Έντυπη Έκδοση

Ηρόδοτος-Ζακ Λακαριέρ και Κύρου Ανάβαση

Αναφέρθηκα πρόσφατα σ' αυτήν τη στήλη στην καχυποψία των νεότερων ιστορικών με την οποία αντιμετωπίζουν το έργο του Ηρόδοτου. Θα ήθελα να τον αποκαταστήσουμε. Κατ' αρχάς, πρέπει να πω πως η ζωή του θυμίζει λίγο τη δική μου. Ασχολήθηκε με τα πολιτικά όταν επιβλήθηκε η τυραννία του Λύγδαμη στην Αλικαρνασσό, τη γενέτειρά του, πήρε μέρος στη συνωμοσία για την ανατροπή του τυράννου, με αποτέλεσμα να εξοριστεί με την οικογένειά του στη Σάμο.

Επειτα από μια δεύτερη εξορία, άρχισε ως περιηγητής και εξερευνητής να επισκέπτεται διάφορα μέρη του τότε γνωστού κόσμου, με σκοπό να τα μελετήσει. Με αποτέλεσμα να γράψει τον «Κόσμο κατ' αυτόν». Ενίοτε έναν κόσμο που δεν πρόλαβε να γνωρίσει από κοντά.

Σήμερα, ιστορικός εννοείται αυτός που αφηγείται γεγονότα μόνο όταν έχει χειροπιαστές αποδείξεις. Γραπτές ή εικαστικές. Οι μαρτυρίες δεν του αρκούν. Και πού άλλωστε θα βρει μαρτυρίες μιας μακρινής εποχής; Την εποχή του Ηρόδοτου, ετυμολογικά, ιστορικός σήμαινε «γνώστης» και η ιστορία ήταν «η αφήγηση των όσων γνώριζε, έστω εξ ακοής. Οχι αναγκαστικά η αφήγηση της πραγματικότητας. Επρεπε να περάσουν τουλάχιστον 20 χρόνια για να εμφανιστεί ο πρώτος αφηγητής που φρόντιζε η αφήγησή του να είναι σύμφωνη με την αλήθεια. Αυτός ήταν ο Θουκυδίδης. Τον οποίο κανείς δεν κατέκρινε, τουλάχιστον για την «Ιστορία» του. Τον Ηρόδοτο πολλοί κατηγόρησαν για ανακρίβειες και έλλειψη αντικειμενικότητας. Ο Αριστοτέλης θα τον αποκαλέσει «μυθολόγο», ο δε Πλούταρχος θα γράψει πραγματεία ολόκληρη με τίτλο «Περί της Ηροδότου κακοηθείας». Αυτά δεν εμπόδισαν τον Κικέρωνα να τον χρίσει «πατέρα της Ιστορίας». Η Ζακλίν ντε Ρομιγί, παρ' όλο που ήταν «θουκυδιδική» και παρ' όλη την κριτική που έκανε στον Ηρόδοτο, αποκαλεί το έργο του «ανθρώπινο, ελεύθερο, που ξεκινάει μεν από το ανέκδοτο για να καταλήξει όμως σε πολιτικές αναλύσεις».

Ο Ηρόδοτος ήταν πιότερο ένας «ποιητικός ιστορικός». Αυτό νομίζω είμαστε και όλοι εμείς που μιλάμε, γράφουμε, ζωγραφίζουμε και κινηματογραφούμε τις πεδιάδες από όπου περνάμε ή το παρελθόν που μας συγκινεί. (Οσο γίνεται πιο υπεύθυνα βέβαια!) Αυτό ήταν και ο θερμός φιλέλληνας και φίλος Ζακ Λακαριέρ («ήταν», γιατί τον χάσαμε νωρίς και άδικα) που έγραψε πολλά για τον Ηρόδοτο και που ήταν ο ίδιος ταξιδιώτης, περιηγητής, περιπατητής, σαν τον Ηρόδοτο. Επειδή είχα κι εγώ αυτό το ψώνιο, αποφασίσαμε μια μέρα με τον Ζακ να γυρίσουμε την 123η ταινία μου! Ακολουθώντας το ιστόρημα του Ξενοφώντα που είχα κιόλας μεταφράσει.* Θα ήταν ένα περπάτημα στα ίχνη της «Κύρου Ανάβασης». Θα διανύαμε ένα μέρος βέβαια από τα 6.000 χιλιόμετρα που περπάτησαν οι Ελληνες μισθοφόροι του Κύρου. Ο Ζακ θα αφηγούνταν την ιστορία τους (επί τόπου!) και εγώ θα φιλμάριζα αυτόν και τις τοποθεσίες από όπου πέρασαν οι Μύριοι. Σάρδεις-Βαβυλώνα και πίσω, ακολουθώντας τον ποταμό Τίγρη μέχρι τις πηγές του, στο Κουρδιστάν, και μέχρι τις πηγές του Ευφράτη. Διασχίζοντας τα χιονισμένα βουνά των Κούρδων και των Αρμενίων, θα φτάναμε στη θάλαττα-θάλαττα, τον Εύξεινο Πόντο! Δυστυχώς, λίγο πριν αρχίσουμε την πορεία, ως άλλοι Ηρόδοτοι, άρχισε ο πρώτος πόλεμος, του Κόλπου, και ύστερα ο δεύτερος του Ιράκ. Και σήμερα ο τρίτος. Που ξαπλώνεται επικίνδυνα σαν τον Εμπολα.

Οταν λοιπόν είσαι «ποιητής ιστορικός» ανακαλύπτεις στις ιστορικές αφηγήσεις αλήθειες που δεν τις προσέχει κανείς. Επειδή διάβαζα τον Ηρόδοτο από τον Ζακ Λακαριέρ, έμαθα γιατί την πυραμίδα τη λέμε πυραμίδα και τον οβελίσκο οβελίσκο Δεν είναι αιγυπτιακές οι λέξεις, είναι ελληνικές. Και δεν γεννήθηκαν στην Ελληνιστική εποχή, δηλαδή την Αλεξανδρινή, όταν στην Αίγυπτο -καθώς και σε πολλές άλλες περιοχές της Μέσης Ανατολής- μιλούσαν όλοι αναγκαστικά ελληνικά. Το μαθαίνουμε από τον Ηρόδοτο που πήγε στην Αίγυπτο το 449. Δηλαδή, δύο και τρεις αιώνες νωρίτερα.

Από τον Ηρόδοτο λοιπόν μάθαμε ότι οι πάντα περιπαιχτικοί Ρωμιοί τουρίστες, των αρχαίων μη εξαιρουμένων (που άκουγαν συχνά το «μέτρον άριστον» από τους δασκάλους τους) όταν είδαν τον θεόρατο «μερ», που ήταν η αιγυπτιακή λέξη για τον τάφο του Χέοπα, τον είπαν «πυραμίδα». Ετσι ονομαζόταν το τριγωνικό γλύκισμα που έδιναν στα συμπόσια στον συμπότη που θα κατόρθωνε, πίνοντας όλη τη νύχτα, να μείνει άυπνος μέχρι το πρωί. Σήμερα θα ονομάζαμε την πυραμίδα του Χέοπος «μπακλαβαδάκι». Μήπως και τον τεράστιο οβελίσκο που είδαν δεν τον είπαν «σουβλάκι»; Που είναι ο νεοελληνικός όρος για τον οβελίσκο, δηλαδή τον πιτσιρίκο οβελία, τον οποίον συνεχίζουμε να τον λέμε οβελία;

Ισως, αν έβλεπαν την ταινία μας οι Μεσοποταμίτες να μην είχαμε ούτε Ταλιμπάν ούτε Αλ Κάιντα ούτε μπαρμπάρ Ισλαμίστ.

Η αλήθεια είναι ότι οι Μύριοι του Ξενοφώντα υπέφεραν και από τους Αρμένιους και από τους Κούρδους. Σήμερα όμως εμείς -ο Λακαριέρ κι εγώ, δηλαδή- θα περνούσαμε ανάμεσά τους ειρηνικά και ελληνικότατα. Δεν ξέρω αν ο κύριος Ερντογάν, που λέγεται ότι είναι απόγονος γενιτσάρων, γνωρίζει ότι την εποχή του Κύρου υπήρχαν και Αρμένιοι και Κούρδοι, αλλά δεν υπήρχαν μπαρμπάρ ισλαμιστές. Ούτε καν Τούρκοι και Οθωμανοί! Δεν είχε ακόμα γεννηθεί ούτε ο Μωάμεθ ούτε ο Ιησούς, για την ακρίβεια. Αναρωτιέμαι αν περιμένει δίπλα στο ναργιλέ του το «αίσιο» τέλος που θα έχει η μάχη για το Κομπάνι. Αν, δηλαδή, περιμένει να πέσει η πόλη στα χέρια των πολιορκητών της. Θα είναι η μεγαλύτερη ανοησία που θα έκανε ένας Τούρκος πρόεδρος. Εχει πολλά να χάσει -λένε όλοι οι ξένοι παρατηρητές- «από μια τέτοια τουρκική ήττα». (Και τίποτα να κερδίσει από τις παραβιάσεις του ελληνικού εναέριου χώρου - θα πρόσθετα εγώ).

* Οσοι ενδιαφέρονται για την «Κύρου Ανάβαση» μπορούν να διαβάσουν τη μετάφρασή μου στο σάιτ scribd Ροβήρου Μανθούλη Κύρου Ανάβαση ή www.scribd.com/doc /34490411/1999-Ξενοφώντα-Κύρου-Ανάβαση.

Αποστολή με Email Εκτύπωση σελίδας

Διαβάστε επίσης

Στην κατηγορία
Τέχνες & Πολιτισμός
Στη στήλη
Ο κόσμος κατ' εμέ - Του ΡΟΒΗΡΟΥ ΜΑΝΘΟΘΥΛΗ