Έντυπη Έκδοση

Ο εικονοκλάστης των προγονικών αρχετύπων

Στα ιδιόρρυθμα, σ' αυτά τα κουρδισμένα ακούρδιστα έργα, τα σταυρολεξικά, τα πλαγιοκοπικά, τα λοξά και τα υπερκείμενα πεζά του Μίλοραντ Πάβιτς φυσάει ένας άνεμος φυσικής μαγείας, όταν η σκέψη και η φύση δεν είχαν ακόμη ξεχωρίσει.

Ο Σέρβος συγγραφέας, πέντε χρόνια από το θάνατό του, εξακολουθεί να ηλεκτρίζει και να μαγνητίζει το διεθνές αναγνωστικό κοινό, το οποίο δεν αφήνεται στην ευκολία του νοήματος, όταν το συναίσθημα διεκδικεί εξ ολοκλήρου τη μετουσίωσή του σε πεζογραφικό λόγο.

Πρέπει να είσαι κάπως εστέτ χωρίς να το παραδέχεσαι, εντελώς Βαλκάνιος χωρίς στρογγυλέματα της έννοιας της βαλκανικότητας και βεβαίως μακριά από κάθε είδους βαλκανοπρεπές στερεότυπο, το οποίο κρατάει το μυαλό και τη συνείδηση σε ύπνωση.

Οι εικόνες του Μίλοραντ Πάβιτς, καθότι αρχετυπικές, έχουν την αφετηρία τους σε μια εννόηση του κινηματογραφικού χρόνου, όπως τον διαμόρφωσε ο Σεργκέι Παρατζάνοφ, στο σημείο εκείνο στο οποίο η πραγματική πραγματικότητα δεν εξαντλείται χάρη της φαντασίας, του άρρητου, του ανείπωτου, του αφανούς. Απαντα είναι παρόντα, καταγεγραμμένα, αποτυπωμένα, λες και τα έχει μαγνητοσκοπήσει ένας παντεπόπτης Θεός που δεν συμμαχείς μαζί του, ώστε να ειρηνεύσει το πνεύμα, είναι το πνεύμα της ειρήνης αυτοπροσώπως.

Ο Μίλοραντ Πάβιτς αντιστρέφει και εν τέλει καταστρέφει τη μονοσήμαντη ηγετική μορφή του παντογνώστη συγγραφέα και δίνει τη σκυτάλη του μυστηρίου, με ήχους από μυκηναϊκά τεμένη και μέγαρα, που τα έχει γκρεμίσει ο χρόνος, κι αντί να τα εξαφανίσει, επιβιώνουν -αυτά τα ωραία καπνισμένα από τον απόηχο των αρχαίων φωνών ερείπια- με ένα άλμα στο σήμερα, προσθέτοντας και αφαιρώντας τους σωρούς των κτισμάτων, που άφησαν πίσω τους οι ΝΑΤΟϊκές αεροπορικές επιδρομές.

Το μήνυμά του, εάν οπωσδήποτε πρέπει να το αναζητήσουμε, διατυπώνεται ως οικουμενικό κάλεσμα του συγκρητισμού των τριών μονοθεϊστικών θρησκειών, του χριστιανισμού, του ισλαμισμού και του ιουδαϊσμού, τέκνα και οι τρεις σκηνοπηγοί της πορείας μέσα στην απηνή έρημο.

Ο συγγραφέας ξεπέρασε τα σύνορα της πρώην ενωμένης Γιουγκοσλαβίας («Ας προσευχηθούμε για την ειρήνη στη Γιουγκοσλαβία, ας προσευχηθούμε για την ειρήνη στην Ευρώπη. Ισως, ο 21ος αιώνας άρχισε νωρίτερα: στις 24 Μαρτίου, όταν άρχισαν οι βομβαρδισμοί στο Βελιγράδι», μας είχε πει), με το μυθιστόρημά του «Το λεξικό των Χαζάρων» (1984) -φέτος συμπληρώνονται τρία χρόνια από την πρωτότυπη έκδοσή του-, το οποίο οριοθετείται σε εκατό χιλιάδες λέξεις και διαβάζεται σε δύο αναγνωστικές εκδοχές: την ανδρική και τη γυναικεία.

Το γεγονός ότι μεταφράστηκε σε περισσότερες από είκοσι επτά γλώσσες δεν αποτελεί κατ' ανάγκην από μόνο του γεγονός. Πρωτίστως αποτέλεσε Γεγονός -με γάμα κεφαλαίο- μέσα στο πλαίσιο της πρόσληψης του λογοτεχνικού αποτελέσματος, αφού η ιδιότυπη και ιδιοσυγκρασιακή γραφή του Μίλοραντ Πάβιτς δεν απαγορεύει σε καμία και σε κανέναν να έχει πρόσβαση στο οικουμενικό σύμπαν του.

Το σύμπαν του Σέρβου συγγραφέα, καθότι οικουμενικό, δεν οριοθετεί σύνορα εθνών και πολιτισμών, είναι πάντα ανοιχτό, όπως ο βοριάς στεγνώνει το χόρτο στη στέπα και το θρέφει από την ίδια την αποστέρηση της υγρασίας του. Στέπα, ναι στέπα στεγνή, λες επάνω της κάθε στιγμή θα τρέξουν τα πιο άγρια άλογα της έμπνευσης με τη χαίτη ανεμίζουσα συλημένης ομορφιάς, μ' ένα μαστίγιο της μνήμης να μαστιγώνει τις λέξεις σαν αλύπητη λύση σε μία τραγωδία, η οποία αναγνωρίζει τον εαυτό της στην κωμωδία.

Το κάθε βιβλίο του δεν εξαντλείται σε μία ανάγνωση, όχι γιατί είναι κατ' ανάγκην δυσπρόσιτο, διαθέτει την αμεσότητα των μύθων, προτού γίνουν πολιτισμική μονάδα ανάγνωσης και την ακεραιότητα του πολιτισμού, όταν προσπαθεί να απομνημονεύσει τη γλώσσα και τα σήματα των προγόνων. Κυρίως, σωματοποιεί τις ιδέες και δημιουργεί αφηρημένα συστήματα σκέψης για να επανενταχθούν τα σώματα. Μόνον που δεν είναι τίποτα όπως παλιά, όλα είναι καινούργια, δουλεμένα από το ζυμάρι της καινοφάνειας των αισθήσεων και των αισθημάτων, όμως με μια τονικότητα και έναν τονισμό του οντολογικού προτάγματος.

Ο θάνατος, αίφνης, δεν είναι το συμβόλαιο με την ανυπαρξία, αποτελεί τον πρόδρομο μιας νέας αρχής εν πτώματι, εν νεκρότητι, εν αποσυνθέσει, εν διαλύσει. Γι' αυτό τα έργα του Μίλοραντ Πάβιτς κρούουν τη θύρα της αθανασίας, δεν είναι μάσκες του αιώνιου κοσμικού τριγμού, παραμένουν θνητά εν προφάνεια αιωνιότητος, ξεμασκαρεύουν την αιωνιότητα και την παζαρεύουν ανεξαρτήτως, είτε στα πιο χλιδάτα παλάτια, είτε στις πιο φτωχικές κατοικίες.

Αποστολή με Email Εκτύπωση σελίδας

Διαβάστε επίσης

Στην κατηγορία
Τέχνες & Πολιτισμός
Με λέξεις-κλειδιά
Βιβλίο
Βιβλιοθήκη
Κύριο θέμα
Σφαιρών οικοδόμημα