Έντυπη Έκδοση

Δημόσιος χώρος ιδιωτικές σκέψεις

Από την Αρχαία Αγορά στη Ρωμαiκή και από την Ιερά Οδό στην Ελευσίνα. Θα επιστρέψουμε πολλές φορές στον όρο δημόσιος χώρος, από τη στιγμή που το ΝΕΟΝ υποστηρίζει έργα του είδους και οι καλλιτέχνες πρόθυμα ανταποκρίνονται, άρα θα τα βλέπουμε συχνά.

 Η υλοποιημένη πρόθεση του ΝΕΟΝ, να βοηθήσει την επαφή του σύγχρονου έργου με την πόλη και τους πολίτες, και η ενεργοποίηση του ιστορικού κέντρου και των ιστορικών χώρων του με δράσεις, στις οποίες μετέχει ο πολίτης, έχει ενδιαφέρον και συνέχεια. Αυτόν τον καιρό έχουμε δείγματα ισχυρά του είδους της τέχνης, τόσο από την Αιμιλία Παπαφιλίππου όσο και από το Γερμανό καλλιτέχνη Tino Sehgal.

Ο δημόσιος χαρακτήρας του έργου τέχνης παραμένει το αντικείμενο του πόθου των καλλιτεχνών από τα χρόνια του Φειδία και φτάνει στο δικό μας χρόνο, ως αίτημα, να ενσωματώσει ο καλλιτέχνης στο δημόσιο χώρο τα κοινωνικά και πολιτικά ζητήματα που του αντιστοιχούν, αλλά και να παράξει, εκ νέου, μέσω του θεατή. Ιχνη εφήμερα ή έργα site specific, έργα με προορισμό την παρέμβαση ή τη δημόσια δράση του καλλιτέχνη για ένα χρονικό διάστημα ή για πάντα.

Διαφορετικές εκδοχές ίδιων ζητημάτων που απασχολούν την κοινότητα της τέχνης, όποια και αν είναι η ιδιότητα των υποκειμένων της.

Πώς αντιμετωπίζει ο καλλιτέχνης το δημόσιο χώρο και πόσο καταστροφικός μπορεί να αποβεί στην παραμικρή ασέβεια από μέρους του, όσο και αν η ασέβεια είναι το άλας της τέχνης; Είναι ίδια η αντιμετώπιση του σχεδιασμού του έργου σε ένα μουσείο, στο Guggenheim, για παράδειγμα, όπου βρέθηκα το 2010 σε «περίπατο» με τους ανθρώπους που είχε ορίσει ο Sehgal να συζητούν με τους επισκέπτες, ανεβαίνοντας το σαλίγκαρο, και ίδια στη Ρωμαϊκή Αγορά; Κάθετα όχι, θα έλεγα, ίσως γιατί κι εγώ, ο θεατής, διαφοροποιούμαι. Το performance, που με διασκέδασε εκείνο τον Μάρτιο του 2010 στη Νέα Υόρκη, με εκνεύρισε στην Αθήνα. Ηθελα να περπατήσω με ηρεμία και όχι να νιώθω την αμηχανία των κοριτσιών, που με ρωτούσαν τι σημαίνει για μένα πρόοδος και αν έχω γνώμη για τη σχέση του facebook και του κουτσομπολιού. Θα πήγαινα όμως εκείνο το απόγευμα στη Ρωμαϊκή Αγορά, αν δεν είχα να δω τι έκανε ο Sehgal; Μάλλον όχι. Και εδώ, ο καλλιτέχνης δικαιώνεται.

Το δεύτερο έργο του Sehgal, στο σκοτεινό διαμορφωμένο διάδρομο του Ιδρύματος Χορν, υπήρξε ερεθιστικό, όχι την πρώτη φορά (το ξαφνικό σκοτάδι και το γεγονός ότι έπεσα δύο φορές στον ψευδότοιχο με απέτρεψε να μείνω), αλλά τη δεύτερη, όπου συνήθισα στο απόλυτο σκοτάδι, άκουσα και είδα. Ευαίσθητο έργο, με πολλές παραμέτρους, ακόμη και η σχέση τυφλότητας και εικόνας εξετάζεται φιλοσοφικά, έργο ιδιωτικό από τη φύση του και ως προς το χώρο και ως προς την απεύθυνση, προτείνεται ως εμπειρία.

Το δίκτυο στην Αρχαία Αγορά

Η Αιμιλία Παπαφιλίππου, πάντα με την υποστήριξη του ΝΕΟΝ, οργάνωσε τη δική της πρόταση στην Αρχαία Αγορά της Αθήνας, ένα νέο έργο στο οποίο συμπίπτει η μελέτη του χώρου με τη συνέπεια της δουλειάς της. Πόσο απέχει το «Σκάκι» του 1991 (Μπιενάλε Σάο Πάουλο) από τα Παλμικά Πεδία του 2014; Η Ελίνα Κουντούρη, διευθύντρια του ΝΕΟΝ, αναφέρει στον πρόλογό της, στον εξαιρετικό κατάλογο που εκδόθηκε για τη δουλειά της Αιμιλίας, την ιδέα του δικτύου και των συνδέσεων στο εσωτερικό του, με την άμεση πρόσληψη αποφάσεων που συνιστά η επιβίωση σε ένα χώρο πολυδιάστατο και πολυλειτουργικό, όπως υπήρξε η Αγορά, κέντρο γνώσης και πολιτισμού, ενώ ο μαθηματικός Γιάννης Βλασσόπουλος, στο ενδιαφέρον κείμενό του, αναφέρεται στη σχέση μηχανής και γλώσσας των ανθρώπων, σε ένα δρόμο που οδηγεί από την τεχνολογία στην τέχνη, όπου οι νευρώνες του εγκεφάλου μας και η εικόνα του κόσμου γύρω μας συνδέονται στενά. Με δυο λόγια η Αιμιλία Παπαφιλίππου προσεγγίζει, ακόμη μια φορά, το ζήτημα του δικτύου, της φύσης, του πολιτισμού και της συνείδησης, σε έναν τόπο που τον υποστηρίζει νοητικά το έργο και οι σημασίες του.

Εχει πολύ ενδιαφέρον για τον επισκέπτη, πέραν των συλλογισμών που απαιτούν τα έργα (της Παπαφιλίππου ως απτό και άμεσο στο διάλογο με το θεατή, του Sehgal ως καθαρά νοητικό γεγονός), πως ένας Ευρωπαίος καλλιτέχνης και μία Ελληνίδα αντιμετωπίζουν και σχεδιάζουν στους χώρους, σε μια εποχή όπου η τέχνη δεν έχει πατρίδα, ο καλλιτέχνης ωστόσο διαθέτει ταυτότητα. Η ρομαντική άποψη, του Tino Sehgal, για την Ελλάδα βγαίνει σε μια προτεινόμενη συζήτηση, συνεπέστατη ως προς το παρελθόν της δουλειάς του, που φτάνει στο χώρο αμήχανα, την ίδια ώρα που η Αιμιλία Παπαφιλίππου μιλά με το παρελθόν αβίαστα.

ΥΓ. Με αφορμή το δημόσιο χώρο, θα ήθελα να αναφερθώ στην, πρώτη φορά, τόσο ατυχή επιλογή των Αισχυλίων της Ελευσίνας, να παραδώσουν το χώρο του Ελαιουργείου σε ένα διεθνή καλλιτέχνη, σαν τον Pistoletto, ο οποίος, έχοντας γράψει την ιστορία του, προφανώς αδιαφόρησε. Το οντουλέ χαρτί, δικό του σημαντικό έργο της δεκαετίας του 1960, στην Ελευσίνα ακυρώθηκε εντελώς. Καλύτερα να άφηνε μόνο τις πέτρες που σχηματίζουν τους κύκλους-σύμβολα και να δούλευε λίγο την ιδέα του τραπεζιού, στο συγκεκριμένο χώρο. Αποζημιωθήκαμε, ωστόσο, με την εξαιρετική δουλειά της Μαίρης Ζυγούρη, μια επίπονη διαδρομή με το κάρο που έσυρε η ίδια με τα κουρέλια των κατοίκων της Ελευσίνας, που συνέδραμαν και συμμετείχαν στο όλο εγχείρημα. Θαυμάσιο έργο αφοσίωσης, δέους και αγάπης. Μπράβο της.

Αποστολή με Email Εκτύπωση σελίδας

Διαβάστε επίσης

Στην κατηγορία
Τέχνες & Πολιτισμός
Με λέξεις-κλειδιά
Γλυπτική/Κεραμική/Εργα Τέχνης
Τέχνη/Πολιτισμός
Εικαστικά