Έντυπη Έκδοση

Βελούδινη παραίτηση

Ο μουσικός διευθυντής της Οπερας της Βιέννης, μαέστρος Franz Welser-Most, τέσσερα χρόνια μετά την ανάληψη της ηγεσίας της ορχήστρας Staatsoper, παριατήθηκε

Και ενώ ετοιμαζόμασταν να αναφερθούμε στην πλούσια νέα σεζόν της όπερας της Βιέννης, η οποία έχει ήδη ξεκινήσει, μια ηχηρή είδηση τάραξε τα ήρεμα, τουλάχιστον στην επιφάνεια, νερά της αυστριακής καλλιτεχνικής σκηνής. Ο μουσικός διευθυντής της όπερας της Βιέννης, Αυστριακός μαέστρος Franz Welser-Most (πρβλ. «7» 2.3.2014), τέσσερα χρόνια μόλις μετά την ανάληψη της ηγεσίας της Staatsoper και ενώ είχε συμβόλαιο μέχρι και το 2018, υπέβαλε ξαφνικά την παραίτησή του από τη θέση αυτή.

Ο παραιτηθείς μαέστρος Franz Welser-Most Ο παραιτηθείς μαέστρος Franz Welser-Most Δήλωσε μάλιστα ότι δεν είναι διατεθειμένος να διευθύνει καμία από τις συνολικά 34 παραστάσεις, ανάμεσά τους και δύο καινούργιες παραγωγές της «Ηλέκτρας» του Richard Strauss και του «Rigoletto» του Verdi, που είχε αναλάβει για τη διάρκεια της σεζόν, και εξέφρασε τη λύπη του για το γεγονός ότι θα πρέπει, για ένα διάστημα, να αποστασιοποιηθεί από την όπερα και να στερηθεί έτσι και την ευχαρίστηση της συνεργασίας με τους Philharmoniker, που αποτελούν και την ορχήστρα της όπερας. Δεν είναι ακόμα ξεκάθαρο το πώς θα επηρεαστεί η συνεργασία του με τη Φιλαρμονική της Βιέννης, αφού οι Philharmoniker ως ορχήστρα λειτουργούν ανεξάρτητα από τη διεύθυνση της όπερας και τα μέλη της αποφασίζουν εκείνα για τις συνεργασίες τους.

Τους τελευταίους μήνες ο Most είχε εμβαθύνει αυτή τη συνεργασία έχοντας ηγηθεί μιας σειράς σημαντικών εκδηλώσεων της ορχήστρας, ανάμεσά τους πολλών συναυλιών της μεγάλης περιοδείας στις ΗΠΑ, στην οποία αναφερθήκαμε εκτενώς την περασμένη άνοιξη, και της συναυλίας με αφορμή τα 100 χρόνια από την έναρξη του Μεγάλου Πολέμου στο δημαρχείο του Σαράγιεβο, που μεταδόθηκε τηλεοπτικά σε όλη την Ευρώπη. Στο κλίμα της Ευρώπης την εποχή της έναρξης του πολέμου παρέπεμπε και η σκηνοθεσία του «Ιππότη με το Ρόδο» του Richard Strauss στο Φεστιβάλ του Salzburg πριν από μερικές εβδομάδες, παραγωγή την οποία διηύθυνε επίσης ο Welser-Most. Ο σκηνοθέτης της καινούργιας παραγωγής είχε μεταφέρει τη δράση από τη Βιέννη της εποχής της Μαρίας Θηρεσίας, στην οποία αναφέρεται το έργο, στην εποχή της συγγραφής και πρεμιέρας της όπερας, λίγο πριν από τον Α' Παγκόσμιο Πόλεμο.

Στη λιτή επιστολή του, ο Welser-Most αναφέρει ότι οι λόγοι της παραίτησής του είναι οι ανυπέρβλητες διαφωνίες που έχει με το διευθυντή της όπερας, Dominique Meyer, για το χαρακτήρα και τα μελλοντικά σχέδια της όπερας. Η επιστολή παραίτησης είναι εξαιρετικά ευγενική και ήπιων τόνων χωρίς προσωπικές αιχμές, αφού εκθειάζεται μάλιστα η προσωπικότητα του διευθυντή. Αντίστοιχη και η απάντηση του Meyer στο δελτίο Τύπου που εξέδωσε η όπερα, όπου εκφράζεται η λύπη του για την απόφαση του φίλου του, όπως λέει. Μπορεί, όπως φαίνεται, η διαμάχη να μην έχει προσωπικό χαρακτήρα, όμως οι διαφορές πρέπει όντως να υπήρξαν αγεφύρωτες, μια και η εγκατάλειψη μιας θέσης με τόσο μεγάλη αίγλη είναι κάθε άλλο παρά εύκολη υπόθεση, δεδομένου μάλιστα ότι ο Welser-Most είναι Αυστριακός, κάτι που μεγαλώνει ακόμα περισσότερο τη σημασία που είχε γι' αυτόν αυτό το πόστο.

Τέτοιες διαμάχες δεν είναι καθόλου ασυνήθιστες στο χώρο της όπερας και έχουν ενταθεί τα τελευταία χρόνια. Μόλις πριν από λίγους μήνες σε μία άλλη από τις παραδοσιακότερες λυρικές σκηνές της Ευρώπης, την Οπερα της Δρέσδης, μια αντίστοιχη διαμάχη έληξε με νίκη του μουσικού διευθυντή Christian Thielemann, αφού μια ρήτρα που παραδοσιακά υπάρχει στο συμβόλαιο του μουσικού διευθυντή του συγκεκριμένου θεσμού τού εξασφαλίζει λόγο και στη γενικότερη καλλιτεχνική πολιτική του θεάτρου, οπότε εκείνος που αναγκάστηκε να παραιτηθεί σε αυτή την περίπτωση ήταν ο καλλιτεχνικός διευθυντής. Χαρακτηριστικό όμως είναι ότι ο Thielemann βρέθηκε στη Δρέσδη ως διευθυντής της ιστορικής Staatskapelle, επειδή ως αποτέλεσμα μιας παρόμοιας διαμάχης δεν είχε ανανεώσει το συμβόλαιό του στη Φιλαρμονική του Μονάχου.

Αν και ποτέ δεν γίνονται πλήρως γνωστές οι λεπτομέρειες αυτών των συζητήσεων, κάποιες πληροφορίες αφήνονται να διαρρεύσουν. Το διακύβευμα των διαφωνιών είναι συνήθως η επιρροή ή μη των μουσικών διευθυντών σε αποφάσεις για την επιλογή του ρεπερτορίου, τη σκηνοθεσία των καινούργιων παραγωγών και επίσης την επιλογή των, σχετικά λίγων, σύγχρονων έργων τα οποία παρουσιάζονται. Σε αυτό οι καλλιτεχνικοί διευθυντές παρουσιάζονται πάντα πιο ανοιχτοί σε αλλαγές και επιμένουν να καλούν σκηνοθέτες που έχουν διακριθεί σε άλλες, εκτός της όπερας, μορφές σκηνικής τέχνης, επιδιώκοντας την ανανέωση των παραστάσεων.

Πολλές φορές μάλιστα οι επιλογές είναι αρκετά ακραίες και «προβοκατόρικες», δημιουργούν ριζοσπαστικές ανανοηματοδοτήσεις των έργων και προκαλούν τις έντονες αντιδράσεις και αποδοκιμασίες του κοινού, όπως φέτος στο Φεστιβάλ του Bayreuth ή και στο δικό μας «Don Giovanni» το καλοκαίρι στο Ηρώδειο (πρβλ. «Βαμπίρ στο Ηρώδειο», «7», 23.6.2014). Από την άλλη, οι μουσικοί είναι μάλλον πιο συντηρητικοί στις επιλογές τους, αφού θέλουν να έχουν τη μουσική στο επίκεντρο και όχι κάποιο σκηνοθετικό σκάνδαλο, ενώ είναι μάλλον ιδιαίτερα απαιτητικοί στην επιλογή νέων μουσικών συνθέσεων, ιδιαίτερα έργων μοντέρνας όπερας.

Βέβαια, σε αντίθεση με τον πιο κλειστό Thielemann, ο Welser-Most θεωρούνταν ιδιαίτερα μετριοπαθής σε τέτοια ζητήματα, ανοιχτός σε καινούργια πράγματα και ιδιαίτερα συνεργάσιμος και διατηρούσε εξαιρετικές σχέσεις με τον Meyer, με τον τελευταίο μάλιστα να επιμένει το 2012 για την παράταση του συμβολαίου του πρώτου μέχρι το 2018, οπότε η παραίτηση ήταν μάλλον έκπληξη. Από την άλλη βέβαια, είναι φυσικό κάποιος που έχει μεγαλώσει στην Αυστρία και έχει αφιερώσει όλη του τη ζωή στη μουσική της παράδοση να μην είναι τόσο διαλλακτικός στις από χρόνια κατασταλαγμένες απόψεις του για το τι είναι και τι πρέπει να εκπροσωπεί η Οπερα της Βιέννης, ανεξάρτητα από το αν συμφωνεί ή διαφωνεί κανείς με αυτές τις απόψεις.

Αυτές οι διαμάχες άλλωστε, οι επιμέρους επιλογές θεσμών με μεγάλη επιρροή και οι ευρύτερες συνέπειες που έχουν στη γενικότερη καλλιτεχνική και πολιτισμική κατεύθυνση των χωρών αυτών, έχει στις γερμανόφωνες χώρες και έντονο πολιτικό χρώμα, αφού μπορεί κανείς εύκολα να τοποθετήσει στον πολιτικό χάρτη τής κάθε χώρας τις διαφορετικές απόψεις. Οπως, τηρουμένων των αναλογιών, και στα καθ' ημάς οι (έντονες) πολιτικές και πολιτιστικές διαμάχες διαδραματίζονται συχνά επί «μικρασιατικού» εδάφους ή και επί των ελληνιστικών τάφων των επιφανών Μακεδόνων, έτσι και στην Αυστρία και στη Γερμανία οι αντίστοιχες αντιπαραθέσεις διεξάγονται γύρω από την ερμηνεία και τη χρήση της πλούσιας μουσικής παράδοσης των χωρών αυτών. 7

INFO: Η φωτογραφία του πορτρέτου του μαέστρου είναι του Stefan Cohen.

Αποστολή με Email Εκτύπωση σελίδας

Διαβάστε επίσης

Στην κατηγορία
Τέχνες & Πολιτισμός
Με λέξεις-κλειδιά
Παραιτήσεις-Αποχωρήσεις
Μουσική