Έντυπη Έκδοση

Φίλιπ Πλέιτ

Το σύμπαν είναι εχθρικό στις ανάγκες μας

Δεν πρόκειται ούτε για επιστημονική φαντασία ούτε για αστικό θρύλο.

Πάνε χρόνια που οι αστρονόμοι ανησυχούν για τα διαστημικά αντικείμενα που μπορεί να βρεθούν σε τροχιά πρόσκρουσης με τη Γη. Πριν από λίγους μήνες, το έγκυρο αμερικανικό περιοδικό «The Atlantic» ανακοίνωνε στο εξώφυλλο πως, ούτε λίγο ούτε πολύ, ο ουρανός θα πέσει να μας πλακώσει. «Είναι αναπόφευκτο: αστεροειδείς με τη δύναμη να μας εξολοθρεύσουν θα έρθουν καταπάνω μας. Μπορεί η NASA να τους εκτρέψει από την πορεία τους πριν να είναι πολύ αργά;», περιέγραφε συνοπτικά το κεντρικό θέμα του τεύχους. Πόσο πιθανό είναι να έρθουν καταπάνω μας επικίνδυνα διαστημικά αντικείμενα; Και πόσο μεγάλο πρέπει να είναι ένα από αυτά για να μας αφανίσει; Ή έστω για να αφανίσει μια πόλη;

Στο βιβλίο του με τίτλο «Death from the skies: These are the ways the world will end» («Θάνατος από τον ουρανό: Με αυτούς τους τρόπους θα έρθει το τέλος του κόσμου»), που κυκλοφόρησε τον περασμένο Οκτώβριο, ο Φίλιπ Πλέιτ περιγράφει με ανατριχιαστικές λεπτομέρειες τι θα συμβεί αν ένας αστεροειδής με μεγάλη διάμετρο περάσει στην ατμόσφαιρα της Γης. Ο Πλέιτ, ένας αστρονόμος που λατρεύει τα θρίλερ αλλά θεωρεί χρέος του να καταρρίπτει όλες τις ψευδοεπιστημονικές θεωρίες που αφορούν το Διάστημα, διαβεβαιώνει πως όσον αφορά τους αστεροειδείς και τη ζημιά που μπορεί να προκαλέσουν, οι φόβοι μεγάλης μερίδας της επιστημονικής κοινότητας είναι βάσιμοι. Αλλά το τέλος του κόσμου από πρόσκρουση αστεροειδούς στην επιφάνεια της Γης δεν προβλέπεται να έρθει προτού περάσουν αρκετά εκατομμύρια χρόνια.

Το Σύμπαν προσπαθεί να μας εξολοθρεύσει, όπως αναφέρετε στο βιβλίο σας;

«Οι περισσότεροι άνθρωποι νομίζουν πως ο πλανήτης Γη και το Σύμπαν είναι φιλόξενος χώρος για το ανθρώπινο είδος. Ενώ ισχύει το ακριβώς αντίθετο: τα περισσότερα μέρη στο Σύμπαν είναι εχθρικά προς τις ανάγκες μας. Αλλά επειδή έχουμε εξελιχθεί για να επιβιώνουμε σε αυτόν τον πλανήτη, νομίζουμε πως είναι και ο ιδανικός τόπος, πως φτιάχτηκε για εμάς. Ακόμη χειρότερα, φανταζόμαστε πως αυτός είναι ο μόνιμος τόπος διαμονής μας. Νομίζουμε πως δεν θα αλλάξει ποτέ δραματικά, ενώ στην πραγματικότητα υπάρχουν αρκετά πράγματα που μπορούν να πάνε πολύ στραβά και να κάνουν τη ζωή στη Γη ιδιαίτερα δύσκολη, αν όχι εντελώς αδύνατη. Τεράστιες καταστροφές στον πλανήτη έχουν συμβεί ξανά πολλές φορές στο παρελθόν. Οι δεινόσαυροι πώς εξαφανίστηκαν; Ο άνθρωπος, βέβαια, βρίσκεται στον πλανήτη μόλις δύο εκατομμύρια χρόνια. Αλλά δεν θα ήμασταν εδώ, αν η Γη ήταν ένα απολύτως ασφαλές μέρος -δεν θα είχε υπάρξει η πίεση να εξελιχθούμε ως είδος για να επιβιώσουμε».

Ανάμεσα στους τρόπους που έχει το Σύμπαν για να μας εξολοθρεύσει, το πιθανότερο να συμβεί είναι να μας διαλύσει κάποιος μεγάλος αστεροειδής; Πόσο πιθανό είναι;

«Πράγματι, αν πρόκειται κάτι να μας απειλήσει από τη μεριά του Διαστήματος, αυτό θα είναι κάποιος διαστημικός βράχος. Είναι όμως μάλλον απίθανο πως σήμερα, αύριο ή τον επόμενο μήνα θα πέσει στη Γη αστεροειδής με διάμετρο μερικές εκατοντάδες μέτρα. Υπάρχουν αμέτρητοι αστεροειδείς εκεί έξω και το Σύμπαν είναι τεράστιο. Αν κάνουμε μια αναδρομή στο παρελθόν για να δούμε κάθε πότε μας δημιουργεί πρόβλημα ένας αστεροειδής, θα δούμε ότι δεν συμβαίνουν πολύ συχνά αυτά τα πράγματα, μόνο κάθε λίγες εκατοντάδες χρόνια. Τελευταία φορά ήταν το 1908, όταν εξερράγη αστεροειδής πάνω από τη Σιβηρία».

Αν είχε εκραγεί λίγο παρακάτω; Για παράδειγμα πάνω από μια μεγάλη πόλη όπως η Μόσχα;

«Αυτό θα ήταν πάρα πολύ δυσάρεστο. Εκείνος ο αστεροειδής είχε διάμετρο περίπου 50 μέτρα. Δεν χρειάζεται πάντως να είναι πολύ μεγάλος ένας αστεροειδής για να κάνει σοβαρή ζημιά, γιατί κινούνται με 20 ή 30 χλμ. το δευτερόλεπτο. Οπότε, οτιδήποτε βρίσκεται σε ακτίνα πολλών δεκάδων χιλιομέτρων, πιάνει φωτιά. Η αλήθεια είναι πως οι Μοσχοβίτες είχαν την τύχη με το μέρος τους εκείνη την ημέρα. Από την άλλη, η Γη είναι καλυμμένη με θάλασσα σε ποσοστό 72% κι εκείνα τα χρόνια το υπόλοιπο 28% δεν ήταν τόσο πυκνοκατοικημένο όσο είναι σήμερα».

Τα τελευταία χρόνια, οι αστρονόμοι έχουν ανακαλύψει πως οι αστεροειδείς που βρίσκονται κοντά στη Γη είναι πάρα πολύ περισσότεροι από όσους νόμιζαν.

«Ναι, γιατί τώρα η τεχνολογία μάς βοηθάει να τους βλέπουμε και να τους μετράμε με μεγαλύτερη ακρίβεια. Επίσης, πριν από τριάντα ή σαράντα χρόνια δεν τους αναζητούσαμε, δεν ήταν μέσα στις προτεραιότητες των αστρονόμων. Στατιστικά, πάντως, από τους τέσσερις αστεροειδείς που μπαίνουν στην ατμόσφαιρα οι τρεις πέφτουν στον ωκεανό. Αν σήμερα βλέπαμε έναν αστεροειδή με διάμετρο 50 μ. να κατευθύνεται προς τον ωκεανό, δεν θα μας πείραζε. Αν όμως είχε διάμετρο γύρω στα 100 μ., τότε θα ξέραμε πως υπάρχει πρόβλημα -ένας τόσο μεγάλος αστεροειδής καταφέρνει να επιβιώσει από την πίεση της εισόδου του στην ατμόσφαιρα της Γης, πράγμα που σημαίνει πως θα έπεφτε στη θάλασσα και η έκρηξη μέσα στο νερό θα προκαλούσε τσουνάμι. Αυτό συνέβη στους δεινόσαυρους. Μάλλον, ήταν ένα από τα πολλά που συνέβησαν στους δεινόσαυρους. Εκείνοι είχαν να κάνουν με έναν αστεροειδή, με διάμετρο 10 χλμ. - κάτι σαν το Εβερεστ. Φανταστείτε το Εβερεστ να έρχεται καταπάνω μας με ταχύτητα 20 χλμ. το δευτερόλεπτο. Μιλάμε για παγκόσμια καταστροφή. Τέτοιου μεγέθους καταστροφές συμβαίνουν κάθε δεκάδες εκατομμύρια χρόνια. Πάνε τώρα 65 εκατ. χρόνια από εκείνον τον τελευταίο τεράστιο αστεροειδή που χτύπησε εκεί που σήμερα βρίσκεται το Μεξικό. Οσοι ακολούθησαν ήταν πάρα πολύ μικρότεροι, χωρίς αυτό να σημαίνει πως δεν ήταν επικίνδυνοι. Υπάρχει ένας κρατήρας στην Αριζόνα, που έχει διάμετρο μεγαλύτερη του ενός χιλιομέτρου. Ο αστεροειδής που έπεσε εκεί, πριν από 50.000 χρόνια, πρέπει να είχε διάμετρο 50 μ.».

Και τι γίνεται με την τροχιά τους; Κι αυτό είναι ένα θέμα που απασχολεί τους αστρονόμους, αφού βλέπουν πια πως οι τροχιές τους δεν είναι τόσο σταθερές όσο θεωρούσαν παλιότερα.

«Ναι, έτσι είναι, αλλά τώρα έχουμε καταπληκτικά και πολλά τηλεσκόπια για να παρακολουθούμε αυτά τα πράγματα. Στο μέλλον θα έχουμε και το πιο εντυπωσιακό, το Μεγάλο Συνοπτικό Ερευνητικό Τηλεσκόπιο (LSST), που θα μπει σε λειτουργία το 2014 στη Χιλή. Θα είναι σε θέση να εντοπίζει πολύ περισσότερα διαστημικά αντικείμενα από όσα μπορούσαμε μέχρι τώρα να δούμε. Είναι ένα τεράστιο τηλεσκόπιο, το οποίο που θα σκανάρει τον ουρανό αναζητώντας πολλά πράγματα, μεταξύ των οποίων και αστεροειδείς. Το LSST είναι εκπληκτικό. Αυτό είναι το υπέροχο δώρο που μας έκανε ο Κέπλερ. Μπορούμε λοιπόν να παρακολουθήσουμε την πορεία των αστεροειδών και να υπολογίσουμε προς τα πού κατευθύνονται. Ας υποθέσουμε, λοιπόν, πως βλέπουμε έναν αστεροειδή που τυχαίνει να περνάει πολύ κοντά στον Αρη -αυτό πράγματι συνέβη πέρσι- ο Αρης είναι μικρός μεν, αλλά παρ' όλ' αυτά έχει κάποια βαρύτητα και μπορεί να λυγίσει την τροχιά ενός αστεροειδούς. Οπότε πρέπει να παρακολουθούμε τι γίνεται, ώστε να βεβαιωθούμε πως το μονοπάτι που ακολουθεί ο αστεροειδής δεν μας δημιουργεί πρόβλημα».

Κι αν δούμε πως μας δημιουργεί πρόβλημα, τι μπορούμε να κάνουμε ώστε να του αλλάξουμε πορεία;

«Πάντως, αν προσπαθήσεις να τους ανατινάξεις με τη χρήση πυρηνικού όπλου, όπως έκαναν στην ταινία "Αρμαγεδδών", δεν θα πιάσει. Κάποιοι αστεροειδείς είναι φτιαγμένοι από μέταλλο και αν τους χτυπήσεις με πυρηνική βόμβα, δεν θα πάθουν τίποτε σοβαρό. Αλλοι έχουν πολύ χαμηλή πυκνότητα, φανταστείτε τους σαν στρώσεις από λάστιχο. Αν τους πλήξεις με πυρηνική βόμβα, είναι πολύ πιθανό πως θα απορροφήσουν την ενέργεια. Υπάρχουν άλλες λύσεις. Δυο βασικές ιδέες υπάρχουν αυτήν τη στιγμή. Η πρώτη είναι να ανατινάξουμε ένα πυρηνικό όπλο όχι πάνω, αλλά κοντά στον αστεροειδή. Εξαιτίας της θερμότητας, θα ατμοποιηθεί μέρος του υλικού που είναι στην επιφάνεια του αστεροειδή -αυτό το αέριο διαστέλλεται ταχύτατα και εκτινάσσει τον αστεροειδή. Ουσιαστικά χρησιμοποιείς τον ίδιο τον αστεροειδή για να βγάλει τον εαυτό του από την τροχιά του, μετατρέποντάς τον σε πύραυλο. Η μέθοδος όμως έχει μειονεκτήματα. Πρώτα απ' όλα, δεν αισθάνομαι πολύ άνετα με την ιδέα ενός πυρηνικού όπλου στο Διάστημα. Επειτα, δεν είμαστε απόλυτα σίγουροι πόσο κοντά στον αστεροειδή θα πρέπει να ανατινάξουμε το πυρηνικό όπλο.

Υπάρχει όμως και μια άλλη μέθοδος, που μου φαίνεται ευφυέστατη. Αντί να βάζουμε πυρηνικά όπλα πάνω ή δίπλα στον αστεροειδή, παίρνουμε ένα σκάφος με πολύ μεγάλο βάρος -πέντε ή δέκα τόνους βαρύ- και το στέλνουμε κοντά στον αστεροειδή, γύρω στα εκατό με διακόσια μέτρα μακριά του. Η βαρύτητα του σκάφους θα του ασκήσει μικρή έλξη, θα τον τραβήξει λίγο. Τώρα, αν το αφήσεις έτσι να κάθεται, κάποια στιγμή θα πέσει πάνω στον αστεροειδή. Αλλά δεν θα το αφήσεις -είναι πύραυλος. Το βάζεις να τριγυρνάει πάνω από το διαστημικό βράχο, κάπως σαν ελικόπτερο. Κι αν το κάνεις σωστά, η βαρύτητα θα αναλάβει τα υπόλοιπα -θα τραβήξει τον αστεροειδή προς μια ασφαλή τροχιά. Ο τύπος που το έχει σκεφτεί, ο Ράστι Σβάικαρτ, είναι ένας από τους αστροναύτες της αποστολής "Απόλλων 9". Αυτή η μέθοδος θα δουλέψει. Παίρνει περίπου δυο με τρία χρόνια για να αλλάξεις τροχιά σε έναν αστεροειδή με διάμετρο 100 μ., αλλά μπορεί να γίνει».

Και λογικά θα έχουμε τόσο χρόνο στη διάθεσή μας;

«Μάλλον, ναι. Οσο πιο μεγάλος ο βράχος τόσο πιο εύκολα τον εντοπίζεις. Υπάρχει πάντως μια ομάδα από αστροναύτες και αστρονόμους που ασχολούνται εντατικά με το πρόβλημα των διαστημικών αντικειμένων και θεωρούν πως η NASA δεν ασχολείται όσο σοβαρά θα έπρεπε με τους αστεροειδείς. Είναι βέβαια σε επαφή μαζί τους, αλλά έχουν ενημερώσει και τα Ηνωμένα Εθνη. Στο μεταξύ και η Ευρωπαϊκή Διαστημική Υπηρεσία έχει σχεδιάσει την αποστολή Δον Κιχώτης που θα αντιμετωπίσει τον Αποφι».

Αυτός είναι ο αστεροειδής που μπορεί να χτυπήσει τη Γη το 2036;

«Ναι, και έχει διάμετρο περίπου 350 μ. Ο Αποφις είναι αρκετά μεγάλος ώστε να μας προκαλέσει σοβαρά προβλήματα. Βέβαια δεν θα πληγεί ολόκληρος ο πλανήτης από την ενδεχόμενη πρόσκρουση. Αν για παράδειγμα πέσει στην Αμερική, δεν θα πιάσουν φωτιά τα δέντρα στην Ελλάδα. Ομως, όπου και αν πέσει, οικονομικά θα πληγούμε όλοι. Κανείς δεν θα χαρεί αν ένας τόσο μεγάλος διαστημικός βράχος προσγειωθεί σε οποιαδήποτε πόλη του πλανήτη. Ξέρουμε πως το 2029, σε είκοσι χρόνια, ο Αποφις θα περάσει σε απόσταση περίπου 20 χλμ. από τη Γη. Δηλαδή εκπληκτικά κοντά μας. Τόσο κοντά, που η βαρύτητα της Γης θα αλλάξει την τροχιά του. Και επειδή δεν γνωρίζουμε ακριβώς πόσο κοντά θα περάσει -είναι πολύ δύσκολο να υπολογίσουμε αυτά τα πράγματα με ακρίβεια- δεν μπορούμε να προβλέψουμε ακριβώς πόσο θα λυγίσει την τροχιά του. Αν λοιπόν περάσει ακριβώς από τη "σωστή" απόσταση από τη Γη -πράγμα για το οποίο οι πιθανότητες είναι στατιστικά ελάχιστες-, τότε θα επιστρέψει για να μας χτυπήσει επτά χρόνια αργότερα. Οι πιθανότητες να συμβεί αυτό είναι μία στις 50.000 ή κι ακόμη λιγότερες».

Αν διαπιστώσουμε πως η τροχιά του αλλάζει επικίνδυνα, έχουμε χρόνο να παρέμβουμε;

«Χρησιμοποιώντας αυτό το ρυμουλκό της βαρύτητας που προτείνει ο Σβάικαρτ, αρκούν δύο χρόνια. Δηλαδή αν στείλουμε το διαστημόπλοιο κοντά στον Αποφι το 2033, ο Σβάικαρτ και άλλοι αστροναύτες που συνεργάζονται μαζί του πιστεύουν πως ο χρόνος είναι αρκετός. Η ομορφιά αυτής της μεθόδου είναι πως πρόκειται για μικρή και προσεκτική διαδικασία. Και μπορείς να αλλάξεις την τροχιά του αστεροειδούς έτσι ώστε όχι μόνο να μην πέσει τώρα επάνω στη Γη, αλλά και να του δώσουμε τέτοια πορεία, ώστε να μην μας απειλήσει ποτέ ξανά. Ή μπορούμε να τον βάλουμε σε μόνιμη τροχιά γύρω από τη Γη, να γυρίζει γύρω μας όπως η Σελήνη. Κι έτσι θα έχουμε σε μικρή απόσταση έναν αστεροειδή, τον οποίο μπορούμε να μελετήσουμε με την ησυχία μας. Ή, αν η σύστασή του προσφέρεται, να εξορύξουμε πλατίνα, ασήμι και άλλα μέταλλα τα οποία χρησιμοποιούμε στους κομπιούτερ μας. Φανταστείτε να έχουμε έναν τέτοιο αστεροειδή σε απόσταση μόλις 2 χλμ. Η εξόρυξη θα μας κόστιζε μάλλον μερικά δισ. δολάρια, αλλά θα μας απέδιδε πολλά, πάρα πολλά δισ. δολάρια». *

Αποστολή με Email Εκτύπωση σελίδας

Διαβάστε επίσης

Στην κατηγορία
Επιστήμη & Τεχνολογία
Στη στήλη
Βίοι και Πολιτείες