Έντυπη Έκδοση

Ισραήλ: στα σχολεία του ρατσιστικού μίσους

Διατηρώ το δικαίωμα ενός ηλιθίου, ώστε να είμαι οπτιμιστής και να προβλέπω ένα πιο φωτεινό μέλλον στην περιοχή μας. Τα βάσανα στη Μέση Ανατολή σήμερα δείχνουν προς κάποιες προοπτικές που υπόσχονται την ένωση των πιο υγιών -ή αυτών που έχουν σώας τας φρένας- δυνάμεων

Το μίσος δεν είναι ένα πεπρωμένο, αλλά και η οικουμενική αγάπη και η αιώνια ειρήνη είναι πιθανόν ακατόρθωτες στην εγκόσμια πραγματικότητά μας. Θα πρέπει να αποδεχθούμε τις αδυναμίες μας και να προσπαθούμε ασταμάτητα να τις ξεπερνάμε

Ερευνα δύο Ισραηλινών κοινωνιολόγων, των Ιντάν Γιαρόν και Γιοράμ Χαρπάζ, που δημοσιεύθηκε πρόσφατα, δείχνει το πως η ισραηλινή νεολαία μέσα από το εκπαιδευτικό σύστημα της χώρας μαθαίνει το ρατσιστικό μίσος κατά των Αράβων και αποκαλύπτει πώς το μίσος αυτό είναι μέρος της καθημερινότητας, αλλά και στοιχείο-κλειδί της ταυτότητάς της, ο Ιντάν Γιαρόν μας μίλησε για τα συμπεράσματα της έρευνάς του

**

«Δεν θέλω να βλέπω Αραβες, δεν τους αντέχω», λέει ένας Ισραηλινός μαθητής και συνεχίζει. «Είμαι ρατσιστής, η οικογένειά μου είναι ρατσιστές. Αν ήμουνα στο στρατό δεν θα δίσταζα να πυροβολούσα κάποιον από αυτούς. Είμαι έτοιμος να σκοτώσω κάποιον με τα ίδια μου τα χέρια, έναν Αραβα».

Οι δύο κοινωνιολόγοι Γιοράμ Χαρπάζ και Ιντάν Γιαρόν. Η έρευνά τους για το ρατσισμό  των Ισραηλινών μαθητών κατά των Αράβων έθιξε ένα θέμα-ταμπού Οι δύο κοινωνιολόγοι Γιοράμ Χαρπάζ και Ιντάν Γιαρόν. Η έρευνά τους για το ρατσισμό των Ισραηλινών μαθητών κατά των Αράβων έθιξε ένα θέμα-ταμπού  Τα λόγια αυτά του νεαρού Ισραηλινού μαθητή είναι καταγραμμένα στο βιβλίο-έρευνα «Σκηνές από τη σχολική ζωή» δύο Ισραηλινών κοινωνιολόγων-ερευνητών, των Ιντάν Γιαρόν και Γιοράμ Χαρπάζ. Το βιβλίο τους δημιούργησε μεγάλη αίσθηση, εντός και εκτός Ισραήλ, για το πώς κατασκευάζεται στο Ισραήλ ο ρατσισμός κατά των Αράβων ήδη από τη νεανική ηλικία, ακόμα και μέσα από το εκπαιδευτικό σύστημα. Ο Ιντάν Γιαρόν μάς μίλησε για την έρευνά του, για το μίσος και το ρατσισμό των Ισραηλινών μαθητών κατά των Αράβων, αλλά και για τις ελπίδες του για ένα πιο ειρηνικό και δίκαιο μέλλον.

* Ποιος ήταν ο στόχος της έρευνάς σας;

- Στόχος μας ήταν να αντικατοπτρίσουμε, παρά να κρίνουμε, την πολύπλοκη πραγματικότητα στα ισραηλινά σχολεία της δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης, με έναν άμεσο τρόπο. Το βιβλίο καταπιάνεται με διάφορα θέματα, όπως τη σχολική κουλτούρα, το προσωπικό, το χώρο, τον χρόνο, τις τάξεις, το ντύσιμο, τη βία, τα φύλα και τη σεξουαλικότητα. Το κεφάλαιό μας με τίτλο «Εθνότητα, εθνικισμός και ρατσισμός» έλαβε τεράστια δημοσιότητα, λόγω των τωρινών καυτών θεμάτων στη χώρα μας.

* Στο βιβλίο σας γίνεται αναφορά στο γεγονός ότι «το μίσος είναι ένα στοιχείο της καθημερινότητας των νέων Ισραηλινών και ένα βασικό κομμάτι της ταυτότητάς τους». Πιστεύετε ότι η στρατιωτικοποίηση της ισραηλινής κοινωνίας συνδέεται με αυτό το κύμα νεανικού μίσους;

- Για να είμαστε ακριβείς, η φράση στην οποία αναφέρεστε προέρχεται από έναν Ισραηλινό ρεπόρτερ, όχι από εμάς. Προσωπικά, πιστεύω ότι είναι λίγο υπερβολική. Τα πλάνα της καθημερινότητας των ισραηλινών σχολείων στο βιβλίο μας, προφανώς, δεν είναι απόλυτα. Φυσικά, πολλοί μαθητές έχουν διαφορετικές απόψεις και αντιλήψεις για τον κόσμο μας, συχνά μάλιστα ριζοσπαστικές. Οπότε δεν πρέπει κάποιος να μεταχειρίζεται τον πληθυσμό των σχολείων μας ως ένα ενιαίο σύνολο, πέφτοντας έτσι στην παγίδα των στερεότυπων, τα οποία τα αποκηρύσσουμε.

Ο τρόπος με τον οποίο ο στρατός -όπως τον γευτήκαμε εγώ και τα παιδιά μου- επηρεάζει έναν Ισραηλινό δεν είναι ενιαίος: κάποιοι Ισραηλινοί αποκτούν ένα πιο ισχυρό στρατιωτικό και εθνικιστικό πνεύμα, άλλοι υιοθετούν ένα πιο ειρηνιστικό και ανθρωπιστικό πνεύμα. Για μένα, ως πρώην αξιωματικός του IDF (σ.σ. του ισραηλινού στρατού), ήταν μια εμπειρία που με έκανε να ωριμάσω. Με έκανε να δω τα προβλήματα της ζωής πιο σοβαρά και με πιο περίπλοκο τρόπο. Οι αποχρώσεις του γκρι κυριάρχησαν σε αυτά τα ζητήματα, τα οποία προηγουμένως φαίνονταν -στα μάτια ενός ενθουσιώδους νέου- μόνο σε μαύρο και άσπρο.

Ανάμεσα στα καθημερινά... χόμπι των Ισραηλινών πιτσιρικάδων είναι η συλλογή καλύκων από βλήματα. Ανάμεσα στα καθημερινά... χόμπι των Ισραηλινών πιτσιρικάδων είναι η συλλογή καλύκων από βλήματα. * Πώς η ιδέα του «αριστερού» επηρεάζει τα ρατσιστικά στερεότυπα κάποιων Ισραηλινών μαθητών; Ο υπουργός Εσωτερικής Ασφάλειας της χώρας σας, ο Γιτζάκ Αχαρόνοβιτς, δήλωσε αυτό το καλοκαίρι στο ραδιόφωνο: «Δεν υπάρχει Αριστερά ή Δεξιά εδώ -πρέπει να είμαστε ενωμένοι ως χώρα και να υποστηρίζουμε τους στρατιώτες μας που μάχονται».

- Αρχικά πρέπει κάποιος να κάνει ένα διαχωρισμό ανάμεσα σε μια περίοδο ρουτίνας και σε μια περίοδο κρίσης. Πρόσφατα διάβασα στο βιβλίο «Για τον πόλεμο και το νόμο» ότι «οι διαφορές μεταξύ μας θα μπουν στην άκρη». Κάποιος μπορεί να βρει στα σχολεία του Ισραήλ, όπως και στην κοινωνία μας γενικότερα, μια γενική και τυπική, όχι απαραίτητα ακριβή, αντίληψη της ύπαρξης δύο μεγάλων κοινωνικών ομάδων: από τη μία αυτή των Μιζραχί (σ.σ.: Εβραίοι του Ισραήλ με ρίζες στις αραβικές χώρες) -δεξιών, οπαδών της παράδοσης- και από την άλλη των Ασκενάζι (σ.σ. Εβραίοι του Ισραήλ με ρίζες στις χώρες της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης), αριστερών - κοσμικών. Τα μέλη της πρώτης ομάδας ταξινομούνται ως «αυτοί που μισούν τους Αραβες», τα μέλη της δεύτερης «ως οι εραστές των Αράβων». Οι «εραστές των Αράβων», και ειδικότερα αυτοί που θεωρούνται αριστεροί, γίνονται αντικείμενο μίσους από τους συμμαθητές τους, ανάλογο με το μίσος που νιώθουν οι μαθητές αυτοί για τους Αραβες.

* Αντανακλούν τα σχολικά βιβλία του Ισραήλ αυτό που ο Ισραηλινός κοινωνιολόγος Στάνλεϊ Κοέν αποκαλεί «σιωνιστικό κιτς», δηλαδή το ιστορικό και αιώνιο δικαίωμα των Εβραίων σε όλη την επικράτεια του Ισραήλ και της Παλαιστίνης;

- Πιστεύω ότι η απάντησή μου, ώς έναν βαθμό, είναι θετική σε αυτό. Είμαι ένας σκληρός κριτής της βίαιης πολιτικοποίησης του εκπαιδευτικού μας συστήματος. Νομίζω ότι το «άνοιγμα» των βιβλίων μας σε διαφορετικές γνώμες και εξιστορήσεις, ειδικότερα σε αυτές που έχουν να κάνουν με την ταυτότητα του πολίτη, θα βοηθήσουν τη δημοκρατία μας που παλεύει και θα συνεισφέρουν στο ζήτημα της ισότητας. Τα σχολικά εγχειρίδια μπορούν να γίνουν υπηρέτες τόσο του πολέμου όσο και της ειρήνης. Παρ' όλα αυτά οι επιπτώσεις τους, σε μια κοινωνία όπου το βιβλίο έχει χάσει τη δύναμή του, πρέπει να αντιμετωπίζονται με φειδώ.

* Τι ρόλο παίζουν η θρησκεία και τα μαθήματα των θρησκευτικών στις ρατσιστικές απόψεις των Ισραηλινών μαθητών;

- Φαντάζομαι ότι υπάρχει κάποια σχέση μεταξύ κάποιων ιδιαίτερων, κατά καιρούς ρατσιστικών, συμπεριφορών και των θρησκευτικών πηγών οι οποίες είναι ύψιστης σημασίας σε ορισμένους κύκλους της ισραηλινής κοινωνίας, όπου οι επιπτώσεις τους μπορεί να είναι δυνητικά επικίνδυνες. Παρ' όλα αυτά, μην ξεχνάτε ότι οι παρατηρήσεις μου έγιναν σε ένα κοσμικό σχολείο, όπου ο κύριος παράγοντας για τις ρατσιστικές απόψεις φαίνεται να είναι η άγνοια. Πιστεύω ότι ο ρατσισμός έχει πολλά πρόσωπα. Τρέφεται από θρησκευτικές ιδέες αλλά και από άλλες πηγές, ψυχολογικές, κοινωνιολογικές και πολιτιστικές, βαθιά ριζωμένες και αταβιστικές.

* Πόσο σημαντικός παράγοντας είναι το γεγονός της απουσίας άμεσης επικοινωνίας με «τον άλλο» -τους Παλαιστινίους- στον τρόπο με τον οποίο σμιλεύονται οι ρατσιστικές απόψεις στο μυαλό των Ισραηλινών μαθητών;

- Το να συναντάς την άλλη πλευρά είναι, προφανώς, μια κίνηση-κλειδί για να μειωθούν τα στερεότυπα και οι προκαταλήψεις, εφόσον μια τέτοια κίνηση προετοιμαστεί και οργανωθεί κατάλληλα. Μια άμεση επαφή είναι πιθανή όταν υπάρχει ένα κοινό έδαφος και το έδαφος, όπως γνωρίζετε, είναι ένας βασικός λόγος διενέξεων στην περιοχή μας.

Θετική εξέλιξη στο θέμα αυτό είναι το κοινό ταξίδι πρόσφατα Ισραηλινών και Παλαιστίνιων μαθητών στην Πολωνία, στα στρατόπεδα συγκέντρωσης εκεί. Οι Παλαιστίνιοι μαθητές δήλωσαν ότι τους άγγιξε βαθιά το δράμα των Εβραίων εκεί. Και εύχονταν απλώς οι συνταξιδιώτες τους να ταυτίζονταν και αυτοί με το δράμα των Παλαιστινίων. Και εγώ συμφωνώ με μια τέτοια συμφωνία.

* Το 2010 μια ομάδα νέων Ισραηλινών καθηγητών σχολείων υπέγραψε έκκληση προς το υπουργείο Παιδείας, όπου μεταξύ άλλων ανέφεραν «την επικράτηση του ρατσισμού και της αγριότητας μεταξύ των νέων ανθρώπων στο Ισραήλ». Τι κάνει το ισραηλινό υπουργείο Παιδείας για το πρόβλημα της ρατσιστικής συμπεριφοράς εναντίον των Αράβων από μαθητές στα σχολεία της χώρας σας;

- Ως ακαδημαϊκός αποφεύγω να παίζω το ρόλο του εκπροσώπου Τύπου του κατεστημένου και δεν νιώθω την ανάγκη να απαντήσω εκ μέρους του. Πιστεύω ότι πρέπει να είμαστε πολύ περισσότερο συνεπείς με τις πολιτικές μας στα ζωτικά αυτά θέματα: δεν πρέπει να υιοθετούμε βραχυπρόθεσμα προγράμματα ή περιστασιακές συζητήσεις. Αντιθέτως, πρέπει να ξεκινήσει μια εθνική εκστρατεία για να αλλάξει τη συνείδηση στο ευρύ κοινό - συμπεριλαμβανομένων των διευθυντών, εκπαιδευτικών, γονέων, δασκάλων και εν τέλει των μαθητών. Αυτή η εκστρατεία πρέπει να είναι μακροπρόθεσμη και συνεχής, και να υποστηρίζεται από τα υψηλότερα κλιμάκια της ισραηλινής ηγεσίας, τον πρόεδρο, τον πρωθυπουργό, τον υπουργείο Παιδείας κ.λπ.

* Υπάρχει κάποιο κοινωνιολογικό και ψυχολογικό προφίλ του μέσου Ισραηλινού ρατσιστή μαθητή; Εχουν αυτοί οι μαθητές κάποια κοινά χαρακτηριστικά, τα οποία τους οδηγούν σε ρατσιστικές απόψεις και συμπεριφορές;

- Ανέφερα παραπάνω το πρότυπο του Μιζραχί, δεξιού, οπαδού της παράδοσης, μαθητή και τη σχέση του με συγκεκριμένες συμπεριφορές. Αυτό έχει να κάνει περισσότερο με το σπίτι και την κοινότητα και λιγότερο με το σχολείο. Το σχολείο είναι ένας σχετικά αδύναμος θεσμός και το προσωπικό των σχολείων έχει δυσκολίες στο να αντιμετωπίσει βαθιά ριζωμένες στάσεις ζωής, οι οποίες έχουν παγιωθεί στους μαθητές από τις απόψεις των γονιών και των συγγενών τους.

Υπό αυτή την έννοια, οι στυγνές επιθέσεις τρομοκρατικών ομάδων δεν παίζουν έναν εποικοδομητικό ρόλο: κάποιος έχει κάθε λόγο να «μισεί» καταστροφικές πράξεις ακραίας αγριότητας. Οταν ο τρόμος ξεφεύγει με άγριο τρόπο στις πόλεις και τους δρόμους του Ισραήλ, γίνεται πολύ πιο προβληματικό να ζητήσει κανείς από τους μαθητές να διαχωρίζουν μεταξύ διάφορων τύπων -περισσότερο ή λιγότερο αγαθών- Αράβων.

* Τα κοινωνικά μίντια, όπως το Twitter και το Facebook, επιταχύνουν τη διάδοση ρατσιστικών συμπεριφορών μεταξύ των Ισραηλινών μαθητών και μέσα στην ισραηλινή κοινωνία, λειτουργώντας ως όργανα μιας κοινωνίας ενός Μεγάλου Αδερφού; Ο δημοσιογράφος και ακτιβιστής Ντέιβιντ Σιν δημοσίευσε δεκάδες τουίτς όπου κατά κόρον Ισραηλινά κορίτσια ανέβαζαν στο Τουίτερ σέλφι φωτογραφίες τους με ακραία εξτρεμιστικά ρατσιστικά τουίτ, όπως: «Το να μισείς τους Αραβες δεν είναι ρατσισμός, είναι ηθικό».

Το τεθωρακισμένο του ισραηλινού στρατού είναι το «σχολικό» των νεαρών Ισραηλινών εποίκων Το τεθωρακισμένο του ισραηλινού στρατού είναι το «σχολικό» των νεαρών Ισραηλινών εποίκων - Το Twitter, το Facebook και ανάλογα μέσα κοινωνικής δικτύωσης είναι περισσότερο εργαλεία εκδημοκρατισμού παρά φαινόμενο ενός Μεγάλου Αδερφού. Ως κοινωνικός επιστήμονας δεν προτείνω να μεταχειρίζεται κανείς τα σχόλια των αναγνωστών ή τα μηνύματα στο WhatsApp ως αξιόπιστες δημοσκοπήσεις για τη στάση της κοινής γνώμης. Ρατσιστικές εκφράσεις είναι, όντως, διαδεδομένες σε αυτά τα μέσα. Και παρατήρησα τέτοιες εκφράσεις στο σχολείο που μελετήσαμε. Συνεπώς η παρακολούθηση -όχι βέβαια η άμεση εμπλοκή ή παρέμβαση- από καθηγητές και γονείς των κοινωνικών μέσων είναι καθοριστική.

* Ο Γιόραμ Χάρπαζ, με τον οποίο γράψατε το βιβλίο σας, γεννήθηκε στο κιμπούτζ Lohamey Hagetaot (Οι Μαχητές του Γκέτο), που ιδρύθηκε από επιζώντες του Ολοκαυτώματος. Η τεράστια ανθρώπινη τραγωδία του Ολοκαυτώματος είναι στο επίκεντρο της ισραηλινής σχολικής ύλης. Με ποιον τρόπο συνδέεται, αν συνδέεται, αυτό το μείζον κομμάτι του ισραηλινού σχολικού προγράμματος, με το τωρινό κύμα ρατσισμού κάποιων Ισραηλινών μαθητών;

- Το Ολοκαύτωμα είναι, όντως, ένα ζήτημα που πονάει και είναι ανοιχτό σε διαφορετικές προσεγγίσεις: κάποιος μπορεί να αντλήσει είτε ιδιαίτερα -εθνικιστικά είτε παγκόσμια- ανθρωπιστικά μαθήματα από αυτό. Δυστυχώς, το Ολοκαύτωμα χρησιμοποιείται συχνά με κυνισμό από την ισραηλινή ηγεσία για να προωθήσει μια πολιτική, συχνά εθνικιστική.

* Σύμφωνα με την Ισραηλινή ιστορικό Χάνα Γιαμπλόνκα του Πανεπιστημίου Μπεν - Γκουριόν, το υπάρχον πρόγραμμα σπουδών δεν επιτρέπει στους μαθητές «να κάνουν ερωτήσεις με έναν αληθινό τρόπο και αυτό οδηγεί σε μια κατάσταση στην οποία η ισραηλινή κοινωνία εξελίσσεται σε ένα είδος γκέτο, όπου το μίσος είναι πεπρωμένο». Πώς σχολιάζετε τα λόγια της, σε συνδυασμό με το νέο εθνικό εκπαιδευτικό πρόγραμμα του υπουργού Παιδείας, Σάι Πιρόν, με την ονομασία «σημαντική μάθηση», το οποίο η εφημερίδα «Χάαρετζ» έχει επισημάνει ότι «θα δυναμώσει τις εθνικιστικές συνιστώσες εις βάρος των ανθρωπιστικών και των οικουμενικών αξιών»;

- Νομίζω ότι ο απώτερος στόχος ενός προγράμματος σαν αυτό της «σημαντικής μάθησης» πρέπει να είναι ικανό να μεταδίδει και να λαμβάνει πολύπλοκα παρά μονοδιάστατα μηνύματα. Οσο απλοϊκό και αν ακούγεται, αυτό μπορεί να οδηγήσει σε μια επανάσταση στο παιδαγωγικό μας περιβάλλον - κάτι το οποίο συχνά βασίζεται σε μία μόνη, «αληθινή» ή «σωστή» απάντηση. Και επιτρέψτε μου να φιλοσοφήσω λιγάκι. Υποθέτω ότι όλοι μας είμαστε διχασμένοι μεταξύ των πόλων της ιδιαιτερότητας και της οικουμενικότητας, καθώς έτσι διαμορφώνουμε την ταυτότητά μας, επιτρέποντας τόσο τις φυγόκεντρες όσο και τις κεντρομόλες τάσεις μας. Το μίσος δεν είναι ένα πεπρωμένο όπως και το ότι η οικουμενική αγάπη και η αιώνια ειρήνη είναι πιθανόν ακατόρθωτες στην εγκόσμια πραγματικότητά μας. Θα πρέπει να αποδεχθούμε τις αδυναμίες μας ως ανθρώπινα όντα και να προσπαθούμε ασταμάτητα, με περισσότερη και κάποιες φορές λιγότερη επιτυχία να τις ξεπερνάμε για να φθάσουμε σε μια υψηλότερη σφαίρα τού τι σημαίνει να είμαστε άνθρωποι.

* Τι είδους διαφορές βλέπετε μεταξύ ενός νέου Ισραηλινού ρατσιστή και ενός ηλικιωμένου Ισραηλινού ρατσιστή; Στο βιβλίο σας σημειώνετε ότι «ο κάθε κόσμος λειτουργεί χωριστά, με τους ενήλικους να ασκούν λίγη, αν όχι καθόλου, επιρροή στους νέους».

- Αναφερθήκαμε σε ένα σχίσμα στο σχολείο που μελετήσαμε μεταξύ δύο κόσμων: αυτού των παιδιών και αυτού των ενηλίκων. Το επιχείρημά μας ήταν ότι -σε αντίθεση με την παρατήρηση του Αμερικανού συγγραφέα και κριτικού κουλτούρας Νιλ Πόστμαν για την «εξαφάνιση της παιδικότητας»- το σχολείο εξακολουθεί να διατηρεί και ώς ένα σημείο να δημιουργεί αυτή τη διχοτόμηση.

Τονίσαμε την κατάσταση στο σχολείο, στο οποίο οι μαθητές έρχονται, σε μεγάλο βαθμό, σμιλευμένοι από το σπίτι τους. Μέσα σε αυτές τις συνθήκες, το προσωπικό των σχολείων μπορεί να κάνει λίγα πράγματα για να παράξει μια αποτελεσματική αλλαγή. Το πρόβλημα φαίνεται να είναι όχι με «το σχολείο», αλλά με την ευρύτερη κοινωνία.

* Πέρα από τη σύγκρουση που οι νέοι Ισραηλινοί ρατσιστές δημιουργούν στο μυαλό τους εναντίον των Παλαιστινίων, υπάρχει μια άλλη -λιγότερο γνωστή στους μη Ισραηλινούς- σύγκρουση μεταξύ των Μιζραχί και των Ασκενάζι. Αυτή η μορφή ενός διακριτικού ρατσισμού στα εσώτερα της ισραηλινής κοινωνίας επηρεάζει το ευρύτερο φαινόμενο του ρατσισμού κατά των Αράβων;

- Οι παρατηρήσεις μας δείχνουν ότι ο εθνικισμός επιβιώνει σήμερα στην ισραηλινή κοινωνία και ότι είναι ακόμη και εντονότερος. Κάποιος πρέπει να έχει υπόψη του, όμως, ότι κατηγορίες όπως Ασκενάζι και Μιζραχί πρόσφατα αναδιατυπώθηκαν. Ο τρόπος που βλέπουμε το ζήτημα είναι ότι αυτές οι κατηγορίες είναι κυρίως πολιτιστικές ( π.χ. σχετιζόμενες με τρόπους συμπεριφοράς) παρά καθαρά εθνοτικές (π.χ. σχετιζόμενες με τη χώρα προέλευσης). Κάποιος που είναι Ασκενάζι, ακόμη και αν αυτός έχει ρίζες Μιζραχί, θεωρείται καλός μαθητής. Κάποιος που είναι Μιζραχί θεωρείται ότι είναι πιθανόν ένας κακός μαθητής. Σε κάθε περίπτωση, η εθνοτική ταυτότητα γίνεται κάτι που έχει να κάνει πολύ περισσότερο με μια επιλογή και όχι με τη μοίρα. Με την υιοθέτηση ενός λόγου τιμής, στάσης του σώματος, στιλ ντυσίματος, κουρεμάτων και μέικ απ, τρόπων συμπεριφοράς, προτιμήσεις ανάγνωσης βιβλίων (ή επιλογών να μη διαβάζουν), αγαπημένων ειδών μουσικής κ.λπ. Κάποιος πρέπει να έχει υπ' όψιν του ότι πολλά Ισραηλινά παιδιά σήμερα προέρχονται από εθνοτικά ανάμεικτες οικογένειες. Αυτό που είναι σημαντικό για τη συζήτησή μας, είναι ότι φαίνεται πως τα δύο αυτά γκρουπ τονίζουν την ταυτότητά τους μέσω της στάσης τους απέναντι στους Αραβες: τα μέλη της ομάδας των Μιζραχί δίνουν έμφαση στην ιδιαίτερη (εβραϊκή - εθνική) ταυτότητα, τα μέλη των Ασκενάζι στην οικουμενική (δυτική - ανθρωπιστική) ταυτότητα.

* Μπορεί η Αμερική, που παρέχει μια ετήσια βοήθεια 3 δισ. δολ. στο Ισραήλ, να παίξει κάποιο ρόλο στην αντιμετώπιση του ρατσισμού στο Ισραήλ, ασκώντας πίεση στην ηγεσία της χώρας ότι μέρος αυτών των χρημάτων πρέπει να χρησιμοποιηθεί σε προγράμματα για την καταπολέμηση του ρατσισμού;

- Βρίσκω την ιδέα αυτή άξια προσοχής. Επί του παρόντος, η ζωή των αριστερών εθελοντικών ενώσεων στο Ισραήλ δεν είναι εύκολη. Οι λέξεις «ειρήνη» και «συνύπαρξη» θεωρούνται σε κάποιους κύκλους της ισραηλινής κοινωνίας βρόμικες λέξεις. Εχοντας πει αυτό, δεν είμαι ένας μεγάλος οπαδός εξωτερικών παρεμβάσεων, ή μιας «παγκόσμιας αστυνόμευσης». Προτιμώ περισσότερο να αντιμετωπίζουμε τα προβλήματά μας μόνοι μας. Αν μη τι άλλο, εμείς -οι δύο πλευρές αυτής της διαμάχης- πληρώνουμε με τον αριθμό νεκρών ανθρώπων, οι Αμερικανοί πληρώνουν με δολάρια.

* Τα ρατσιστικά στερεότυπα καλλιεργούνται με ανάλογο τρόπο και στα παλαιστινιακά σχολεία, πέρα από τα ισραηλινά; Φετινή έκθεση των «Τάιμς του Ισραήλ» με τον τίτλο «Το Ισραήλ πυροβολεί πίσω: Κοιτάζοντας πέρα από τα σχολικά βιβλία» κατέληξε στο συμπέρασμα ότι τα σχολικά βιβλία και στις δύο αντιμαχόμενες πλευρές αποτυγχάνουν να διηγηθούν τις καλύτερες περιόδους της Ιστορίας όταν επικρατούσαν καλές σχέσεις μεταξύ Αράβων και Ισραηλινών...

- Ναι, αυτό φαίνεται να ισχύει. Γι' αυτό οι ισραηλινές Αρχές, μέσω σωμάτων που παρακολουθούν αυτά τα ζητήματα, κοιτούν με προσοχή τα σχολικά βιβλία που χρησιμοποιεί η Παλαιστινιακή Αρχή. Προφανώς, όλοι μας υπερεκτιμάμε την επιρροή του σχολείου και των παιδαγωγικών του εργαλείων, αλλά δεν υπάρχει καμία αμφιβολία ότι τα μίντια -ηλεκτρονικά και ψηφιακά- παίζουν καθοριστικό ρόλο στην κοινωνικοποίηση των νέων μας. Οταν καταπιαστούμε με μια εθνική εκστρατεία, πρέπει να ξεκινήσουμε έναν πόλεμο εναντίον του ρατσισμού -εθελοντικά και συνειδητά- σε όλα τα μέτωπα.

* Πώς βλέπετε το μέλλον της ειρηνευτικής διαδικασίας μεταξύ των Ισραηλινών και των Παλαιστινίων, όταν στο μυαλό πολλών νέων του Ισραήλ υπάρχει ένα ρατσιστικό τείχος μίσους και προκαταλήψεων εναντίον των Παλαιστινίων;

- Διατηρώ το δικαίωμα ενός ηλιθίου, ώστε να είμαι οπτιμιστής και να προβλέπω ένα πιο φωτεινό μέλλον στην περιοχή μας. Τα βάσανα στη Μέση Ανατολή σήμερα δείχνουν προς κάποιες προοπτικές με υποσχέσεις, ώστε να ενωθούν οι πιο υγιείς -ή αυτές που έχουν σώας τας φρένας τους- δυνάμεις. Εάν ενώσουμε τα χέρια μας και σπρώξουμε μαζί το κάρο, μάλλον θα βγει από τη λάσπη. Υιοθετώ εδώ τις λέξεις του Αμέριγκο Μπονασέρα από την αρχική σκηνή της ταινίας «Ο Νονός: «Πιστεύω στην πατρίδα μου» - ναι πιστεύω. Και για αυτό εύχομαι να τη δω ευημερούσα και ειρηνική και επίσης δίκαιη. Παρομοίως, εύχομαι να δω τους Παλαιστινίους να ζουν στο δικό τους κράτος, με ευημερία και ειρήνη.

Θέλω να τελειώσω εκφράζοντας τη συμπαράστασή μου στους Ελληνες πολίτες και να δώσω τις ευχές μου για ένα καλύτερο οικονομικό μέλλον και με μια φωτεινότερη κοινωνική ασφάλεια. Σε καιρούς κρίσης -όπως μαθαίνει κανείς από τις ζοφερές εμπειρίες μας- πρέπει να είμαστε πολύ προσεκτικοί με τη γλιστερή πλαγιά του εθνικισμού και του ρατσισμού.

Αποστολή με Email Εκτύπωση σελίδας

Διαβάστε επίσης

Στην κατηγορία
Διεθνή
Με λέξεις-κλειδιά
Ισραήλ
Κοινωνιολογία
Συνεντεύξεις
Ερευνες & μελέτες