Έντυπη Έκδοση

Αμφίπολη, mon amour

Αμφίπολη! Ενδιαφέρον έχει ο κάπως νεόπλουτος αυτός τάφος των Μακεδόνων. Τουλάχιστον μας εισάγει στην πολυτάραχη ιστορία μιας λίαν εμβληματικής πόλης.

Εμβληματικής γιατί περιέχει τα πάμπολλα χαρακτηριστικά του εμβληματικού 5ου π.Χ. αιώνα. Που ξεκινάει ως αιώνας των Μηδικών πολέμων, βασιλεύει για ένα μεγάλο διάστημα ως Δημοκρατία του Περικλή, μετά το θάνατό του θα υποφέρει από δημαγωγούς (που είναι ο όρος για τον πολιτικό, όμως τότε είναι που αποκτά τη σημερινή έννοια) και που καταλήγει στο να υποστεί δύο τουλάχιστον «χουντικές» δικτατορίες (η μία των Τριάκοντα Τυράννων) και την αναπόφευκτη και γενικότερη παρακμή της Αθηναϊκής Δημοκρατίας που είχε θεσπίσει ο Κλεισθένης έναν αιώνα νωρίτερα.

Ποιος ο ρόλος της Αμφίπολης στον ιστορικό αυτόν αιώνα; Ο Στρυμόνας θα μπορούσε να ονομαστεί ποταμός στρατηγικός εκείνα τα χρόνια. Ηταν σημείο αναχαίτισης για επιδρομείς, τόσο ο ίδιος από ξηράς όσο και η ναυτική βάση στις εκβολές του. Ηταν κοντά σε ορυχεία, κυρίως χρυσού, στο παραπλήσιο Παγγαίο όρος και, το πιο πολύτιμο ίσως για τους Αθηναίους, εκεί έβρισκαν σε αφθονία τον μακεδονικό έλατο, δέντρο κατάλληλο για την κατασκευή του στόλου τους. Και ίσως είναι ο κύριος λόγος που αποφάσισε ο Περικλής να ιδρύσει εκεί την Αμφίπολη. Το 437. Δίπλα σ' ένα χωριουδάκι ονόματι «Εννέα Οδοί». Και τη βάφτισε Αμφίπολη γιατί περιβρεχόταν από τα νερά του ποταμού και από τις δύο πλευρές. Την ίδρυσε με οικονομικούς μετανάστες Αθηναίους πολίτες, οι οποίοι θα επάνδρωναν παράλληλα και τη φρουρά σε περίπτωση εχθρικών προς την Αθήνα επιδρομών. Οσο για μένα, η Αμφίπολη έχει παίξει σημαντικό ρόλο και στη δική μου ζωή!

Στα μέσα της δεκαετίας του 1930, η αμερικανική εταιρεία Μονκς-Ούλεν χτίζει το φράγμα του Στρυμόνα. Και έχει προσλάβει τον πατέρα μου σαν ειδικό στα γεωργικά μηχανήματα. Η Αμφίπολη δεν είναι πλέον οικισμός αλλά έχει ένα χωριουδάκι εκεί δίπλα που λέγεται Πεθελινός. Οι πάλαι ποτέ Εννέα Οδοί! Εκεί μένουμε, εκεί πηγαίνω στο δημοτικό κι εκεί βλέπω για πρώτη φορά κινηματογράφο! Εκεί θα έχω και την πρώτη μου εμπειρία εμφύλιας σύγκρουσης. Την Επανάσταση του 1935. Που άλλοι τη λένε «του Πλαστήρα» και άλλοι «του Βενιζέλου». Είχε επαναστατήσει ένα μέρος του Στόλου και μια δύναμη του Στρατού. Η τελευταία επαναστάτησε πάνω στον Στρυμόνα! Μάλιστα είχε ανατινάξει και όλες τις γέφυρες εκτός από μία. Από την ανατολική μεριά (δηλαδή μπροστά στα μάτια μου) ήταν οι επαναστάτες. Από την άλλη μεριά της γέφυρας ήταν οι κυβερνητικοί. Οι μόνοι που περνούσαν αυτή τη γέφυρα ήταν βέβαια οι χωρικοί. Αλλά δεν σας λέω τι τραβούσαν. Γιατί δεν καταλάβαιναν καλά καλά τι ακριβώς συνέβαινε και ποιος ήταν ποιος. Οταν ο πατέρας ενός συμμαθητή μου πέρασε απέναντι για να ποτίσει τα χωράφια του, τον πιάνουν οι κυβερνητικοί και τον ρωτάνε: «Με ποιον είσαι; Με την Κυβέρνηση ή με την Επανάσταση;». Ο άνθρωπος τους παίρνει για μονάδα των επαναστατών και απαντάει: «Με την Επανάσταση, ρε παιδιά!». Τρώει ένα χέρι ξύλο. Στην επιστροφή, τον πιάνουν οι επαναστάτες, που δεν τον γνώριζαν. «Με ποιον είσαι; Με την Επανάσταση ή με την Κυβέρνηση;». Α, λέει μέσα του ο πατέρας του συμμαθητή μου, έχουν έρθει κι από δω. «Με την Κυβέρνηση, ρε παιδιά», τους λέει. Και τρώει άλλο ένα χέρι ξύλο.

Τελικά, έγινε η απαραίτητη σύγκρουση δίπλα στην Αμφίπολη του Περικλή, νικήθηκαν και καθαιρέθηκαν οι επαναστάτες (ανάμεσά τους και ο Στέφανος Σαράφης, αργότερα αρχηγός του ΕΛΑΣ), ο Βενιζέλος κατέφυγε στην (ιταλική ακόμα) Ρόδο και από κει στην Ιταλία και ο Πλαστήρας παρέμεινε στην εξορία του στη Νίκαια της Κυανής Ακτής. Από ένα ντοκουμέντο που ανακάλυψα πρόσφατα έμαθα ότι οι Αγγλοι κατηγορούσαν τους Ιταλούς ότι είχαν εφοδιάσει με ιταλικό οπλισμό τους επαναστάτες «του Πλαστήρα». Η αλήθεια είναι ότι ο Πλαστήρας είχε διαμείνει για ένα διάστημα στην Ιταλία και ήταν θιασώτης του Μουσολίνι. (Και μάλιστα, έχει εκφρασθεί εγγράφως κατά της αντίστασης στους Ιταλούς και στους Γερμανούς, πράγμα που τον χρέωσε με μέγα και απρόβλεπτο πολιτικό κόστος αργότερα).

Κανένας δεν μιλούσε για την Αμφίπολη όλα εκείνα τα χρόνια. Επρεπε να βρεθεί ο μοιραίος τάφος για να τη θυμηθούμε. Οταν ήταν ακόμα «Εννέα Οδοί», ο Ξέρξης θυσίασε εκεί έξι νέους και έξι νέες στους δικούς του θεούς. Γιατί από κει πέρασε με τον χερσαίο στρατό του το 580. Για να πάρει εκδίκηση για την ήττα του Μαραθώνα. Μαζί με τις περσικές δυνάμεις που ήρθαν με πλοία, το συνολικό στράτευμα του Ξέρξη ανεβάζει ο Ηρόδοτος σε πέντε εκατομμύρια διακόσες χιλιάδες! Οι ιστορικοί το βρίσκουν υπερβολικό. Ηταν, λένε, οι μισοί. Ο Ηρόδοτος βέβαια δεν φημίζεται για σοβαρός ιστορικός. Ο δε Θουκυδίδης, που έχει πολύ καλύτερη φήμη ως ιστορικός, στην Αμφίπολη έχασε τη φήμη του ως στρατηγός! Σε μια φάση του Πελοποννησιακού Πολέμου, οι Σπαρτιάτες έσπευσαν να καταλάβουν την Αμφίπολη, την οποία είχε ταχθεί να υπερασπίζεται ο Θουκυδίδης, που είχε εκλεγεί στρατηγός. Δεν ήταν στη θέση του, την έχασε την Αμφίπολη και, για να μην καταδικαστεί και θανατωθεί, κατέφυγε στα Δαρδανέλια όπου έγραψε την «Ιστορία» του! Το τόσο σημαντικό αυτό έργο. (Θα 'λεγα, από μια μεριά, καλύτερα έτσι γιατί δεν θα την είχαμε σήμερα...). Κάποτε, μετά τους Τριάκοντα Τυράννους και τη Γενική Αμνηστία που ακολούθησε -μετά τη Συμφωνία Βάρκιζας, θα λέγαμε σήμερα-, ο Θουκυδίδης επέστρεψε στην πατρίδα του, την Αθήνα. Οπου και δολοφονήθηκε! Μάλλον από κάποιον υπερπατριώτη. Και στην περίοδο που ακολούθησε τη Συμφωνία της Βάρκιζας, οι δολοφόνοι δεν έλειψαν... Το λέω από προσωπική εμπειρία γιατί, μετά τη Βάρκιζα, κάποιος ανάλογος προσπάθησε να με ξεφορτωθεί κι εμένα. Παρ' όλο που ούτε ιστορικός ήμουν ούτε την αγαπημένη μου Αμφίπολη άφησα να μου την πάρουν οι Σπαρτιάτες!

Αποστολή με Email Εκτύπωση σελίδας

Διαβάστε επίσης

Στην κατηγορία
Τέχνες & Πολιτισμός
Στη στήλη
Ο κόσμος κατ' εμέ - Του ΡΟΒΗΡΟΥ ΜΑΝΘΟΘΥΛΗ