Έντυπη Έκδοση

Η βαλίτσα του ξεριζωμού

ΠΟΙΟΣ θυμάται το Γάλλο αρχαιολόγο-μηχανικό Φελίξ Σαρτιό (1876-1944), ακριβώς εβδομήντα χρόνια από το θάνατό του; Ισως τα υπέργηρα παιδιά, τα εγγόνια και τα δισέγγονα των Φωκαέων προσφύγων, οι οποίοι ξεριζώθηκαν δύο φορές -το 1914 και το 1922- από το γενέθλιο μικρασιατικό τόπο της Φώκαιας.

Ο φιλέλληνας επιστήμονας σήκωσε τη γαλλική σημαία σε τέσσερα κτήρια για να προστατέψει τους εκτοπισμένους Ελληνες, μετά το πογκρόμ Τούρκων παραστρατιωτικών, αφού ακόμη η αρχαία αποικία ανήκε στην αρραγή -πλην καταρρέουσα- Οθωμανική Αυτοκρατορία.

Τον θυμηθήκαμε, με αφορμή την πρώτη προβολή του ντοκιμαντέρ «Τα γεγονότα στη Φώκαια 1914», που υπογράφουν η Ανιές Σκλάβου και ο Στέλιος Τατάκης. Πλήθος κόσμου -πολλοί από τους θεατές, κληρονόμοι της φωκαϊκής προσφυγιάς- στο θερινό κινηματογράφο «Ορφέας» της Σαρωνίδας. Το παραθαλάσσιο προάστιο συνορεύει με την Παλαιά Φώκαια, όπου κατέφυγαν, μετά το δεύτερο εκπατρισμό τους, το 1923, πληθύς Φωκαέων.

Δεν είναι άσκοπο να ανατρέξετε στο χρονικό της εγκατάστασής τους στη νέα-παλιά πατρίδα τους, στην περιοχή της Αναβύσσου, όπως το αποτύπωσε με κάμποσα μυθοπλαστικά στοιχεία ο Ηλίας Βενέζης (1904-1973) στο μυθιστόρημά του «Γαλήνη». Το βιβλίο, το οποίο κυκλοφόρησε έναν χρόνο πριν από την κήρυξη του πολέμου στην Ελλάδα από την Ιταλία, τιμήθηκε με το Βραβείο της Ακαδημίας Αθηνών.

Ο συγγραφέας γνώριζε εκ των έσω την Παλαιά Φώκαια Αττικής και τους Φωκιανούς. Ο αδελφός του, ο Θάνος Μέλλος (σ.σ. το πραγματικό επώνυμο του Βενέζη), είχε παντρευτεί την Ελένη Νικολαΐδη, κόρη του πρωτοψάλτη Αντώνη Νικολαΐδη, ο οποίος είχε εγκατασταθεί στην Ανάβυσσο μαζί με τους άλλους Φωκιανούς πρόσφυγες.

Πριν από τέσσερα χρόνια ονοματοδοτήθηκε δρόμος της Νέας Φώκαιας Χαλκιδικής με το ονοματεπώνυμο του Φελίξ Σαρτιό. Ο περισσότερο Ελληνας από τους Ελληνες φωτογράφισε στιγμές από την καθημερινή ζωή της μικρασιατικής Φώκαιας, δημοσίευσε κείμενα και λίγες φωτογραφίες από όσα είχε ζήσει ως αυτόπτης μάρτυρας του διωγμού.

Μέσα στη δερμάτινη βαλίτσα του Σαρτιό, που ανακάλυψε και αγόρασε -το 2006, από Τούρκο έμπορο φωτογραφιών παρακαλώ!- ο Κύπριος ιστορικός τέχνης και διδάκτορας Αισθητικής και Τεχνολογίας της Εικόνας του Πανεπιστημίου του Παρισιού, Χάρης Γιακουμής, βρέθηκαν όλα τα άρθρα και οι σημειώσεις του Γάλλου αρχαιολόγου και των συνεργατών του για τα θλιβερά γεγονότα του 1914. Το υλικό το συγκέντρωσε στην έκδοση του λευκώματος «Φώκαια: 1913-1920. Η Μαρτυρία του Φελίξ Σαρτιώ» (κυκλοφορεί στα ελληνικά από το Ριζάρειο Ιδρυμα και στα γαλλικά από τις εκδόσεις Kallimages).

Αποστολή με Email Εκτύπωση σελίδας

Διαβάστε επίσης

Στην κατηγορία
Τέχνες & Πολιτισμός
Στη στήλη
Σημείο συνάντησης με τον Βασίλη Κ. Καλαμαρά