Έντυπη Έκδοση

Ο ολοκληρωτισμός της αμνησιακής ταυτότητας

Το θέμα της ελευθερίας, ένα θέμα τόσο ακριβό και ποθούμενο στους ανθρώπους, έγινε και πεδίο αντιπαράθεσης μεταξύ των ιδεών της Δεξιάς και της Αριστεράς. Η πρώτη δίνει ιδιαίτερη αξία μέσα από το ίδιο το φιλοσοφικό της οικοδόμημα, που ονομάζεται φιλελευθερισμός. Πρόκειται για μία σφαιρική αντίληψη ζωής, η οποία αγγίζει την αισθητική, την ιδεολογία, την οικονομία, την ηθική και γενικώς ό,τι αφορά την απελευθέρωση του ανθρώπου.

Στόχος του φιλελευθερισμού είναι η ανάπτυξη της προσωπικότητας και της αυτογνωσίας του ατόμου, μέσα από το στίβο της ανταγωνιστικότητας και της διαρκούς καινοτομίας. Ετσι αποκτάται η συνείδηση μιας δημιουργικής ελευθερίας, η οποία συνθέτει παράδοση και ευρηματικότητα στην καθημερινή ζωή και στον τρόπο σκέψης του ανθρώπου.

Η δεύτερη, η Αριστερά, ξεκινά από τη φιλοσοφία της «δυσπιστίας» απέναντι στις παραδόσεις και σε ό,τι έχει σχέση με έθνος και σταθερά σημεία πολιτισμικής αναφοράς. Πιστεύοντας εξίσου στην καινοτομία και τη ριζοσπαστικότητα, η Αριστερά, στο όνομα της επαναστατικότητας, αρνείται τις αξίες που θεωρούνται συντηρητικές και ταυτίζει την πρόοδο και την εξέλιξη με τη ρήξη ως προς το συντηρητικό παραδοσιακό παρελθόν. Η έννοια της ελευθερίας για την Αριστερά είναι αυτή η διαρκής ρήξη με το συντηρητικό παρελθόν. Και το αριστερό και το φιλελεύθερο στοιχείο είναι παιδιά της μοντέρνας σκέψης, της νεοτερικότητας. Θα μπορούσα να πω ότι έχουν μεταξύ άλλων δύο φιλοσοφικά στηρίγματα.

Το πρώτο είναι ο Νίτσε, που φιλοσοφεί με «το σφυρί» σπάζοντας τις παραδόσεις. Εν αγνοία του μεγάλου αυτού φιλοσόφου στηρίχτηκαν στη θεωρία του η βάρβαρη Ακρα Δεξιά και η κοινωνιολογούσα Ακρα Αριστερά. Το άλλο είναι ο Χέγκελ, στου οποίου τη διαλεκτική για το κράτος στηρίχτηκαν -και αυτού εν αγνοία του- ο μαρξιστικός κομμουνισμός και ο φασισμός. Οσο όμως η καπιταλιστική Δεξιά παρέμεινε στο πλαίσιο μιας διαρκούς καινοτόμας διάθεσης (για την επιβίωσή της), άλλο τόσο η αντισυντηρητική Αριστερά, διακηρύσσοντας μία μεταμοντέρνα μηδενιστική νιτσεϊκή ερμηνεία, έρχεται σε αντίθεση με τις βασικές αξίες του σύγχρονου δυτικού πολιτισμού. Αν αφαιρέσεις από αυτόν τις πολιτισμικές αναφορές του (κλασική ελληνική παιδεία, Διαφωτισμός και Βίβλος), τότε χάνεις τα σημεία αναφοράς και η ελευθερία από δημιουργία γίνεται εύκολα αναρχοεγωισμός, αναρχοατομικισμός και κυνική σχετικοποίηση όλων των αξιών.

Η δυτική κοινωνία είναι μία σύνδεση των ιδεών του Ρουσό, της καντιανής ηθικής και των στωικών υπό το άγρυπνο βλέμμα των ιδρυτών της, του Πλάτωνα και του Αριστοτέλη. Αν σχετικοποιήσεις τα πάντα, αν πεις ότι όλα είναι θέμα οπτικής γωνίας και ότι δεν υπάρχουν σταθερές αξίες, τότε μπορείς εύκολα να δώσεις χώρο στη βαρβαρότητα του εθνικισμού ή της φανατικής θεοκρατίας, με τα γνωστά εγκλήματα, ή ακόμα στο φασίζοντα κοινοταρισμό, όπου κάθε κοινότητα ανταγωνίζεται με δύναμη ως προς την «αλήθεια» τις άλλες κοινότητες με τον πιο άγριο τρόπο. Μετά τους ολοκληρωτισμούς που βιώσαμε στο Β' Παγκόσμιο Πόλεμο σήμερα ζούμε έναν άλλο ολοκληρωτισμό, αυτόν της επιβαλλόμενης διαφορετικότητας και της επιβαλλόμενης σχετικότητας. Στο όνομα του διαφορετικού, του πολλαπλού, της ποικιλίας, τα οποία προτάθηκαν ως αντίβαρο της ακρότητας της εθνικής ταυτότητας, γεννήθηκε η αδιαφορία τής ουδετερότητας, η αμνησιακή ταυτότητα. Αυτή είναι άσπλαχνη και καταστρέφει τις μνημονικές ταυτότητες. Η πολυπολιτισμικότητα και η σχετικότητα αξιών που προτείνει η σύγχρονη Αριστερά οξύνει και δεν λύνει το ταυτοτικό πρόβλημα. Και η όξυνση ή σκληρότητα είναι αδυναμία.

Η σύγχρονη κοινωνία, όπως την είδε ο Ρουσό, εδρεύει σε κοινωνικό συμβόλαιο. Αυτό περιλαμβάνει όλους τους πολίτες, διατηρώντας κατ' αρχήν τη διαφορετικότητά τους, αλλά εντάσσοντάς τους στη συνέχεια στη γενική ταυτότητα της κοινωνίας. Ετσι όλοι κι όλα αντιμετωπίζονται με την ισομετρική αναλογία και απόσταση που βασίζεται στο νόμο, τα δικαιώματα του πολίτη και τις υποχρεώσεις του. Αλλο όμως είναι οι ίσες (ανάλογες) αποστάσεις και άλλο είναι ο σχετικισμός των πάντων που οδηγεί σε άρνηση των πάντων, στο όνομα μιας δήθεν προοδευτικότητας. Η ελευθερία δεν σημαίνει διαρκής σχετικότητα, αλλά μία δημιουργική γέφυρα παράδοσης και καινοτομίας, αξιών του παρελθόντος με την πρωτοπορία παρόντος και μέλλοντος. Ελευθερία δεν σημαίνει μηδενισμός, δηλαδή εκεί που απειλεί να οδηγήσει τον πολιτισμό η σύγχρονη Αριστερά.

Καθηγητής Πανεπιστημίου, εικαστικός, ποιητής. Σύμβουλος του πρωθυπουργού Αντώνη Σαμαρά σε θέματα πολιτισμού

Αποστολή με Email Εκτύπωση σελίδας

Διαβάστε επίσης

Στην κατηγορία
Πολιτική
Με λέξεις-κλειδιά
Δημοσιεύματα/Αρθρα/Σχολιασμοί/Παρεμβάσεις