Έντυπη Έκδοση

Χρηματοδότηση των κομμάτων και διαφάνεια

Ηχρηματοδότηση των κομμάτων από δημόσιους πόρους συνιστά θεμέλιο δημοκρατίας. Η αξία της δίκαιης κατανομής πόρων, κατά τη διεξαγωγή του πολιτικού ανταγωνισμού, εδράζεται στην αρχή της ίσης μεταχείρισης και στην ελευθερία επιλογών των πολιτών. Η ισότητα ευκαιριών στην εκκίνηση των δημοκρατικών διαδικασιών μεταξύ κομμάτων, ιδίως σε εκλογικό ανταγωνισμό, είναι καίριας σημασίας.

Το «πολιτικό χρήμα» έχει όμως πολλές εκφάνσεις. Δεν νοείται, λόγου χάρη, δημοκρατία δίχως διαρκή, επαρκή και ανάλογη προβολή λόγου και μηνυμάτων των πολιτικών δυνάμεων από τα ΜΜΕ. Τα κόμματα αποτελούν πυλώνες του πολιτεύματος, άρα η εύρυθμη λειτουργία και η σχέση τους με τους πολίτες είναι κρίσιμη για το ίδιο το πολίτευμα.

Κατατέθηκε την Τρίτη 9.9.2014 στη Βουλή των Ελλήνων νομοσχέδιο για τη μείωση της χρηματοδότησης των κομμάτων (από τα συναρμόδια υπουργεία Οικονομικών, Δικαιοσύνης και Διαφάνειας και Εσωτερικών) και συζητείται στην αρμόδια κοινοβουλευτική επιτροπή. Ποια είναι τα κύρια χαρακτηριστικά του;

Η συνοδευτική αιτιολογική έκθεση επικαλείται, πρώτον, την ανάγκη βελτίωσης της διαφάνειας στη διακίνηση του πολιτικού χρήματος. Η μέριμνα για τη διαφάνεια είναι ασφαλώς επαινετή, ο προσανατολισμός της όμως χωλαίνει. Η διαφάνεια ως αξία είναι αυτονόητη. Μολονότι θεμελιώδης αξία, δεν είναι όμως απόλυτη. Συνεπώς οφείλει, υποχρεωτικά, να συσχετίζεται με άλλες αξίες ή έννομα αγαθά. Καθίσταται επομένως σαφές ότι οι τρόποι επίτευξης της διαφάνειας είναι πολιτικώς διαφιλονικούμενοι.

Δεύτερον, βασιζόμενοι στην επιστημονική δεξαμενή της Επιτροπής Greco, οι εισηγητές διευρύνουν περαιτέρω την εμπορευματοποίηση της πολιτικής. Αντιμετωπίζουν τα κόμματα ως «αγοραίους συναλλασσόμενους» (οιονεί Α.Ε.) με σημεία αιχμής αγοραίες πρακτικές και έμφαση σε «τιμές αγοράς». Κάτι τέτοιο είναι επικίνδυνο και απαράδεκτο.

Τρίτον, με βάση την ανάγκη διαφάνειας προωθείται ουσιαστικά ένα ανεπανάληπτο πολιτικό φακέλωμα απλών υποστηρικτών κομμάτων, υποχρεώνοντάς τους σε ταυτόχρονη κατάθεση του ΑΦΜ ή του αριθμού Αστυνομικής Ταυτότητάς τους (Α.Τ.) για το παραμικρό ποσόν κομματικής ενίσχυσης.

Τέταρτον, τα φυσικά πρόσωπα (μέλη, οπαδοί, φίλοι κομμάτων), ως καταθέτες μικροποσών, αντιμετωπίζονται ισοπεδωτικά, αντίστοιχα με Νομικά Πρόσωπα Ιδιωτικού Δικαίου (ΝΠΙΔ), με πελώριες δυνατότητες χρηματοδοτήσεων και άσκησης επιρροής (Α.Ε., πολυεθνικές, διαπλεκόμενα ΜΜΕ, lobby). Στην ισοπέδωση αυτή ελλοχεύει μείζων αντιδημοκρατική παγίδα.

Διερωτάται, λοιπόν, κάποιος: τι αξία θα έχει η μυστική ψήφος, όταν θα είναι διαθέσιμα σε κρατικούς υπαλλήλους ή παρακρατικούς χάκερ πλήρη στοιχεία ταυτότητας και ΑΦΜ, μαζί με τα μικροποσά υποστήριξης σε κάποιο «δυσάρεστο» για την εξουσία ή «ανατρεπτικό» κόμμα; Αυτή η «διαφάνεια» εκθέτει φυσικά πρόσωπα που χρηματοδοτούν με μικροποσά το κόμμα τους, υπονομεύοντας τη μυστικότητα της ψηφοφορίας. Διότι δεν γίνεται να χρηματοδοτείς διαφανώς, ενώ ψηφίζεις μυστικά. Εξυπακούεται ότι σε κλίμα κατίσχυσης «πολιτικών εκφοβισμού» ελάχιστοι πολίτες θα τολμούν να χρηματοδοτούν «διαφανώς» το κόμμα που θα ψήφιζαν μυστικά.

Πού οδηγεί μια τέτοια συνθήκη; Πρώτον, στην περιστολή των δημοκρατικών επιλογών των πολιτών. Δεύτερον, σε εξώθηση προς πολιτική απόσυρσή τους λόγω φόβων ή φοβιών. Τρίτον, στην ενίσχυση της διαπλοκής, αφού οι οικονομικοί παράγοντες και τα lobbies παραμένουν πάντα ακλόνητα στις στρατηγικές επιδιώξεις ελέγχου της κυβερνητικής εξουσίας. Συνάγουμε, επομένως, ότι για να μην πλήττονται απλοί πολίτες, η διαφάνεια οφείλει να εστιάζει στα μεγάλα ποσά και τους μεγαλοκαταθέτες. Εξυπακούεται ότι επιβάλλονται ταυτόχρονα ανώτατα πλαφόν για κάθε καταθέτη πολιτικού χρήματος.

Οι εισηγητές επισημαίνουν ότι ο δραστικός περιορισμός της δημόσιας χρηματοδότησης των κομμάτων, αν όχι η κατάργησή της, προωθείται «λόγω δημοσιονομικής προσαρμογής». Από 1,02% των τακτικών εσόδων του προϋπολογισμού, το πολιτικό χρήμα που θα προορίζεται πλέον για τα κόμματα μειώνεται στο 0,05%. Ητοι: αν στο παρελθόν τα κόμματα εισέπρατταν, συνολικά, ένα ευρώ και δύο λεπτά στα 100 ευρώ φορολογικών εσόδων, τώρα θα μοιράζονται το ποσόν των 5 λεπτών.

Οι εισηγητές αναγγέλλουν ότι αυτές οι περικοπές θα ελαφρύνουν τα φορολογικά βάρη μας. Τι ανακούφιση! Γιατί να μην ξεπουλήσουμε δα και τη δημόσια πολιτική, αφού τον Σεπτέμβριο του δίσεκτου 2014 η κυβέρνηση κάνει φορολογική επιδρομή στο εισόδημα και την εναπομείνασα περιουσία των Ελλήνων; Μόνον ο ΕΝΦΙΑ απειλεί να καταστήσει χιλιάδες άστεγους, ώστε να αποπληρωθούν άμεσα τα επιτόκια των αγίων δανειστών.

Το επιχείρημα, λοιπόν, της «φορολογικής ελάφρυνσης» λανσάρεται την ίδια στιγμή που αυτό ακριβώς το μέτρο κλέβει ύπουλα καίριο πολιτικό ρόλο από τους πολίτες: την αυτοτελή, συλλογική χρηματοδότηση της πολιτικής από τους ίδιους. Ipso facto, ο ρόλος αυτός θα εκχωρηθεί «μοιραία» στο απρόσωπο, παγκοσμιοποιημένο κεφάλαιο. Ετσι, η ολιγαρχία πριμοδοτείται και πάλι εν ονόματι της «δημοκρατίας»!

* Καθηγήτρια Πολιτικής Επιστήμης-Πολιτικής Επικοινωνίας, ΑΠΘ

Αποστολή με Email Εκτύπωση σελίδας

Διαβάστε επίσης

Στην κατηγορία
Πολιτική
Στη στήλη
Ανάλυση στα γεγονότα