Έντυπη Έκδοση

ΣΚΟΤΙΑ: ΤΗΝ ΕΡΧΟΜΕΝΗ ΠΕΜΠΤΗ ΤΟ ΚΡΙΣΙΜΟ ΔΗΜΟΨΗΦΙΣΜΑ

Τα πονταρίσματα των παικτών στην μπίλια που γυρίζει

Εν έτει 2014, η Αμερική ηγεμονεύει και η Βρετανία επαίρεται πως ανακάμπτει από την κρίση πιο γρήγορα από κάθε άλλη αναπτυγμένη οικονομία. Το δημοψήφισμα της επόμενης Πέμπτης δεν μπορεί να εξεταστεί ξέχωρα από τα όσα συγκλονιστικά συμβαίνουν σήμερα στην παγκόσμια οικονομία

Αντίθετα με ό,τι θα περίμενε κανείς από μια αποσχιστική καμπάνια, η υπόθεση της σκοτσέζικης ανεξαρτησίας βασίζεται περισσότερο σε ζητήματα οικονομικής πολιτικής και λιγότερο σε ζητήματα ταυτότητας.

Να διαλέξουν ζωή, καλούνται  να αποφασίσουν τα 5,3 εκατομμύρια των Σκοτσέζων Να διαλέξουν ζωή, καλούνται να αποφασίσουν τα 5,3 εκατομμύρια των Σκοτσέζων Θα μπορούσε κανείς έγκυρα να ισχυριστεί πως για κάθε ψήφο υπέρ του «ναι», που προωθεί η κυβέρνηση του Εδιμβούργου, μεταδίδεται υπόρρητα πως οι Σκοτσέζοι πρέπει να πάρουν το μέλλον στα χέρια τους· και μ' αυτό δεν εννοούν να συμμετέχουν με το Σταυρό του Αγίου Ανδρέα στις παγκόσμιες αθλητικές διοργανώσεις, αλλά να απαντήσουν σ' αυτό που θέτει ως παράδοξο ο Αλεξ Σάλμοντ: γιατί, «παρά τους σημαντικούς ανθρώπινους, οικονομικούς και φυσικούς πόρους, δεν είμαστε μια ευημερούσα χώρα όπως θα έπρεπε να είμαστε;».

Το μανιφέστο του Σκοτζέσου πρωθυπουργού ξεκινά με τη φράση: «Για αιώνες η Σκοτία ήταν στο επίκεντρο της παγκόσμιας οικονομικής καινοτομίας. Χάρη στην επινοητικότητα των Σκοτσέζων οι άνθρωποι σε όλον τον κόσμο μπορούν να βλέπουν τηλεόραση, να πραγματοποιούν τηλεφωνικές κλήσεις». Αν τα παραπάνω είναι τα διαχρονικά προσδιοριστικά στοιχεία της ταυτότητας των Σκοτσέζων, η επόμενη φράση είναι ένα διαχρονικό επιχείρημα κάθε εθνοτικής ομάδας που επιχείρησε να αποσχιστεί από το κυρίαρχο κράτος: «Εχουμε φέρει περισσότερα φορολογικά έσοδα ανά άτομο απ' ό,τι συνολικά το Ηνωμένο Βασίλειο για κάθε ένα από τα τελευταία τριάντα χρόνια», γράφει ο Σάλμοντ, μιλώντας στις τσέπες των μικρομεσαίων που έριξαν τη Θάτσερ.

Ο κεφαλικός φόρος της Σιδηράς Κυρίας συνάντησε σφοδρές αντιδράσεις στη Σκοτία και τη Βόρεια Αγγλία, προπύργια του εργατικού βιομηχανικού Βορρά, που, στο πλαίσιο της νεοφιλελεύθερης μετάλλαξης, κατέρρευσε προς όφελος του μεταβιομηχανικού Νότου των κεφαλαιαγορών και του οικονομικού παραδείγματος που οδήγησε στη σημερινή κρίση.

Η φράση «no taxation without representation» (όχι φορολογία χωρίς αντιπροσώπευση) πρωτακούστηκε στις αμερικανικές αποικίες της Βρετανικής Αυτοκρατορίας στα μέσα στου 18ου αιώνα. Δεν είχαν περάσει ούτε πενήντα χρόνια από την 1η.5.1707, όταν τα Κοινοβούλια Αγγλίας και Σκοτίας αποφάσισαν την ένωση των δύο βασιλείων κάτω από ένα στέμμα. Και δεν θα περνούσαν περισσότερα μέχρι οι Αμερικανοί να αποσχιστούν. Εν έτει 2014, η Αμερική ηγεμονεύει και η Βρετανία επαίρεται πως ανακάμπτει από την κρίση πιο γρήγορα από κάθε άλλη αναπτυγμένη οικονομία. Το δημοψήφισμα της επόμενης Πέμπτης δεν μπορεί να εξεταστεί ξέχωρα από τα όσα συγκλονιστικά συμβαίνουν σήμερα στην παγκόσμια οικονομία. Αναμφίβολα, η Σκοτία, ύστερα και από το πιθανό πρώτο σοκ της μετάβασης, μπορεί να σταθεί μόνη της. Ομως «υπάρχει πάντα τίμημα για την αβεβαιότητα», υποστηρίζει το editorial του «Guardian» (9.9), που αφήνει όλα τα ενδεχόμενα ανοιχτά για το μέλλον.

Για τους υπέρμαχους του «ναι», το μέλλον δεν μπορεί να είναι λαμπρό για ένα έθνος 5,3 εκατομμυρίων, που αντιστοιχεί στο 1% του πληθυσμού της Ε.Ε., κατέχει όμως σχεδόν το 60% των συμβατικών πετρελαϊκών της αποθεμάτων. Ομως, σε ένα παγκόσμιο σύστημα, που έχει ως οδηγό την αγορά κεφαλαίων και δείχνει πώς απαντά στους ενεργειακούς λεονταρισμούς υπερδυνάμεων όπως η Ρωσία, η αβεβαιότητα ενισχύεται: πώς θα αντιδράσουν οι αγορές, ποιο θα είναι το τελευταίο καταφύγιο δανεισμού για τη χώρα, με ποιο νόμισμα θα αντιμετωπίσει τις δομικές αστάθειες του συστήματος και θα αντιστοιχήσει την παραγωγικότητα της οικονομίας της με τη δανειοληπτική της ικανότητα και τα επενδυτικά της σχέδια;

Πρόκληση εκνευρισμού

Οχι μόνο ο Βρετανός υπουργός Οικονομικών Τζορτζ Οσμπορν, αλλά και ο Καναδός επικεφαλής της Τράπεζας της Αγγλίας Μαρκ Κάρνεϊ έχουν διακηρύξει σε όλους τους τόνους πως δεν θα δεχθούν τη χρήση της βρετανικής στερλίνας ως εθνικού νομίσματος για το Εδιμβούργο. Οπως, βέβαια, επισημαίνουν τα βρετανικά Μέσα, αυτή είναι μια μάλλον λάθος τακτική, που περισσότερο εκνευρίζει παρά φοβίζει το μέσο Σκοτσέζο.

Την αβεβαιότητα ως αντικίνητρο για επενδύσεις προβάλλει και σχετικό άρθρο του BBC (12.9), καθώς μέχρι να σχεδιαστεί η νομισματική αρχιτεκτονική του νέου κράτους και το καθεστώς της εντός Ε.Ε., οι επιπτώσεις δεν μπορούν να παραλειφθούν, πόσω μάλλον όταν η σκοτσέζικη αγορά θα υπολείπεται σε μέγεθος της αγγλικής, με το Αδριάνειο Τείχος να μη δυσκολεύει ιδιαίτερα τη μεταφορά επιχειρήσεων στο Νότο.

Αυτό ανακοίνωσε ότι θα κάνει η ιστορική Royal Bank of Scotland στις αρχές της εβδομάδας, αλλά και εσχάτως τα μεγαλύτερα σουπερμάρκετ της επικράτειας που δείχνουν ικανοποιημένα από τη βαθιά πίστη του Κάμερον στο κεφάλαιο έναντι της εργασίας.

Η ύπαρξη μιας ανεξάρτητης, οικονομικά υγιούς οντότητας με αγγλοσαξονική κουλτούρα στο Βορρά της Ευρώπης δεν είναι κάτι ξένο στον κόσμο των επενδυτών που έπαιξαν στα όρια με τις τύχες της Ιρλανδίας. Οπως γράφει ο «Guardian», «κανένα κράτος σε αυτές τις παγκοσμιοποιημένες ημέρες δεν είναι νησί, ούτε το μισό νησί της Σκοτίας». Και αν η λίρα αποκλείεται, το ίδιο συμβαίνει και με το ευρώ, καθώς οι Βρυξέλλες έχουν πει πως θα είναι δύσκολη μια ένταξη της ανεξάρτητης Σκοτίας στην Ευρωζώνη. Το «όχι» εδώ ενισχύεται από την πιθανότητα η Σκοτία να έχει την τύχη των PIGS, που έχουν απολέσει τη δυνατότητα ανεξάρτητης νομισματικής πολιτικής. Οπως το έθεσε ο Πολ Κρούγκμαν πρόσφατα, ο διαχωρισμός κυριαρχίας-νομίσματος σημαίνει πως τη νομισματική πολιτική θα ασκεί στην καλύτερη περίπτωση ο Μάριο Ντράγκι και στη χειρότερη η Τράπεζα της... Αγγλίας.

Αν μη τι άλλο, η σκοτσέζικη υπόθεση αναδεικνύει σε όλο του το μεγαλείο το ιδεολογικό χάσμα στην εποχή της κρίσης και έχει παρελθόν τουλάχιστον τριών δεκαετιών. Το κυβερνών Εθνικό Κόμμα της Σκοτίας (SNP) είναι κατά βάση ένα σοσιαλδημοκρατικό κόμμα που προωθεί κεντροαριστερές πολιτικές, έχοντας στο παρελθόν φτάσει να υποστηρίζει αυτοδιαχειριστικά σχήματα, όπως αυτό στα ναυπηγεία του Upper Clyde (UCS) το 1971-1972, στη Γλασκόβη.

Ηγετικές μορφές εκείνου του κινήματος ήταν μέλη του Κομμουνιστικού Κόμματος Μεγάλης Βρετανίας, ανάμεσά τους ο Τζίμι Ρέιντ (1932-2010), που αργότερα το 1979 προσχώρησε στους Εργατικούς, αντιτάχθηκε στον μπλερισμό των Νέων Εργατικών και το 2005 εντάχθηκε στο SNP, τασσόμενος υπέρ της ανεξαρτησίας. Πολλές κομμουνιστικές ομάδες είχαν αποκηρύξει την απόφαση των εργατών του UCS ως αντεπαναστατική.

Η Αριστερά

Οι ιδεολογικές μεταβάσεις της σκοτσέζικης Αριστεράς τα επόμενα χρόνια αποτυπώνονται ανάγλυφα στην πορεία των ηγετικών φυσιογνωμιών της. Ως αρθρογράφος ο Ρέιντ αποξενώθηκε από τους πρώην συντρόφους του, καθώς άσκησε έντονη κριτική στην τακτική του Αρθρουρ Σκάργκιλ, ηγέτη των μεταλλωρύχων στις μεγάλες απεργίες του 1984-1985. Για πολλούς, η έκβαση του αγώνα θεωρήθηκε ότι έπληξε το ηθικό των εργατών και εδραίωσε το θατσερισμό στη Μεγάλη Βρετανία. Με το SNP να έχει μετασχηματιστεί πλήρως σε σοσιαλδημοκρατικό κόμμα την εποχή που ανέτελλε το άστρο της Μάργκαρετ Θάτσερ, υπήρξε μια μερίδα νεολαίων που ζητούσαν ριζοσπαστική αριστερή στροφή για μία σοσιαλιστική και ρεπουμπλικανική Σκοτία, μετά και το δημοψήφισμα της 1ης.3.1979.

Στο πρώτο αυτό δημοψήφισμα αναδείχθηκε ως κύριο ζήτημα η φορολόγηση από τους υπέρμαχους του «ναι», με τους αντιπάλους τους να αποδοκιμάζουν την προοπτική ενίσχυσης της γραφειοκρατίας. Τελικά, το 51,6% ψήφισε υπέρ ενός αποκεντρωμένου σκοτσέζικου Κοινοβουλίου, αλλά, καθώς δεν ικανοποιήθηκε το όριο συμμετοχής 40%, το αποτέλεσμα δεν επικυρώθηκε. Ηγετικά μέλη του 79 Group ήταν η Ροζεάνα Κάνινγχαμ, σημερινή υπουργός της κυβέρνησης του Εδιμβούργου, αλλά και ο ίδιος ο Αλεξ Σάλμοντ.

Το 1982, μέλη της ομάδας φαίνονται να διατηρούν κανάλια επικοινωνίας με την προσωρινή πτέρυγα του IRA, προωθώντας την πολιτική ανυπακοή, κίνηση που απορρίπτει ο Σάλμοντ, υποστηρίζοντας πως μόνο μέσα από την οργάνωση του εργατικού κινήματος μπορεί να δημιουργηθεί δημοκρατική σκοτσέζικη πλειοψηφία απέναντι στις πολιτικές αποβιομηχάνισης του θατσερικού κατεστημένου. Παρά την τακτική μανούβρα που επιχείρησε, το 79 Group διαγράφηκε από την ηγεσία του SNP.

Συμπερασματικά, μπορεί η ομάδα να μην κατάφερε να εκκινήσει το σοσιαλιστικό μετασχηματισμό της Σκοτίας, αλλά πυροδότησε τη σύγκλιση της Κεντροαριστεράς με το εθνικιστικό κίνημα και σήμερα μέλη της βρίσκονται να κρατούν γερά τα ηνία της υπόθεσης «ανεξαρτησία» από πλεονεκτικότερη θέση, με μία ατζέντα που περιλαμβάνει αποπυρηνικοποίηση, προοδευτική φορολόγηση, εξάλειψη φτώχειας, ελεύθερη τριτοβάθμια εκπαίδευση, μέτρα υπέρ των μεταναστών και μισθολογικές αυξήσεις στην υγεία.

Οι Συντηρητικοί

Το όλο πακέτο αποτελεί, βεβαίως, κόκκινο πανί για τους συντηρητικούς του Westminster, που υποστηρίζουν πως, πάρα το σοσιαλφιλελεύθερο προφίλ του, το SNP παραμένει προμαχώνας του εθνικισμού. Αυτό ήταν το κεντρικό επιχείρημα στο πρόσφατο άρθρο του βουλευτή των Συντηρητικών, Ρόρι Στούαρτ, στο περιοδικό «Time» (8-15.9).

Ο νεαρός πολιτικός που εκλέγεται στον αγγλικό Βορρά θεωρεί εσφαλμένη και αντιδημοκρατική την προωθούμενη από το SNP επιχειρηματολογία που αποδίδει σε πολιτικές/κομματικές επιλογές εθνικά χαρακτηριστικά και δη αυτήν που καταχωρίζει τους Αγγλους συλλήβδην ως δεξιούς ψηφοφόρους, ετεροπροσδιορίζοντας την υπόθεση της ανεξαρτησίας και ως επί τη βάσει ενός προοδευτικού διακυβεύματος για τους Σκοτσέζους.

Το πόσο έχει περιπλεχθεί η υπόθεση για το Λονδίνο και, κυρίως, για τους κυβερνώντες Τόρις, φαίνεται από το γεγονός πως τη στιγμή που οι οικονομικές επιπτώσεις είναι το μεγάλο αντικίνητρο στην απόσχιση, σε αρθρογραφία, όπως αυτή του Στιούαρτ, αυτό που θα αποφασίσουν εν τέλει οι Σκοτσέζοι είναι ζήτημα ταυτότητας/βρετανικότητας και όχι οικονομίας. Εν τέλει, αυτό που δύσκολα θα ομολογήσουν είναι πως τις φυγόκεντρες τάσεις στις κοινωνίες δημιούργησε η αποτυχία του νεοφιλελεύθερου πειράματος, ιδιαίτερα από τη στιγμή που στο όνομα του Τέλους της Ιστορίας διέλυσε υπερεθνικά κράτη για να διευκολύνει την ομαλή μετάβαση κεφαλαίων από τις αναδυόμενες οικονομίες στον αναπτυγμένο κόσμο.

Μέρος του τελευταίου είναι και η Σκοτία, όμως στα ναυπηγεία της Γλασκόβης δεν μπορούν να εξηγήσουν γιατί θα πρέπει να δουλεύουν για λιγότερα, ώστε ο Κάμερον να ιδιωτικοποιεί ό,τι απέμεινε από το κοινωνικό κράτος, απειλώντας ταυτόχρονα την Ευρώπη πως το νησί της Μ. Βρετανίας θα αποχωρήσει από την Ενωση.

Στην ταινία «Trainspotting», όπου αποτυπώνεται ανάγλυφα η απολιτική νεολαία στη μεταθατσερική Βρετανία, ο κεντρικός ήρωας λέει: «Μισώ να είμαι Σκοτσέζος. Κάποιοι μισούν τους Αγγλους, εγώ όχι. Είναι απλά μαλάκες. Εμείς από την άλλη έχουμε αποικιστεί από μαλάκες». Το μανιφέστο εκείνης της ταινίας ξεκινούσε ως εξής: «Διάλεξε ζωή. Διάλεξε δουλειά. Διάλεξε καριέρα. Διάλεξε οικογένεια. Διάλεξε μια μεγάλη γαμημένη τηλεόραση, διάλεξε πλυντήρια, αυτοκίνητα, συσκευές αναπαραγωγής ήχου και ηλεκτρικά ανοιχτήρια. Διάλεξε καλή υγεία, χαμηλή χοληστερόλη και οδοντιατρική ασφάλιση. Διάλεξε σταθερές επιστροφές τόκων ενυπόθηκου δανείου. (...) Διάλεξε το μέλλον σου. Διάλεξε ζωή». Ναι ή όχι;

Στο νήμα θα κριθεί το αποτέλεσμα

Οικονομικοί κύκλοι, πολιτικοί, επιχειρηματίες, ακόμη και καλλιτέχνες πιέζουν προς την κατεύθυνση του ΟΧΙ στην ανεξαρτησία της Σκοτίας

Οσο ο δείκτης των δημοσκοπήσεων δείχνει οριακό το αποτέλεσμα του κρίσιμου δημοψηφίσματος της 18ης Σεπτεμβρίου στη Σκοτία, με την τελική απόφαση να κρίνεται στο νήμα της κάλπης, τόσο θα αυξάνει η ψυχολογική πίεση στους ψηφοφόρους. Παρ' ότι τα περισσότερα μέσα στη Βρετανία χαρακτηρίζουν «δικαίωμα» των Σκοτσέζων να αποφασίσουν για το μέλλον τους, όπως φαίνεται κανείς στην Αγγλία δεν είναι διατεθειμένος να τους το παραχωρήσει.

Οικονομικοί κύκλοι, πολιτικοί, επιχειρηματίες, ακόμη και καλλιτέχνες πιέζουν προς την κατεύθυνση του ΟΧΙ στην ανεξαρτησία της Σκοτίας.

Ο «τρελός» -όπως τον αποκαλούν πολλοί- εθνικιστής πρωθυπουργός της Σκοτίας Αλεξ Σάλμοντ φαίνεται ότι κατάφερε το ακατόρθωτο εδώ και αιώνες. Να πείσει, σε λιγότερο από ένα χρόνο, τους Σκοτσέζους ότι μπορούν να γίνουν σύγχρονοι «λεοντόκαρδοι» και να καθορίζουν οι ίδιοι τη μοίρα τους και την οικονομική τους ευμάρεια. Γιατί όπως διατυμπανίζει, «η Σκοτία μπορεί να γίνει μία από τις 20 πλουσιότερες χώρες του κόσμου». Πολιτικοί αναλυτές υποστηρίζουν ότι εκεί κρύβεται και το κλειδί της απόφασης για μια ανεξάρτητη Σκοτία. Οταν το 1707 οι Αγγλοι απείλησαν για πάγωμα του εμπορίου και της ελεύθερης διακίνησης σκοτσέζικων αγαθών από τα σύνορα Αγγλίας-Σκοτίας, οι Σκοτσέζοι δέχτηκαν την υπογραφή της Ενωτικής Πράξης του 1707 μεταξύ των κυβερνήσεων των δύο κρατών, που οδήγησε στη δημιουργία του Βασιλείου της Μεγάλης Βρετανίας.

Στις αρχές του 1900 η Σκοτία ανήκε σε μια μεγάλη αγορά που περιελάμβανε όλες τις χώρες του Ηνωμένου Βασιλείου και κυρίως τις πλούσιες εξωτικές βρετανικές αποικίες.

Οπως υποστηρίζει ο συγγραφέας και ιστορικός σερ Τομ Ντιβάιν, «από το 1750 έως το 1980 υπήρχε μια σταθερότητα στη σχέση των δύο πλευρών. Σήμερα όλα τα συστατικά αυτής της σταθερότητας έχουν εξαφανιστεί».

Ο λόγος είναι «η σιωπηλή μετάλλαξη της σκοτσέζικης οικονομίας, που βασίστηκε στην αποβιομηχάνισή της και σ' ένα διευρυμένο μοντέλο που περιλαμβάνει κάποια κομμάτια βαριάς και ελαφριάς βιομηχανίας, ηλεκτρονικά, τουρισμό, οικονομικές υπηρεσίες και ένα ζωντανό δημόσιο τομέα» υποστηρίζει.

Με την ένταξη της Μεγάλης Βρετανίας στην Ε.Ε. ο οικονομικός κύκλος του Ηνωμένου βασιλείου μετατοπίστηκε και η Σκοτία κατάλαβε ότι μπορεί και μόνη να διεκδικήσει, σε μια παγκοσμιοποιημένη αγορά, αυτά που της προσφέρει η Βρετανία. Ισως και περισσότερα. Αυτό προσπάθησε το 1997 να αποφύγει η τότε εργατική κυβέρνηση του Λονδίνου, όταν έδωσε στη Σκοτία τη δυνατότητα να δημιουργήσει το δικό της Κοινοβούλιο και περιορισμένη αυτονομία σε τομείς όπως η παιδεία, οι κοινωνικές υπηρεσίες και ο δημόσιος τομέας.

Οι Αγγλοι πίστευαν ότι θα ικανοποιήσουν έτσι την όρεξη των Σκοτσέζων για ανεξαρτησία. Σύμφωνα όμως με έρευνα της εταιρείας Ipsos MORI, «όταν οι Σκοτσέζοι απέκτησαν νέους θεσμούς, το εθνικιστικό τους αίσθημα μεγάλωσε».

Η γενιά που μεγάλωσε κατά τη διάρκεια αυτής της περιόδου αυτοπροσδιορίζονται ως «λεοντόκαρδοι» και δηλώνουν περήφανοι για την σκοτσέζικη-κέλτικη καταγωγή τους.

Είναι αυτή η γενιά που ψήφισε στις εθνικές εκλογές του 2011 τον εθνικιστή Αλεξ Σαλμοντ και είναι αυτή που θα στηρίξει το ΝΑΙ στην ανεξαρτησία της χώρας. Το ερώτημα είναι εάν θα την αφήσουν. (ΠΗΓΕΣ: Telegraph-BBC-Economist)

Αποστολή με Email Εκτύπωση σελίδας

Διαβάστε επίσης

Στην κατηγορία
Διεθνή
Με λέξεις-κλειδιά
Σκοτία