Έντυπη Έκδοση

Οι «φθινοπωρινοί» άνθρωποι της Κικής Δημουλά

ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ Με την ΠΑΝΑΓΙΩΤΑ ΒΑΣΣΗ

Η εποχή του φθινοπώρου είναι ο οικείος χώρος της ποίησης της ακαδημαϊκού μας και ποιήτριας Κικής Δημουλά. Τη συγγένειά της με το φθινόπωρο καταθέτει ήδη στα πρώιμα ποιήματά της, ενώ, συν τω χρόνω, η σχέση αυτή βαθαίνει και οριστικοποιείται.

«Του φθινοπώρου οι τάπητες έχουν την ίδια πάντα εργασία» («Εικόνα», Ερεβος) ΚΙΚΗ ΔΗΜΟΥΛΑ «Του φθινοπώρου οι τάπητες έχουν την ίδια πάντα εργασία» («Εικόνα», Ερεβος) ΚΙΚΗ ΔΗΜΟΥΛΑ  Το φθινόπωρο είναι συνώνυμο της θλίψης και της μελαγχολίας, της μοναξιάς, της απουσίας· της φθοράς και του τέλους: τέλος του καλοκαιριού, τέλος των ψευδαισθήσεων περί διάρκειας και φθορά της ημέρας (καθώς μεγαλώνει η νύχτα), φθορά του έρωτα και της ζωής που οδεύει νομοτελειακά στο αναπόφευκτο. Συνομιλούμε με τη φιλόλογο, δρα Ηθικής Φιλοσοφίας Παναγιώτα Βάσση που έχει ασχοληθεί επιστημονικά με το έργο της Κικής Δημουλά.

- Γιατί θεωρείτε «φθινοπωρινό» άνθρωπο την Κική Δημουλά;

«Θα σας δώσω τον "ορισμό" της ίδιας της ποιήτριας: "στο περίλυπο φθινόπωρο,/ που υπερασπίζεται πολύ τ' αγάλματα/ και κάποιους φθινοπωρινούς ανθρώπους./ Φθινοπωρινοί άνθρωποι/ είναι αυτοί/ που κουβεντιάζουνε μαζί σου/ σαν άγαλμα προς άγαλμα./ Εις επήκοον της μοναξιάς" ("Ορισμοί", Επί τα ίχνη, 1963). Οι "φθινοπωρινοί άνθρωποι" εντάσσονται στα αντιθετικά ζεύγματα που πραγματοποιούν ακόμη και οι, πάντα υποστασιοποιημένες, εποχές στην ποίησή της και τοποθετούνται απέναντι στην ελπιδοφόρα αλλά και διαρκώς διαψευδόμενη άνοιξη και τα αιθεροβάμονα καλοκαίρια».

- Ως διαρκές παρόν;

«Η ποιητική μέριμνα της Δημουλά ως "φθινοπωρινού ανθρώπου" που διαισθάνεται τη φθορά πριν τη βίωσή της, έγκειται στη μνήμη ως διαρκές παρόν: "τι έλεγα, ναι, στα πεζοδρόμια/ ένθεν κακείθεν του δρόμου στοίβες/ φύλλα πρασινοκίτρινα και κλάρες/ υγρές ακόμα στάζοντας δακρυσμένες/ ακριβώς στο σημείο/ του αποχωρισμού τους από τα δέντρα./ Προσωρινά. Κι όμως δακρυσμένες./ Φαντάσου τώρα, τι αισθάνεται/ η οριστικότης" ("Καμία σχέση", Μεταφερθήκαμε Παραπλεύρως, 2007). Και στην πρόσφατη ποιητική της συλλογή, εξομολογητικά προς τον αναγνώστη της, δηλώνει την πηγή της θλίψης της, την επίγνωση ότι η μπόρα είναι νομοτέλεια πίσω από τους αίθριους αιθέρες: "Μεγάλη υπόθεση πάντως να σε νοιάζεται/η μπόρα" ("Ραγδαίος συμβιβασμός", Δημόσιος Καιρός, 2014)».

- Μνήμη-μέριμνα;

«Δεν είναι η πρώτη φορά που η μνήμη και η ενεργοποίησή της, η ανάμνηση, χρησιμοποιούνται για τη διάσωση του βιώματος, της γνώσης, του νοήματος. Στο πεδίο της φιλοσοφίας, λόγου χάρη, η μνήμη και η ενεργοποίησή της μέσω της παιδείας (η πλατωνική ανάμνηση) και της ιστορίας (η εγελιανή Erinnerung), είναι τα βασικά στοιχεία του φιλοσοφικού οικοδομήματος του Πλάτωνα και του Χέγκελ στην απόπειρά τους να εξασφαλίσουν τον εαυτό τους και τη ζωή τους μέσα στον κόσμο τους. Ομοίως η Δημουλά καταθέτει στην τέχνη με το έργο της ένα ανθρωποκεντρικό ποιητικό σύστημα, χάρη στη μνήμη και τη διάσωσή της παρά το "μνησιπίμονα πόνο" ["Η μνήμη. Αφανής ψυχοθεραπεύτρια... Κατακόμβη επίσης η μνήμη, όπου φυλάσσονται ανεκπλήρωτες επιθυμίες..." (Κική Δημουλά, Ο Φιλοπαίγμων Μύθος, 2004)], παρά την απώλεια που γίνεται πιο οδυνηρή επαναλαμβανόμενη μέσω της μνήμης αλλά και μέσω της άρσης των ψευδαισθήσεων που δημιουργεί η επίγνωση του εφήμερου και του προσωρινού ["Μη με λες απαισιόδοξη... Ποιος απαισιόδοξος νοιάζεται όσο εγώ για τη διατηρητέα φύση των ονείρων» (Κική Δημουλά, Ερανος Σκέψεων, 2009)]".

- «Δημόσιος καιρός»;

«Ο καιρός, ο χρόνος αποτελεί σταθερό θεματικό μοτίβο της ποιητικής της γραφής και δεν εκπλήσσει τον αναγνώστη. Αλλά η επιλογή του επιθέτου "δημόσιος" είναι ανοικτή σε πολλαπλές αναγνώσεις. Ο καιρός υποσκάπτει κάθε βεβαιότητα, κάθε μονιμότητα. Αν και αθέατος, τα αποτελέσματά του είναι σε όλους γνωστά, "δημόσια". Δεν κρύβονται και κυρίως δεν αναστρέφονται οι συνέπειές του· είναι φανερές, "δημόσιες". Σε ένα κρίσιμο σχόλιο της ποιήτριας με τη μορφή διερώτησης εμπεριέχεται η έγνοια, η αγωνία σχετικά με την απώλεια του δημόσιου ήθους. Υπ' αυτό το πρίσμα, με τον "ύστατο καλό μας δημόσιο καιρό" η ποιήτρια θα μπορούσε να υπαινίσσεται τα υποτυπώδη, τα εκ των ων ουκ άνευ στοιχεία δημόσιας συμπεριφοράς, αγωγής και ευπρέπειας που διακυβεύονται στις μέρες μας, σε μια εποχή γενικότερης "εκποίησης" των αξιών».

Αποστολή με Email Εκτύπωση σελίδας

Διαβάστε επίσης

Στην κατηγορία
Ελλάδα
Με λέξεις-κλειδιά
Ανθρώπινα
Πρόσωπα
Συνεντεύξεις