Έντυπη Έκδοση

Μάρτυρες και μαρτυρίες του μεγάλου λιμού

ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ Με την ΕΥΓΕΝΙΑ ΜΠΟΥΡΝΟΒΑ

Ο μεγάλος λιμός το χειμώνα του 1941-42 έπληξε κυρίως τις μεγάλες πόλεις της χώρας, Αθήνα, Πειραιά, Θεσσαλονίκη, αλλά και τη νησιωτική Ελλάδα και ιδιαίτερα τη Σύρο και τη Χίο. Τα κατώτερα κοινωνικά στρώματα υπήρξαν τα πιο ευάλωτα, ενώ στις λίστες των θανάτων μεγάλο τμήμα ήταν άνεργοι, συνταξιούχοι και δημόσιοι υπάλληλοι.

«Η πόλη παρουσίαζε θέαμα απελπιστικό. Αντρες πεινασμένοι,  με τα μάγουλα  ρουφηγμένα,  σέρνονταν  στους δρόμους» ΠΟΛ ΜΟΝ «Η πόλη παρουσίαζε θέαμα απελπιστικό. Αντρες πεινασμένοι, με τα μάγουλα ρουφηγμένα, σέρνονταν στους δρόμους» ΠΟΛ ΜΟΝ Οι κάτοικοι είχαν εξοικειωθεί με την εικόνα του θανάτου στους δρόμους. Στα απομνημονεύματά του ο Σουηδός διπλωμάτης και μέλος του Ερυθρού Σταυρού στην Ελλάδα από το 1942, Πολ Μον, περιγράφει την πρωτεύουσα της χώρας: «Παιδιά, με όψη σταχτιά και γάμπες λιγνές σαν πόδια αράχνης, μάχονται με τα σκυλιά γύρω στους σωρούς των σκουπιδιών. Οταν το φθινόπωρο του 1941 άρχισε το κρύο, οι άνθρωποι έπεφταν στους δρόμους από εξάντληση. Τους μήνες εκείνου του χειμώνα σκόνταφτε κανείς κάθε πρωί πάνω σε πτώματα. Σε διάφορες συνοικίες της Αθήνας οργανώθηκαν νεκροφυλάκια. Τα καμιόνια της δημαρχίας έκαναν κάθε μέρα το γύρο τους, για να μαζεύουν τους πεθαμένους». Μιλάμε με την Ευγενία Μπουρνόβα, αναπληρώτρια καθηγήτρια Οικονομικής και Κοινωνικής Ιστορίας στο Τμήμα Οικονομικών Επιστημών του ΕΚΠΑ.

- Γιατί λιμοκτονούσαν;

«Οι λόγοι που ξέσπασε ο λιμός είναι πολλοί. Κατ' αρχάς, θα πρέπει να σημειώσουμε ότι προπολεμικά η χώρα δεν ήταν αυτάρκης σε δημητριακά και κάλυπτε το ένα τέταρτο των αναγκών της με εισαγωγές. Αρα, οποιαδήποτε αναστολή αυτών των εισαγωγών θα προκαλούσε από μόνη της σοβαρό επισιτιστικό πρόβλημα στη χώρα. Η ύπαρξη όμως ταυτόχρονα των παρακάτω έγινε αιτία για να ξεσπάσει ο λιμός: λόγω του πολέμου το φθινόπωρο του 1940 η σοδειά του 1941 ήταν 15%-30% μικρότερη από τη συνηθισμένη, με αποτέλεσμα την αύξηση των τιμών. Επιπλέον οι δυνάμεις κατοχής δεν έφεραν μαζί τους τρόφιμα για το στρατό τους. Οι κρατικές τιμές συγκέντρωσης των σιτηρών αυξήθηκαν λιγότερο από τον πληθωρισμό: οι αγρότες αποσύρθηκαν από το κρατικό δίκτυο συγκέντρωσης (σταθερών τιμών) και διοχέτευσαν τα προϊόντα τους σε εμπόρους και στο στρατό κατοχής, δηλαδή πουλώντας στη μαύρη αγορά σε τιμές απαγορευτικές για τα φτωχά αστικά στρώματα».

- Ο αποκλεισμός;

«Ο διοικητικός τεμαχισμός της χώρας επιδείνωσε την κατάσταση στην πρωτεύουσα: οι Γερμανοί δεν επέτρεπαν τον εφοδιασμό της ιταλικής ζώνης. Το λάδι της Κρήτης δεν μπορούσε να μεταφερθεί στην Αθήνα. Τα στάρια της Μακεδονίας δεν μπορούσαν να κινηθούν νότια. Τα μεταφορικά μέσα ήταν ελάχιστα και όσα δεν είχαν καταστραφεί στη διάρκεια του πολέμου επιτάχθηκαν από τις δυνάμεις κατοχής. Ο ιδιαίτερα βαρύς χειμώνας του '41 προκάλεσε και μεγάλη ζήτηση στα κάρβουνα και τα ξύλα που είχαν γίνει πανάκριβα»

- Είχαν σιτηρά;

«Ο ναυτικός αποκλεισμός δεν επέτρεπε την εισαγωγή σιτηρών. Το πρώτο πλοίο με σιτάρι που έφτασε ήταν σουηδικό και ήρθε από την Αίγυπτο στον Πειραιά στις 17 Μαρτίου 1942 (προηγουμένως τα όποια τρόφιμα ήρθαν από Τουρκία). Από τον Σεπτέμβριο 1942 ήρθαν τα σουηδικά πλοία με καναδέζικο στάρι».

- «Μαύρος» Νοέμβρης;

«Ο Νοέμβριος είναι πια ο μήνας που ο λιμός αρχίζει να παίρνει σημαντικές διαστάσεις: στο ληξιαρχείο του Δήμου Αθηναίων καταγράφονται 464 θάνατοι από πείνα σε σύνολο 2.127 θανάτων. Τον Δεκέμβριο, οι νεκροί από πείνα στους δρόμους της πρωτεύουσας είναι καθημερινό θέαμα. Τον Ιανουάριο του 1942 ο λιμός βρίσκεται στο ζενίθ, αφού ο συνολικός αριθμός των θανόντων είναι σχεδόν πενταπλάσιος από προπολεμικά, δηλαδή τον Ιανουάριο του 1939. Ο Φεβρουάριος είναι λιγότερο θανατηφόρος από τον Ιανουάριο, οι θάνατοι είναι σχεδόν τετραπλάσιοι από τον προπολεμικό, αλλά ίσως αυτό να οφείλεται στο γεγονός ότι τα πιο ευαίσθητα άτομα είχαν ήδη πεθάνει».

Αποστολή με Email Εκτύπωση σελίδας

Διαβάστε επίσης

Στην κατηγορία
Ελλάδα
Με λέξεις-κλειδιά
Διηγήματα/Εξιστορήσεις
Ανθρώπινα
Ιστορία/Ιστορικά Γεγονότα
Συνεντεύξεις