Έντυπη Έκδοση

Εκπαιδευτικής «αριστείας» λόγος και αντίλογος

Θυμάμαι τους νέους ανθρώπους, στο μεγάλο φοιτητικό ξεσηκωμό τον Μάιο του '68, και στη Γερμανία, όταν -για να φέρουν τον αδιάφορο, εν πολλοίς, κόσμο κοντά τους και να τον κάνουν να ενδιαφερθεί για τα εκπαιδευτικά προβλήματα και τις μεγάλες τους ανησυχίες- αναγκάζονταν προβοκατόρικα να βρίζουν και να προκαλούν τους περαστικούς, στη μέση, τότε, της μεγάλης πλατείας στο κέντρο του Ντάρμστατ.

Εκνευρισμένοι και θυμωμένοι πολλοί από τους περαστικούς σταματούσαν και άρχιζαν, διαμαρτυρόμενοι στην αρχή και αργότερα λιγότερο φορτισμένοι, να συνομιλούν και να ανταλλάσσουν απόψεις με την ορθά τότε επαναστατημένη νεολαία. Ας μην ξεχνάμε, άλλωστε, ότι ο κυνικός φιλόσοφος Διογένης είχε, αν και χιλιάδες χρόνια νωρίτερα, πολύ πιο «προχωρημένες» μεθόδους, προκαλώντας, εν μέση μεσημβρία, τους συμπολίτες του, τότε, Αθηναίους να ασχοληθούν με τον ίδιο και τη σκέψη του.

Θα μπορούσε κανείς να εντάξει σε ένα παρόμοιο προβοκατόρικο πλαίσιο, με αυτό των Γερμανών φοιτητών και φοιτητριών, και το προηγούμενό μου άρθρο στην «Ελευθεροτυπία» (13.10 2014), για την εκπαίδευση «αριστείας» και τη μετατροπή των νέων ταλαντούχων ανθρώπων σε ζόμπι. Οπως άλλωστε θα μπορούσε να το κάνει και για το διάσημο, πλέον, άρθρο του Αμερικανού καθηγητή William Deresiewicz, στο οποίο κι εγώ εκτενώς, σχετικά, αναφέρθηκα. Ωστόσο, αυτό που με την αρθρογραφία μου αυτή θέλησα κι εγώ να επιτύχω, βασιζόμενος σε τεκμηριωμένη αναστοχαστική ανάλυση, κριτική και έμμεσα συνθετική πρόταση, ήταν να «ξεκινήσω μία συζήτηση», όπως χαρακτηριστικά αναφέρει και ο Deresiewicz, απαντώντας στους επικριτές του (http://www.newrepublic.com/article/119090/response-new-republics-ivy-league-takedown-proves-my-point).

Τις βασικές, εμπεριστατωμένες απαντήσεις του, τις δίνει ο Αμερικανός δάσκαλος στο βιβλίο του «Excellent Sheep» [«Το άριστο πρόβατο: Η λανθασμένη εκπαίδευση (miseducation=απαιδευσία;) της αμερικανικής ελίτ και ο δρόμος για μια ζωή πλήρη νοήματος»]. Οι θέσεις του βρίσκονται επίσης και σε άρθρα του, όπως στο δοκίμιό του «Τα μειονεκτήματα μιας εκπαίδευσης αριστείας», που ξεσήκωσαν μεγάλες δημόσιες συζητήσεις στην Αμερική, και είχαν πάνω από 10.000 επισκέψεις το μήνα στο Διαδίκτυο. Αλλωστε παρόμοιες απόψεις, για τη διαμόρφωση μιας δημοκρατικής κοινωνίας, και όχι μιας κοινωνίας της ανισότητας, φαίνεται να έχουν και πολλοί άλλοι έγκριτοι διανοούμενοι και μέσα στην Αμερική, όπως ο Chomsky, ο Rifkin, ή ο πρώην κοσμήτορας του Harvard College Harry L. Lewis, για να αναφέρω μερικούς.

Δεν νομίζω βέβαια ότι υπάρχει σοβαρός άνθρωπος, δάσκαλος ή επιστήμονας, που θα αμφισβητούσε ή θα προσπαθούσε να ακυρώσει το κύρος, σε μία σχετική και όχι απόλυτη αξιολογική κλίμακα, πολλών φημισμένων σήμερα αμερικανικών και όχι μόνο πανεπιστημίων, με πολύ διάσημες σχολές και στις ανθρωπιστικές επιστήμες. Θα ήταν άλλωστε γελοία αμορφωσιά, αν υποτιμούσε κανείς την αμερικανική κουλτούρα, αλλά ειδικότερα και την εκπαιδευτική της κουλτούρα. Σε αντίθεση βέβαια με τη νεοπλουτίστικη και βασιλικότερη του βασιλέως επιφανειακή (σε σύγκριση και με τις κριτικότατες συζητήσεις που γίνονται στην Αμερική, για παράδειγμα, και μέσα στα αμερικανικά πανεπιστήμια) δικιά μας νεοελληνική εκπαιδευτική κουλτούρα της γκρίνιας, της απαξίωσης και του κομματικού καπελώματος.

Στην Αμερική, για να την πάρουμε ως παράδειγμα, υπάρχουν τα πάντα. Σε αντίθεση με την απογοητευτική νεοελληνική μας κατάντια, υπάρχουν η επιβράβευση και η χαρά της ακαδημαϊκής, εκπαιδευτικής και ερευνητικής δημιουργίας. Υπάρχει η σοβαρή ενασχόληση με την επιστήμη και την έρευνα. Υπάρχει ένα πλήθος διάσημων, διεθνώς, γνήσιων διανοουμένων, και στα αμερικανικά πανεπιστήμια.

Υπάρχει όμως και μια καλά εδραιωμένη αγοραία προσανατολισμένη εκπαιδευτική πολιτική, και μια επιφανειακή προσέγγιση της ζωής, στη βάση ενός ανούσιου, εν πολλοίς, εκπαιδευτικού συστήματος, όπως όμως και η έντονη κριτική τού συστήματος αυτού, έστω κι αν αυτό που στο νεοφιλελεύθερο αγοραίο πλαίσιο έχει κατισχύσει είναι πλέον μία εκπαίδευση σχεδόν πλήρως προσανατολισμένη σε επιχειρηματικές κυρίως αξίες, και σε γενικότερες αλλά και ειδικότερες αξίες που προωθούν το φαίνεσθαι εις βάρος της ουσίας και της ουσιαστικής ευτυχίας των ανθρώπων.

Και τους σοβαρότατους κινδύνους που περιέχει μια τέτοια εκπαίδευση, για την ανθρώπινη κοινωνία και τον ίδιο τον πλανήτη -με την τεράστια και ίσως μη αναστρέψιμη πλέον οικολογική καταστροφή που η άφρων, αγοραία μας συμπεριφορά έχει επιφέρει- θέλησα κι εγώ από τη μεριά μου να παρουσιάσω μέσα από αυτή μου την αρθρογραφία, έστω κι αν αυτό φάνηκε, σε πρώτη ανάγνωση, ότι το κάνω με έναν εντελώς μανιχαϊστικό τρόπο. Είναι τόσο μεγάλο αυτό που πλέον διακυβεύεται, που μία prima facie κειμενική υπερβολή θα επιθυμούσα να κατανοηθεί ως ένα ενοχλητικό, ίσως, αλλά αναγκαίο ξυπνητήρι για συζήτηση και δράση.

* Καθηγητής Τεχνολογικής και Φιλοσοφικής Θεώρησης της Τεχνοεπιστήμης στο ΠΤΔΕ της Παιδαγωγικής Σχολής του ΑΠΘ

Αποστολή με Email Εκτύπωση σελίδας

Διαβάστε επίσης

Στην κατηγορία
Πολιτική
Στη στήλη
Ανάλυση στα γεγονότα