Έντυπη Έκδοση

Η ταυτότητα των φωνηέντων

Τελικά, όλοι έχουμε μια ταυτότητα, ο καθένας τη δική του. Είναι ο άγγελός μας. Που μας καθοδηγεί. Για να γίνω σαφέστερος, σκηνοθέτης χωρίς ταυτότητα είναι ένας μικροαστός που γυρίζει ταινίες σαν να ήταν ποδοσφαιριστής. Τρέχει πίσω από γυμνούς και ντυμένους γιατί απλά και μόνο υπάρχουν. Και αυτό που τον ενδιαφέρει είναι το τρέξιμο.

 Εχω κάνει ένα master class για τον Αθέατο Σκηνοθέτη. Αυτόν που δεν χρειάζεται καν να υπογράφει τα έργα του. Μόλις τα δεις, ξέρεις ποιανού είναι. Γιατί έχουν όλα τη σκηνοθετική του ταυτότητα. Το ίδιο θα πούμε για τον Πικάσο, το ίδιο για τον Τσαρούχη. Το ίδιο για τον Σπράνγκερ, του 16ου π.Χ. αιώνα, ίσως γιατί ήταν μανιεριστής. Ολοι οι ζωγράφοι του Μανιερισμού είναι αναγνωρίσιμοι ως μανιεριστές. Αυτό το κίνημα είχε μια συλλογική ταυτότητα. Οπως αργότερα οι κυβιστές, οι υπερρεαλιστές και οι προραφαηλίτες. Η ταυτότητα είναι συλλογική όταν οι καλλιτέχνες εκφράζονται με μια υπερβολή στα εκφραστικά τους μέσα. Υπερβολή σε σχέση με τα «κατεστημένα». Οχι αναγκαστικά με τα ακαδημαϊκά, αλλά με αυτά με τα οποία «μας έχουν συνηθίσει». Ετσι, ξεχωρίζουν εύκολα αυτοί οι αδιόρθωτοι, οι καλλιτέχνες. Αλλά ξεχωρίζουν και όταν τα έργα τους έχουν αυτό που ονομάζουμε «προσωπικότητα». Ενα μείγμα γνώσης, σοφίας και ταλέντου. Και εκφραστικά μέσα που επαναλαμβάνονται από έργο σε έργο. Παράδειγμα δικό μας ο Τσαρούχης. Στον κινηματογράφο θα αναγνωρίσουμε εύκολα μια ταινία του Μπέργκμαν ή του Φελίνι.

Μόνο που η εθνική τους ταυτότητα μας διευκολύνει. Η γλώσσα, η προφορά, το ντύσιμο, τα χαρακτηριστικά του προσώπου, μας διευκολύνουν επίσης να εντοπίσουμε έναν ξένο τουρίστα.

Μπορούμε να εντοπίσουμε έναν ακροδεξιό μόνο από την εικόνα που δίνει στο δρόμο ή στο γραφείο; Μια φορά ένας φίλος που με συνόδευε στο μετρό προσπαθούσε να μαντέψει τα φρονήματα ενός από τους ορθίους. Κοίτα αυτόν, είναι σίγουρα Νεοδημοκράτης, μου λέει. Την ίδια στιγμή ο όρθιος βγάζει να διαβάσει τον «Ριζοσπάστη». Οταν βέβαια έχεις πάρε-δώσε με κάποιον -και έχεις εμπειρία ζωής- σου είναι εύκολο να διαπιστώσεις τουλάχιστον αν αυτός ο κάποιος είναι ευφυής, αγράμματος ή ακίνδυνος. Περιέργως, πιο εύκολο είναι να εντοπίσουμε έναν σημερινό ακροδεξιό από έναν περσινό ακροδεξιό που μεταλλάχτηκε σε Νεοδημοκράτη. Γιατί οι σημερινοί ακροδεξιοί έχουν συλλογική ταυτότητα. Ετσι εύκολα αναγνωρίζεις τους ακροδεξιούς υπουργούς, για παράδειγμα. Πόσο γρήγορα αλλάζουν ταυτότητα οι πολιτικοί... Από τη μια στιγμή στην άλλη.

Το πρόβλημα είναι ότι μερικοί άνθρωποι που κυκλοφορούν ανάμεσά μας επιχειρούν να κρύψουν την πραγματική τους ταυτότητα. Του τρομοκράτη, για παράδειγμα. Ή του κατασκόπου. Η αστυνομική ταυτότητα και το διαβατήριο δεν είναι ικανή απόδειξη για το ποιος ακριβώς είσαι, γιατί μπορεί να είναι ψεύτικα αμφότερα. Η εμπιστοσύνη προς τον άνθρωπο άρχισε να χάνεται όταν μπήκαμε στον 20ό αιώνα. Στον 19ο δεν υπήρχαν ούτε ταυτότητες ούτε διαβατήρια. Το άτομο ήταν μια οντότητα. Δεν είχε πάντα ανάγκη από εθνικό ή κρατικό προσδιορισμό. Χώρια που, σε παλαιότερες εποχές, όταν οι ανθρώπινες κοινότητες ήταν ολιγάριθμες, τα άτομα που τις απάρτιζαν άρχισαν να χάνουν σιγά σιγά την πολιτισμική τους ταυτότητα. Και αυτό είναι το χειρότερο που μπορεί να συμβεί σε ένα λαό. Αυτό έγινε με την εθνογένεση. Καθώς αναπτύσσονταν έθνη και αυτοκρατορίες, χάθηκαν γλώσσες, διάλεκτοι, πολιτισμικές ταυτότητες.

Οι Ελληνες είναι ένας τυχερός λαός. Παρ' όλα όσα τράβηξαν από τους κάθε είδους οθωμανούς που τους κατέτρεξαν, κατάφεραν να περισώσουν μια κάποια ταυτότητα. Περιέργως αυτό το οφείλουμε στους αρχαίους προγόνους μας, που εμπέδωσαν την ταυτότητα της ελληνικής γλώσσας. Οχι αυτοί του χρυσού 5ου π.Χ. αιώνα. Πιο μπροστά. Αγνωστο πότε ακριβώς, ίσως κατά τον 9ο αιώνα. Με το ελληνικό αλφάβητο. Αλφάβητα υπήρξαν πολλά και από πολύ παλιότερα. Αλλά κυκλοφορούσαν μόνο στα ιερατεία. Ο κοσμάκης δεν τα χρησιμοποιούσε γιατί ήταν δύσκολα στην ανάγνωση. Συνεπώς και στη γραφή. Και ήταν δύσκολα στην ανάγνωση γιατί -περιέργως αλλά αληθώς- δεν είχαν φωνήεντα! Ή τουλάχιστον εύχρηστα φωνήεντα. Οι Ελληνες δανείστηκαν κάνα δυο ξένα αλφάβητα, μάλλον βασικά το φοινικικό, και πρόσθεσαν τα φωνήεντα. Που με τον καιρό εξελίχτηκαν και, παρά τις διαλέκτους που ήδη υπήρχαν στην ομιλούμενη, έδωσαν ένα αλφάβητο εύχρηστο και στην ανάγνωση. Συμπέρασμα: από τη στιγμή που εφευρέθηκαν τα φωνήεντα και άρχισαν να κυκλοφορούν κείμενα (ποίηση, δράμα, ιστορία, φιλοσοφία, δικαστικές αποφάσεις) άρχισαν να λειτουργούν σχολεία! Ο ελληνικός πολιτισμός οφείλεται στα ελληνικά σχολεία. Και σχολεία μόνο στην αρχαία Ελλάδα υπήρχαν. Για μεγάλο διάστημα. Ετσι, μπορούμε να έχουμε σήμερα αρχαία κείμενα. Γιατί στα σχολεία οι Ελληνες έμαθαν και να γράφουν!

Οταν ο Ξενοφώντας και οι Μύριοι (αν και είχαν αρκετά λιγοστέψει) κατάφεραν να μπαρκάρουν για την Ελλάδα και πάτησαν στις ακτές της Θράκης, βρήκαν ένα πλοίο που είχε εξοκείλει. Στο αμπάρι του ανακάλυψαν ένα δέμα με παπύρους. Ηταν «βιβλία» που προορίζονταν για τις δανειστικές βιβλιοθήκες των δεκάδων ελληνικών πόλεων του Εύξεινου Πόντου. Ολα αυτά χάρη στα φωνήεντα! Με θεωρούν παλαβό όταν λέω πως τα φωνήεντα ήταν τόσο σημαντική ανακάλυψη όσο και ο τροχός (Οσο και το γκρο πλάνο στον κινηματογράφο, θα πρόσθετα). Ο τροχός έδωσε τα δρεπανηφόρα άρματα. Τα φωνήεντα έδωσαν τους 8.000 συγγραφείς (ίσως περισσότερους) και τα 100.000 βιβλία (ίσως περισσότερα) που αφού γράφτηκαν καταστράφηκαν από πυρκαγιές, συχνά χριστιανικές. Μαζί με τις βιβλιοθήκες τους. Ερώτημα: πού είναι, κύριε Καμίνη και κύριε Σαμαρικέ υπουργέ Πολιτισμού, οι δανειστικές βιβλιοθήκες που έχει τουλάχιστον ανάγκη ο τόπος, αφού δεν έχει ούτε δασκάλους ούτε σχολεία, όπως φαίνεται; Οι χιλιάδες δανειστικές βιβλιοθήκες που έχει η Γαλλία, μία σε κάθε συνοικία, αφ' ενός αγοράζουν τα βιβλία των πολιτών που γράφουν και αφ' ετέρου προσφέρουν πολιτισμική ταυτότητα στους πολίτες που διαβάζουν.

Αποστολή με Email Εκτύπωση σελίδας

Διαβάστε επίσης

Στην κατηγορία
Τέχνες & Πολιτισμός
Στη στήλη
Ο κόσμος κατ' εμέ - Του ΡΟΒΗΡΟΥ ΜΑΝΘΟΘΥΛΗ