Έντυπη Έκδοση

«Ολες μας οι ενέργειες έχουν απώτερο σκοπό να γίνουμε εμείς θεοί»

Με αφορμή την επανέκδοση του πρώτου μέρους της τριλογίας της και την επίσκεψή της στην Ελλάδα, συναντήσαμε τη σημαντικότερη Καναδή συγγραφέα Μάργκαρετ Ατγουντ

«Η Ελευθερία εξαρτάται από τις επιλογές που έχεις στη διάθεσή σου. Αν ζεις σε μια χώρα όπου δεν υπάρχουν δουλειές, δεν έχεις ελευθερία επιλογής να δουλέψεις ή όχι. Αν στο μενού υπάρχει μόνο σούπα, θέλεις-δεν θέλεις αυτό θα φας

Ενα απροσδιόριστο γεωγραφικά τοπίο καταστροφής γίνεται ο καμβάς όπου η βραβευμένη με Booker Καναδή συγγραφέας Μάργκαρετ Ατγουντ στήνει τους παράξενους ήρωές της στο πρώτο βιβλίο τής περίφημης τριλογίας για το τέλος του κόσμου, με τίτλο «Ορυξ και Κρέικ» (Εκδ. Ψυχογιός, μτφρ. Εφη Τσιρώνη). Η ανθρωπότητα έχει καταστραφεί σχεδόν ολοσχερώς, αλλά η φύση φαίνεται να αδιαφορεί για την ανθρώπινη μοίρα και ακολουθεί τη δική της πορεία. Οι άνθρωποι διαβιούν ως πρωτόγονοι, με τη θύμηση του κατεστραμμένου πολιτισμού τους να συνιστά την πιο οδυνηρή τιμωρία. Τα συνήθη, δηλαδή, περιβάλλοντα μελλοντολογικής δυστοπίας, με την εξελιγμένη τεχνολογία και το τοπίο ηθικής εξαχρείωσης, στο βιβλίο της Ατγουντ τοποθετούνται στο μακρινό παρελθόν -στις αναμνήσεις του πρωταγωνιστή, που μοιάζει να είναι ο μοναδικός επιζών.

Με αφορμή την επανέκδοση του πρώτου μέρους της τριλογίας της και την επίσκεψή της στην Ελλάδα, συναντήσαμε τη σημαντικότερη εν ζωή Καναδή συγγραφέα και συζητήσαμε για την κλιματική αλλαγή και τον κίνδυνο των πανδημιών που καθιστούν τη δυστοπική γραφή πιο επίκαιρη από ποτέ. Για τις ιστορίες των λαών που γνωρίζουν στην εξέλιξη του χρόνου πολλών ειδών σκαμπανεβάσματα και την ενστικτώδη επιθυμία του ανθρώπου να γίνει άτρωτος, πρόθυμος να πληρώσει το πιο ακριβό τίμημα. Ιστορίες τεχνητών παρεμβάσεων, στο σώμα και τη φύση. Ιστορίες της Μάργκαρετ Ατγουντ που αναμένεται να δούμε σύντομα και σε τηλεοπτική σειρά, σκηνοθετημένη από τον Ντάρεν Αρονόφσκι.

- Η καταπίεση και η αίσθηση ανελευθερίας εκφράζεται στο βιβλίο σας υπαινικτικά. Αποτελεί μια συνδήλωση για το σημερινό επίπεδο της δημοκρατίας;

«Δεν αποτελεί τόσο συνδήλωση για το επίπεδο της δημοκρατίας όσο για τη σχέση μεταξύ των κυβερνήσεων και των εκάστοτε επιχειρηματικών κολοσσών. Σε πολλές χώρες οι μεγάλες επιχειρήσεις κατέχουν περισσότερο πλούτο απ' ό,τι το ίδιο το κράτος. Οσο περισσότερο ελέγχονται οι κυβερνήσεις από τους μεγάλους οργανισμούς, οι αποφάσεις που θα λαμβάνονται θα είναι πάντα εις βάρος των πολλών».

- Πόσο σχετική θεωρείτε την επίσημη Ιστορία; Ποιους και σε τι εξυπηρετεί η αλλοίωσή της;

«Θεωρώ ότι έχουν περάσει προ πολλού οι μέρες που οι άνθρωποι είχαν πρόσβαση σε μόνο μία πτυχή της Ιστορίας. Πλέον υπάρχουν πολλοί ιστοριογράφοι που παρουσιάζουν ένα πλήρες φάσμα της Ιστορίας και εναπόκειται στον αναγνώστη ώστε να διαμορφώσει στο μυαλό του την πραγματική διάσταση των γεγονότων. Αυτή την εποχή διαβάζω ένα βιβλίο του Robert Knapp, που αναφέρεται σε ζωές καθημερινών ανθρώπων χαμηλής κοινωνικής στάθμης από τη ρωμαϊκή εποχή, που αποσιωπήθηκαν από την Ιστορία εξαιτίας του γεγονότος ότι οι περισσότεροι ιστοριογράφοι ανήκαν στην ελίτ της κοινωνίας. Διαβάζω επί παραδείγματι για ιστορίες δούλων, ιεροδούλων, μονομάχων, στρατιωτών κ.ά., με τα στοιχεία να προέρχονται από επιγραφές σε τάφους και τοιχογραφίες. Για να έρθουμε όμως στα πιο πρόσφατα γεγονότα, πλέον όλο και περισσότερα στοιχεία έρχονται στην επιφάνεια σχετικά με την κομμουνιστική Ρωσία -και όχι μόνο- που δεν γνωρίζαμε παλιότερα. Ηρθαν στο φως άπειρα ντοκουμέντα. Γράφεται πλέον πολύ κοινωνική Ιστορία».

- Ενας από τους εφιάλτες του Κρέικ αναπαριστά και τον Παρθενώνα. Τι συμβολίζει αυτό το όνειρο στο βιβλίο σας;

«Ο Κρέικ φαίνεται στη ζωή του να είναι χωρίς συναισθήματα, αλλά στην πραγματικότητα είναι ιδιαίτερα φορτισμένος συναισθηματικά και όλο αυτό το ψυχικό τοπίο αποκαλύπτεται στους εφιάλτες του. Εχει μια συνολική εικόνα για το τι συμβαίνει στον κόσμο που έχει πάρει φθίνουσα πορεία και αντιλαμβάνεται τις συνέπειες που έχει η αδράνειά του αλλά και η δράση του. Είτε αναλάβει δράση δηλαδή είτε παραμείνει αδρανής, οι συνέπειες είναι φριχτές».

- Πόσο πιθανή κρίνετε μια αντίστοιχη εξέλιξη της ανθρωπότητας, όπως την περιγράφετε στο βιβλίο σας;

«Για να είμαι ειλικρινής δεν θεωρώ ότι είναι πολύ πιθανό. Δεν πρόκειται να κάνουμε όλες αυτές τις λάθος επιλογές που αφηγούμαι στο βιβλίο, αλλά είναι γεγονός ότι ένα μέρος από αυτές είτε δεν είναι μακριά είτε τις έχουμε κάνει ήδη. Οπως για παράδειγμα οι επεμβάσεις για να βελτιώσουμε την εμφάνισή μας ή οι γενετικές επεμβάσεις για τη βελτίωση της ευφυΐας μας. Ολες τις ιδιότητες που στο παρελθόν αποδίδαμε στους θεούς, είναι αυτά που στην ουσία επιθυμούμε για τον εαυτό μας. Ολες μας οι ενέργειες έχουν απώτερο σκοπό να γίνουμε εμείς οι ίδιοι θεοί. Αθάνατοι και αψεγάδιαστοι».

- Οι ήρωές σας, αν και φαινομενικά ελεύθεροι, στην πραγματικότητα δεν είναι. Πώς ορίζετε εσείς την αξία της Ελευθερίας;

«Εξαρτάται από τις επιλογές που έχεις στη διάθεσή σου. Αν είσαι στη φυλακή, δεν έχεις πολλές επιλογές. Αν ζεις σε μια χώρα όπου δεν υπάρχουν δουλειές, δεν έχεις ελευθερία επιλογής να δουλέψεις ή όχι. Αν στο μενού υπάρχει μόνο σούπα, θέλεις-δεν θέλεις αυτό θα φας. Η μόνη επιλογή είναι να μείνεις νηστικός. Είναι όλα σχετικά. Το μόνο που δεν είναι σχετικό είναι ότι δεν έχω την επιλογή να ξαναγίνω 21 χρόνων και ξανθιά. Τουλάχιστον όχι αυτή τη στιγμή (γέλια). Το σοβαρό ζήτημα όμως είναι ότι δεν διαθέτουμε επιλογές σε πράγματα απαραίτητα και στοιχειώδη. Και πάνω σε αυτό οφείλουν να εγκύψουν οι πολιτικοί. Θα πρέπει όμως κι εμείς να καταλάβουμε ότι δεν υπάρχει κανείς με μαγικές λύσεις σε όλα μας τα προβλήματα, και η ιδανική λύση είναι να ψηφίσουμε μέσα σε ένα σύνολο ατελών τον λιγότερο ατελή».

- Στο βιβλίο σας επαναλαμβάνονται στίχοι από τον Μακμπέθ. Γιατί συγκεκριμένα από αυτό το έργο;

«Το ίδιο το θέμα του βιβλίου σου σε ωθεί να κάνεις αναφορές σε κάποια συγκεκριμένα έργα. Εδώ χρησιμοποιώ αποσπάσματα από τον Μακμπέθ εξαιτίας όλης αυτής της οργής που έχει κατακλύσει τον πρωταγωνιστή μου. Με αφορμή όμως αυτή την παρατήρησή σας για τον Σέξπιρ, θα ήθελα να σας πω για μια καινούργια συλλογή ιστοριών που ετοιμάζουμε 5 συγγραφείς, μεταξύ των οποίων εγώ και ο Jo Nesbo, όπου διασκευάζουμε σεξπιρικά έργα. Εγώ γράφω την "Τρικυμία" και ο Nesbo τον "Μακμπέθ"».

- Μπορεί η Τέχνη να σώσει την ανθρωπότητα και πόσο έχει ανάγκη η επιστήμη την Τέχνη προκειμένου να επιτελέσει αγαθούς σκοπούς;

«Πρώτ' απ' όλα η επιστήμη δεν μπορεί να αδιαφορήσει για τις Τέχνες, καθώς αποτελούν σύμφυτο κομμάτι της ανθρώπινης φύσης. Στο Μόντρεαλ, για παράδειγμα, άνοιξε ένα νεοπαγές τμήμα αφιερωμένο στη μουσική και ειδικά στις θεραπευτικές ιδιότητες που έχει στον ανθρώπινο οργανισμό. Οι επιστήμες είναι ένα μέσο για να εξετάζουν οι άνθρωποι τον κόσμο με γνώση που βασίζεται στη μέτρηση, την παρατήρηση και την επανάληψη πειραμάτων. Δεν είναι όμως ο μόνος τρόπος. Μαθαίνουμε καλύτερα και με μεγαλύτερη εμβρίθεια μέσα από τη μυθοπλασία και την Τέχνη, παρά μέσα από τους αριθμούς».

- Η φθίνουσα πορεία της ανθρωπότητας θεωρείτε ότι οφείλεται μεταξύ άλλων και στην υποτίμηση των θεωρητικών σπουδών;

«Αυτή είναι μια τάση που υπάρχει τα τελευταία χρόνια παγκοσμίως, γιατί οι άνθρωποι, όπως περιγράφω και στο βιβλίο μου, έχουν την επιθυμία και εξωθούνται να ανακαλύψουν νέες τεχνικές μεθόδους. Δεν είναι όμως τόσο η επιστήμη όσο η τεχνολογία, ειδικά οι βιομηχανίες τροφίμων και φαρμάκων. Οι φαρμακευτικές κρύβουν τις έρευνές τους και αυτοί επιλέγουν τι και για ποιο λόγο θα βγάλουν στην αγορά».

- Ποιον μείζονα κίνδυνο θεωρείτε πως διατρέχει σήμερα η ανθρωπότητα;

«Ο ένας είναι αναμφισβήτητα η κλιματική αλλαγή και ο άλλος οι πανδημίες. Και όλα αυτά δεν είναι θεωρίες συνωμοσίας, μιας και γνωρίζουμε ότι την εποχή των παγετώνων το ανθρώπινο γένος σχεδόν εξαλείφθηκε και επέζησε ένα πολύ μικρό πληθυσμιακό κομμάτι στη Νότια Αφρική. Αυτό είναι χαρακτηριστικό για το πόσο ευμετάβλητο είναι το κλίμα και μια ενδεχόμενη παρατεταμένη ξηρασία θα έχει προφανώς πολλές παράπλευρες συνέπειες και σε κοινωνικό επίπεδο. Αξίζει να σας αναφέρω ότι τώρα πρόσφατα ανακάλυψαν μια πολύ μεγάλη πόλη του 12ου αιώνα στην Καμπότζη, με πολύ προχωρημένο για την εποχή αποχετευτικό και υδραυλικό σύστημα, η οποία καταστράφηκε ολοσχερώς από την κλιματική αλλαγή. Οσον αφορά τις πανδημίες, αρκεί να αναφερθούμε στην πανώλη που αφάνισε το 50% του πληθυσμού και στο ενδεικτικό γεγονός ότι μετά την άφιξη των πρώτων αποίκων στην Αμερική, το 80%-90 % του πληθυσμού πέθανε γιατί ο οργανισμός τους δεν είχε αναπτύξει αντισώματα στα μικρόβια που υπήρχαν. Και η τρίτη ιστορικά ήταν η γρίπη, που κατά τη διάρκεια του Α' Παγκοσμίου Πολέμου αφάνισε πλήθος ανθρώπων. Γι' αυτό ακριβώς το λόγο η παγκόσμια κοινότητα θα πρέπει να εστιάσει με σοβαρότητα στον ιό Εμπολα».

- Πού θεωρείτε ότι ξεχωρίζει το δικό σας μυθιστόρημα στα εκατοντάδες μυθιστορήματα μελλοντολογικής δυστοπίας που έχουν γραφτεί τις τελευταίες δεκαετίες;

«Κατ' αρχάς θα πρέπει να ξεκαθαρίσουμε ότι ξεκίνησα το 1985, όταν το φαινόμενο των δυστοπιών δεν είχε γίνει τόσο του συρμού. Το σημαντικότερο όμως είναι ότι όπως σε κάθε είδος, έτσι κι εδώ υπάρχουν πολλές κατηγορίες: Η δυστοπική λογοτεχνία που γράφεται καθαρά για κατανάλωση και δεν έχει καμία διασύνδεση με τη σύγχρονη πραγματικότητα, ή έστω μια πιθανότητα να συμβεί. Το "Hunger Games", για παράδειγμα, της Σούζαν Κόλινς ναι μεν έχει ενδιαφέρον, καθώς εξετάζει την ανθρώπινη φύση, αλλά ανήκει σε αυτή την κατηγορία. Η δεύτερη κατηγορία έχει να κάνει με κάτι που υπάρχει μια πιθανότητα να συμβεί, αλλά δεν είναι ξεκάθαρος ο τρόπος που μπορεί να συμβεί, όπως συμβαίνει δηλαδή στο "The Road" του Cormac McCarthy. Τέλος, υπάρχει και αυτή η κατηγορία όπου περιγράφονται καταστάσεις που μοιάζουν πολύ πιθανό να συμβούν. Τα βιβλία μου θέλω να έχουν αναφορές στην πραγματικότητα και γι' αυτό ανήκουν σε αυτή την κατηγορία. Ισως αυτό έχει να κάνει και με την κριτική που μου ασκούσε από μικρή ο μεγαλύτερός μου αδερφός, ο οποίος ήταν βιολόγος».

- Στην παρούσα τριλογία σας εγκαταλείπετε τα ζητήματα φεμινισμού. Θεωρείται ότι υπάρχει πλέον ισότητα μεταξύ των δύο φύλων;

«Σε καμία περίπτωση. Δεν πρέπει όμως να απλοποιούμε τα πράγματα, καθώς υπάρχουν πολλές κοινωνικές διαβαθμίσεις. Εύλογα λοιπόν μία πλούσια γυναίκα σήμερα έχει σαφώς περισσότερη εξουσία από ένα φτωχό άνδρα».

- Είστε γνώστρια του αρχαίου ελληνικού πολιτισμού. Πώς λειτουργεί στη συνείδησή σας η αντίθεση του μεγαλειώδους παρελθόντος της Ελλάδας με την τωρινή θλιβερή οικονομική πραγματικότητα;

«Ελπίζω κατ' αρχάς αυτή η θλιβερή οικονομική πραγματικότητα να είναι προσωρινή. Γενικότερα στις Ιστορίες των λαών υπάρχουν πολλά σκαμπανεβάσματα και προφανώς δεν μπορούν να είναι όλα θετικά. Αν πας σε ένα βουδιστικό ναό για να σου πουν την Τύχη, υπάρχουν τέσσερις πιθανές προοπτικές: να έχεις πολύ μεγάλη τύχη, λιγότερο καλή τύχη, λίγο κακή τύχη και πολύ κακή τύχη. Το επιθυμητό θα σου πουν οι μοναχοί είναι τα δύο ενδιάμεσα. Λίγο καλή τύχη και λίγο κακή τύχη, γιατί αν έχεις πολύ καλή τύχη, όπως μας έχει διδάξει και το αρχαίο ελληνικό δράμα, θα ακολουθήσει μια τραγωδία. Η σημερινή λοιπόν οικονομική κατάσταση συνιστά λίγο κακή τύχη, και τελικά ο ταξιτζής που με έφερε σήμερα από το αεροδρόμιο μου είπε ότι πέρασε ένα υπέροχο καλοκαίρι (γέλια)».

- Δυο λόγια για την επιθυμία του Ντάρεν Αρονόφσκι να κάνει ταινία «Το τέλος του κόσμου».

«Θα είναι μια πολύ μεγάλη δουλειά και ο Ντάρεν έχει ήδη ξεκινήσει να επεξεργάζεται αυτό το πρότζεκτ με το τιμ του, που είναι πάρα πολύ ικανό».

- Θα γράψετε εσείς το σενάριο;

«Οχι, γιατί θα είναι τηλεοπτική παραγωγή που θα διαρκέσει τρία χρόνια και δεν έχω τόσο ελεύθερο χρόνο. Τα τελευταία χρόνια, τα σενάρια τέτοιων τηλεοπτικών σειρών δεν γράφονται από έναν, αλλά από ομάδες ανθρώπων. Θα έχω συνεργασία μαζί τους, αλλά δεν πρόκειται να το γράψω».

Αποστολή με Email Εκτύπωση σελίδας

Διαβάστε επίσης

Στην κατηγορία
Τέχνες & Πολιτισμός
Με λέξεις-κλειδιά
Συνεντεύξεις
Λογοτεχνία
Συγγραφείς/Συγγράμματα