποιήσω αυτόν ή εκείνον τον ηθοποιό, ή αυτόν ή εκείνον το συνθέτη. Από τη στιγμή που συμφωνούσαμε στο σενάριο, άφηναν μεγάλη ελευθερία στο σκηνοθέτη».

- Συνεργάζεστε στα σενάρια;

«Ναι, σε όλα τα σενάρια που γύρισα, άλλοτε περισσότερο και άλλοτε λιγότερο. Δεν επενέβηκα στο σενάριο της ταινίας "Πάρτι γενεθλίων", γιατί είναι αριστουργηματικό! Απλά ζήτησα από τον Πίντερ να προσθέσει στο σενάριο μια γραμμή που είχε ξεχάσει. Και πρόσθεσε αυτή τη γραμμή στη σκηνή της ανάκρισης. Αυτή ήταν η μοναδική αλλαγή μου, γιατί το σενάριό του μου άρεσε πάρα πολύ. Εγραψε ένα σενάριο με το οποίο μπορούσα να συνδεθώ. Αλλά το ερμήνευσα όπως εγώ το έβλεπα. Πρόσθεσα πράγματα σ' αυτό».

- Θεωρείτε τον εαυτό σας καλλιτέχνη ή τεχνίτη;

«Δεν το έχω σκεφτεί. Πάντως δεν θεωρώ τον εαυτό μου auteur (δημιουργό). Auteur είναι ο Ντοστογέφσκι, ο Φραντς Κάφκα και ο Νίκος Καζαντζάκης».

- Οι σκηνοθέτες δεν είναι auteurs;

«Οχι -και θα σου εξηγήσω. Για να είσαι συγγραφέας το μόνο που χρειάζεσαι είναι ένα κομμάτι χαρτί, ένα μολύβι και τη φαντασία σου. Και κάθεσαι και γράφεις ή χρησιμοποιείς τον κομπιούτερ, παλιότερα με τη γραφομηχανή. Είχες μια λευκή σελίδα που γέμιζες με τις ιδέες σου και το όραμά σου. Αν είσαι ζωγράφος έχεις ένα καβαλέτο και μπογιές και εργάζεσαι μόνος σου, με τις δικές σου ιδέες, το δικό σου όραμα. Ως σκηνοθέτης, εργάζεσαι με εκατοντάδες άλλους ανθρώπους, όπου όλοι συμβάλλουν, από τον αξεσουαρίστα μέχρι τον ηχολήπτη και όλο το συνεργείο... Αλλά όλοι τους συμβάλλουν. Μπορεί ακόμη και ο αξεσουαρίστας να σου πει μια ιδέα που να σου αρέσει. Είμαι ανοιχτός σε προτάσεις, δεν θέλω να εργάζομαι με ηλίθιους ανθρώπους, που δεν έχουν ιδέες και κάνουν απλώς αυτό που θα τους πεις. Με τους ηθοποιούς κάνω τα λιγότερα. Αυτό που έχει σημασία, τουλάχιστον για μένα, είναι η επιλογή των ηθοποιών. Αν κάνεις λάθος στην επιλογή, στο κάστινγκ, τίποτε δεν μπορείς να αλλάξεις, ο ρόλος καταστράφηκε. Από τη στιγμή που επιλέξω τον ηθοποιό, τότε συζητάμε, και πρέπει να σου εξομολογηθώ πως τους μιλώ σαν ψυχολόγος. Δεν σπούδασα ψυχιατρική, αλλά, όπως την καταλαβαίνω, είναι όταν μιλάς στους ανθρώπους για τη φαντασία τους, τους φόβους τους και τα συναισθήματά τους. Και μαθαίνω πώς οι ηθοποιοί αυτοί αισθάνονται για τη ζωή τους και τι είναι εκείνο που τους κάνει να γελάνε, να κλαίνε ή να φοβούνται. Και αυτό το χρησιμοποιώ έμμεσα. Αλλά δεν κάνω πρόβες. Αν γυρίζουμε μια σκηνή τούς ρωτώ πώς βλέπουν το χαρακτήρα. Και προσπαθώ να σιγουρευθώ ότι βρισκόμαστε στο ίδιο μήκος κύματος. Απλά τους λέω τώρα θα μπείτε εδώ, θα προχωρήσετε, θα καθίσετε εκεί, θα αρχίσετε να μιλάτε. Μιλάω μόνο για τις κινήσεις τους και την τοποθέτησή τους στο χώρο. Και τους αφήνω ελεύθερους. Εκτός κι αν σκοντάψουν κάπου. Τότε τους υπενθυμίζω αυτά που κουβεντιάσαμε».

- Για σας έχει, απ' ό,τι ξέρω, μεγάλη σημασία το μοντάζ...

«Το μοντάζ έχει τη δική του, ξεχωριστή ζωή. Μια ταινία δεν φτιάχνεται απλώς, ξαναφτιάχνεται, θα έλεγα, τρεις φορές τουλάχιστον. Στο στάδιο του σεναρίου, στο γύρισμα και στην αίθουσα του μοντάζ».

Αποστολή με Email Εκτύπωση σελίδας

Διαβάστε επίσης

Στην κατηγορία
Τέχνες & Πολιτισμός
Με λέξεις-κλειδιά
Συνεντεύξεις
Κινηματογράφος
Σκηνοθέτες/Παραγωγοί