Έντυπη Έκδοση

Γράφω πάντα στο χέρι

Ο ΔΙΑΣΗΜΟΣ ΑΜΕΡΙΚΑΝΟΣ ΣΥΓΓΡΑΦΕΑΣ ΠΟΛ ΟΣΤΕΡ ΕΡΧΕΤΑΙ ΣΕ ΛΙΓΕΣ ΗΜΕΡΕΣ ΣΤΗΝ ΑΘΗΝΑ ΚΑΙ ΤΟ «7» ΑΝΑΔΗΜΟΣΙΕΥΕΙ, ΕΠΕΙΤΑ ΑΠΟ ΕΝΝΕΑ ΧΡΟΝΙΑ, ΜΙΑ ΑΠΟ ΤΙΣ ΕΛΑΧΙΣΤΕΣ ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΕΙΣ ΠΟΥ ΕΧΕΙ ΔΩΣΕΙ ΚΑΙ ΣΤΗΝ ΟΠΟΙΑ ΜΙΛΑΕΙ ΓΙΑ ΤΟΝ ΠΑΤΕΡΑ ΤΟΥ, ΤΗΝ ΠΡΟΣΩΠΙΚΗ ΤΟΥ ΖΩΗ ΚΑΙ ΦΥΣΙΚΑ ΤΑ ΒΙΒΛΙΑ ΤΟΥ

Το να περάσεις μια ολόκληρη ώρα κουβεντιάζοντας με τον Paul Auster (Πολ Οστερ) είναι ίσως από τις πιο γοητευτικές εμπειρίες. Η φωνή απ' την άλλη μεριά του τηλεφώνου, ζεστή, γενναιόδωρη, φινετσάτη, δικαιώνει απόλυτα την εικόνα ενός σαγηνευτικού συγγραφέα. Μοιάζει να κουβαλά στην αύρα του κάτι από τη μαγεία και το μυστήριο των ηρώων του.

Οι ήρωές του σαν να ξεπηδούν από την πιο μυστική καταπακτή τού εγώ, παλεύουν με την εξορία μέσα στο ίδιο τους το δέρμα, με τους πολλαπλούς καθρέπτες της συνείδησης, τυλιγμένοι με έναν απόκοσμο αέρα του πεπρωμένου και της τύχης. Μέσα στις αρτηρίες των βιβλίων του μοιάζουν να διασταυρώνονται η αποξένωση του Καμί, η φινετσάτη ειρωνεία του Ναμπόκοβ, η ένταση ενός φτηνού αστυνομικού θρίλερ στους δρόμους του Μπρούκλιν, η απόκοσμη κραυγή του Πόε.  Κι όλα αυτά δοσμένα με μια διάφανη, καθαρή γραφή, που έχει μιαν αλλόκοτη δύναμη να σε μαγνητίζει.

**

Μέσα στις αρτηρίες των βιβλίων του μοιάζουν να διασταυρώνονται η αποξένωση του Καμί, η φινετσάτη ειρωνεία του Ναμπόκοβ, η ένταση ενός φτηνού αστυνομικού θρίλερ στους δρόμους του Μπρούκλιν, η απόκοσμη κραυγή του Πόε. Κι όλα αυτά δοσμένα με μια διάφανη, καθαρή γραφή, που έχει μιαν αλλόκοτη δύναμη να σε μαγνητίζει.

Ο Δον Κιχώτης δεν είναι τυχαία το πιο αγαπημένο του βιβλίο. Οι ουρανοξύστες της Νέας Υόρκης έχουν στα βιβλία του την ίδια νοηματική υπόσταση με τους ανεμόμυλους του Δον Κιχώτη. Οι ήρωές του μοιάζουν ταγμένοι για την υπέρβαση. Αλλά και ο ίδιος κουβαλά έντονα τα ίδια στοιχεία: Γεννημένος στο Νιου Τζέρσεϊ, σε μια μικροαστική οικογένεια Εβραίων, θα παρατήσει αρκετές φορές τα σίγουρα μονοπάτια για να ψάξει τα κομμάτια της πιο δικής του ταυτότητας, ακόμα και σε συνθήκες απόλυτης εξαθλίωσης.

Ποιητής, συγγραφέας, μεταφραστής και σκηνοθέτης, κάνει τα πρώτα του βήματα στην πρόζα το 1982 με την «Επινόηση της Μοναξιάς», ένα αυτοβιογραφικό δοκίμιο.

Για ν' ακολουθήσει, το 1985, η «Τριλογία της Νέας Υόρκης» («Γυάλινη Πόλη», «Φαντάσματα», «Το Κλειδωμένο Δωμάτιο») που κάνει ακόμα και σήμερα τους μελετητές του έργου του παγκόσμια να ερίζουν για το κατά πόσο έχει εισαγάγει μια καινούργια σχολή στο συγγραφικό τοπίο.

Πριν γίνει διάσημος ως συγγραφέας ήταν ήδη φημισμένος ως ποιητής και μεταφραστής (από τους βαθύτερους γνώστες του Μαλαρμέ και του Ρεμπό), ασχολία με την οποία κέρδιζε τα προς το ζην στα εξουθενωτικά χρόνια της φτώχειας. Το έργο του είναι σήμερα μεταφρασμένο σε περισσότερες από 20 γλώσσες, κι έχει λάβει επάξια από ειδικούς και αναγνωστικό κοινό μία από τις κορυφαίες θέσεις των τελευταίων εκατό χρόνων.

Η 5η Λεωφόρος και η περιοχή του Σάνσετ Παρκ είναι από τα αγαπημένα μέρη της Νέας Υόρκης που χρησιμοποιεί στα βιβλία του ο Πολ Οστερ Η 5η Λεωφόρος και η περιοχή του Σάνσετ Παρκ είναι από τα αγαπημένα μέρη της Νέας Υόρκης που χρησιμοποιεί στα βιβλία του ο Πολ Οστερ Στην Ελλάδα οι εκδόσεις «Μεταίχμιο» έχουν εξασφαλίσει τα δικαιώματα όλου του του έργου (που πριν ανήκαν στις εκδόσεις «Ζαχαρόπουλος»), με αξιέπαινη δουλειά στη μετάφραση και την επιμέλεια έκδοσης.

Το νέο του έργο με τίτλο «4 3 2 1», το οποίο αναμένεται να παραδοθεί από τον ίδιο στον Αμερικανό εκδότη του εντός του 2016, έχει ήδη προκαλέσει παγκόσμιο σάλο. Πρόκειται για το πιο φιλόδοξο έργο του συγγραφέα, αφού η έκτασή του θα φτάσει τις 1.000 σελίδες. Με βάση το πρώτο υλικό που έχει παραδώσει ο Auster γίνεται λόγος για ένα βιβλίο μεγαλειώδες, πιθανότατα για το αριστούργημά του. Η ελληνική μετάφραση και έκδοση θα ακολουθήσει αμέσως μετά.

Στην κουβέντα που είχαμε ξεκλειδώνει πολλές από τις πιο προσωπικές αγωνίες και τα οράματα που τροφοδοτούν την πένα του.

* Στο πρώτο σας βιβλίο, «Η Επινόηση της Μοναξιάς», είναι σχεδόν χειροπιαστή μια εναγώνια προσπάθεια ν' ανακαλύψετε τα ερωτηματικά στη σχέση με τον πατέρα σας. Και φαίνεται να συνεχίζει επώδυνα, καλυμμένο κάτω από το μυθιστορηματικό πέπλο, και στα επόμενα βιβλία σας. Κυριαρχεί σε όλα το μοτίβο τού ν' ανακαλύψετε τα ίχνη ενός ηλικιωμένου άντρα. Είναι μια σχέση που σας στοιχειώνει ακόμα;

- Φαίνεται πως ακόμα κι αν δεν το συνειδητοποιώ απόλυτα, περνάει σ' ένα ασυνείδητο επίπεδο μέσα στα βιβλία μου. Ναι, ήταν μια απουσία που με σημάδεψε. Ο πατέρας μου ήταν πολύ περίεργος άνθρωπος, ανεξιχνίαστος, έκλεινε με τον τρόπο του τις πόρτες για κάθε μορφής ουσιαστική επικοινωνία. Ηταν απομονωμένος στον κόσμο του. Εψαξα πολύ να βρω τις αφορμές, αλλά δεν τα κατάφερα. Ανακάλυψα πόσο δύσκολο είναι να ισχυριστείς ότι ξέρεις πραγματικά κάτι για κάποιον άλλο. Το τρομερά παράδοξο είναι πως όταν πέθανε ο πατέρας μου εγώ περνούσα τη χειρότερη περίοδο της ζωής μου, είχα ένα μωρό παιδί κι ήμουνα σε φριχτή ανέχεια. Μια μικρή κληρονομιά που μου άφησε, έσωσε κυριολεκτικά τη ζωή μου εκείνη τη στιγμή. Αλλά δεν κατάφερα να λύσω αυτό το μυστήριο που αφορούσε στη σχέση μας. Οσο έγραφα γι' αυτό ήταν μια μορφή παρηγοριάς και μαλάκωνε όλη αυτή τη συναισθηματική πίεση. Αλλά μόλις τέλειωσα, ανακάλυψα ότι τίποτα δεν είχε αλλάξει.

* Τώρα που έχετε κι εσείς με τη σειρά σας μεγάλα παιδιά, νιώθετε λίγο πιο κοντά στις απαντήσεις που ψάχνατε τότε;

- Οχι, γιατί η δική μου ζωή ως πατέρας είναι πολύ διαφορετική από τη δική του. Εξακολουθώ να βρίσκομαι σε μια διαρκή εσωτερική «συνομιλία» με τον πατέρα μου και τα μεγάλα ερωτήματα που μου άφησε. Δεν ήταν ότι δεν τον αγαπούσα ή ότι εκείνος δεν ενδιαφερόταν για μένα. Αλλά ήτανε τόσο κλειστός, ένα πρόσωπο που ήταν σχεδόν αδύνατο να συνδεθείς μαζί του. Ζούσα με τη λαχτάρα πως όταν θα μεγάλωνε περισσότερο ίσως να καταφέρναμε να επικοινωνήσουμε, ίσως να μπορούσα να του μιλήσω αλλά πέθανε ξαφνικά απ' τη μια στιγμή στην άλλη. Η «Επινόηση της Μοναξιάς» ήταν αυτός ο διάλογος που τόσο απεγνωσμένα περίμενα, τό 'γραψα κατευθείαν μετά το θάνατό του.

* Ποια είναι η σχέση σας με τον αφηγητή στα βιβλία σας; Μοιάζει να έχει ένα εντελώς ιδιαίτερο βάρος και συμβολισμό, σαν ένας γρίφος που κωδικοποιεί το αίνιγμα της ταυτότητας. Στη «Γυάλινη Πόλη», για παράδειγμα, εμφανίζεται ο ίδιος ο Οστερ σαν ένας απ' τους ήρωες του βιβλίου.

- Δεν είμαι αυτοβιογραφικός συγγραφέας, καθόλου θα έλεγα. Με εξαίρεση την «Επινόηση της Μοναξιάς» και ένα δοκίμιο το «Hand to Mouth» («Το Χρονικό μιας Πρώιμης Αποτυχίας»), όπου μιλώ για τη ζωή μου. Πότε πότε χρησιμοποιώ κάποια στοιχεία από τη ζωή μου, αλλά στην πραγματικότητα δεν γράφω για μένα. Για παράδειγμα, στο βιβλίο μου «Oracle Night» ο ήρωας δεν έχει την παραμικρή σχέση με μένα. Στη «Γυάλινη Πόλη» βρήκα ενδιαφέρουσα και διασκεδαστική την ιδέα να φέρω το όνομα που είναι γραμμένο στο εξώφυλλο και μέσα στην πλοκή του βιβλίου. Αλλά υπάρχει αυτό το παράξενο συναίσθημα, ιδιαίτερα όταν γράφεις σε πρώτο πρόσωπο, που είναι σαν να μπαίνεις μέσα στο πετσί κάποιου ρόλου. Γίνεσαι κάποιος άλλος. Κατοικείς μέσα σ' εκείνο το φανταστικό πρόσωπο και προσπαθείς να του δώσεις ζωή. Μπαίνεις σιγά σιγά σε μια πολύ περίπλοκη σχέση μ' αυτό το φανταστικό πρόσωπο, που παίρνει ζωή στο μυαλό σου αλλά και που εσύ ζεις διά μέσω αυτού. Πιστεύω ότι είναι από τις πιο συναρπαστικές σχέσεις που μπορεί να υπάρχουν.

* Οπως ένας ηθοποιός για να είναι σπουδαίος χρειάζεται να γυμνώσει την αλήθεια του μέχρι το κόκαλο...

Με τη σύζυγο και την κόρη του Με τη σύζυγο και την κόρη του - Είναι ακριβώς έτσι, οπότε αυτό το «φάντασμα» χρειάζεται ν' ακουμπήσει το μεδούλι της αλήθειας σου για να μπορέσει να πάρει ζωή. Πολλές φορές φτάνει σε τέτοια βάθη, που εσύ ο ίδιος συνειδητά δεν θα το κατόρθωνες.

* Πείτε μου γι αυτά τα «τετράδια» που εμφανίζονται ξανά και ξανά στα βιβλία σας, μοιάζουνε να έχουν ένα σχεδόν μαγικό ρόλο, σαν να είναι αυτά που διαλέγουν το συγγραφέα ή που υπαγορεύουν την πλοκή.

- Γράφω σε τέτοια τετράδια. Πάντα γράφω στο χέρι και πάντα σ' αυτού του είδους τα τετράδια, οπότε έχω ένα ισχυρό δέσιμο μαζί τους.

Είναι αλήθεια ότι εμφανίζονται σε πολλά βιβλία μου μ' έναν ιδιαίτερο ρόλο. Σε κάποια μάλιστα, όπως στο «Oracle Night», το τετράδιο έχει γίνει σχεδόν ένας ζωντανός χαρακτήρας και μάλλον ο πρωταγωνιστής. Το ότι δέχονται την πρώτη ακατέργαστη μορφή της σκέψης μου, την πιο ατόφια, τα κατατάσσει για μένα σ' ένα πολύτιμο δικό τους χωριστό σύμπαν.

* Οι περισσότεροι απ' τους ήρωές σας μοιάζουν να 'χουν την ιερή τρέλα ενός χαρτοπαίκτη, να είναι έτοιμοι ανά πάσα στιγμή να παίξουνε τα πάντα σε μια ζαριά. Κουβαλάτε κι ο ίδιος σαν χαρακτήρας αυτή τη συναισθηματική υπερβολή, την ίδια αγάπη για το ρίσκο ή την περιπέτεια;

- Ναι, έχω πάρει αρκετά ρίσκα στη ζωή μου και ακολούθησα πολλές φορές τυφλά την πιο δική μου φωνή. Ομως νομίζω πως είναι σημαντικό να μην συγχέεται ο συγγραφέας με τα βιβλία του. Τα βιβλία μπορεί να καθρεφτίζουν μια μορφή εσωτερικής ζωής, όμως δεν μοιάζω με κανέναν απ' τους χαρακτήρες μου. Ο καθένας κουβαλάει κάτι από μένα, αλλά κανείς δεν είναι απόλυτα σαν εμένα. Ομως στο «Χρονικό μιας πρώιμης αποτυχίας» που είναι αυτοβιογραφικό είμαι πράγματι εγώ, τουλάχιστον στα νιάτα μου: λίγο τρελός, πολύ ξεροκέφαλος, αρκετά ανόητος αφού ήμουνα ανίκανος να στηρίξω τον εαυτό μου μ' οποιοδήποτε έξυπνο τρόπο, αλλά και τρομερά παθιασμένος με το να γίνω συγγραφέας. Αυτή ήταν και η μοναδική φορά, σ' αυτό το βιβλίο, που έχω εκθέσει ανοικτά τον εαυτό μου.

* Το παιγνίδι με τα ονόματα των ηρώων σας φαίνεται να σας κεντρίζει ιδιαίτερα, το καθένα μοιάζει να κλείνει το μάτι στον αναγνώστη για να ανακαλύψει τους συνειρμούς πίσω του, όπως για παράδειγμα ο Φάνσοου είναι μια αναφορά στον Χόθορν ή ο Γουίλιαμ Γουίλσον στον Πόε. Είναι μια ηθελημένη τομή στα στοιχεία που απαρτίζουν μια ταυτότητα;

- Ο τρόπος που γράφω είναι τόσο ενστικτώδης, σχεδόν «οργανικός» θα 'λεγα, που είναι αδύνατον να εξηγήσω μέσα σε λογικό πλαίσιο γιατί κάνω κάτι ή να αναλύσω τη διαδικασία με οποιονδήποτε κατανοητό τρόπο. Ο Φάνσοου (Fanshawe), για παράδειγμα, σημαίνει πολλά για μένα. Ηταν το πρώτο βιβλίο του Χόθορν, το έγραψε πολύ νέος, αλλά μετά την κυκλοφορία του άλλαξε γνώμη κι έψαχνε να βρει όλα τα αντίτυπα του βιβλίου για να τα καταστρέψει. Ισως αυτό το αντικρουόμενο πάθος ενός συγγραφέα που καθρεφτίζεται σ' αυτό το όνομα να με μάγεψε τόσο πολύ. Για μένα ο Φάνσοου έγινε το έμβλημα του συγγραφέα που στρέφεται κατά του εαυτού του. Το ίδιο στενά δεμένος είμαι και με τα υπόλοιπα ονόματα. Το καθένα έχει σημαδέψει τη ζωή μου με κάποιον τρόπο.

* Ξεκινήσατε την πορεία σας ως σπουδαίος ποιητής, πώς αποφασίσατε να στραφείτε από την ποίηση στην πρόζα; Υπήρξε κάποιο καθοριστικό σημείο γι' αυτή τη στροφή;

- Στ' αλήθεια, δεν ήταν επιλογή μου. Εγραφα ποιήματα για χρόνια και χρόνια κι απλώς ήρθε κάποια στιγμή που δεν μπορούσα να το κάνω πια. Ηρθε μια στιγμή που κόλλησα. Πέρασαν πολλοί μήνες για να ξαναγράψω. Κι όταν άρχισα πια να ξαναγράφω, ήταν πρόζα. Εχω μια πρώτη ζωή ως ποιητής και μια δεύτερη ζωή ως συγγραφέας. Βέβαια, πολύ νέος ακόμα, ως σπουδαστής στο κολέγιο, θυμάμαι ότι έγραφα πρόζα. Αλλά μου φαινόταν εξαιρετικά φιλόδοξο και δύσκολο τότε, η ποίηση έμοιαζε πιο προσιτή. Αν και ο τρόπος σκέψης μου δεν έχει αλλάξει, εξακολουθώ να θεωρώ αυτά τα ποιήματα σαν το θεμέλιο όλης μου της δουλειάς, απλώς δεν μπορούσα πια να το κάνω.

* Σε πολλά βιβλία σας, παρά το σκοτεινό και μυστηριώδες πέπλο που τα τυλίγει, υπάρχει μια πολύ σκαμπρόζικη πλευρά.

- Πιστεύω ότι πάντα υπάρχει αρκετό χιούμορ στα βιβλία μου, σε μερικά μάλιστα, όπως το «Brooklyn Follies», έχει καταλυτικό ρόλο. Το χρησιμοποιώ με τον τρόπο που το χρειάζομαι κι εγώ ο ίδιος όταν νιώθω πεσμένος, σαν φάρμακο της ψυχής. Ενας διάσημος σκηνοθέτης είχε πει κάποτε πως «όταν νιώθεις στ' αλήθεια καλά θα 'πρεπε να γράφεις μια τραγωδία, όταν νιώθεις πεσμένος μια κωμωδία».

* Συχνά υπερασπίζεστε θέματα ελευθερίας του λόγου. Πιστεύετε ότι ένας συγγραφέας έχει αυξημένο καθήκον να υψώνει τη φωνή του σε κρίσιμα κοινωνικά ή πολιτικά θέματα;

- Ενας συγγραφέας έχει καθήκον μόνον απέναντι στα γραπτά του. Υποχρεούται, όμως, να το κάνει με την ιδιότητά του ως πολίτη. 

INFO: Οι τίτλοι του Paul Auster που κυκλοφορούν από τις εκδόσεις ΜΕΤΑΙΧΜΙΟ, καθώς κι εκείνοι που ετοιμάζονται, είναι:

1. «Η Τριλογία της Νέας Υόρκης» σε μετάφραση Σταυρούλας Αργυροπούλου (περιλαμβάνει τις νουβέλες: 1. «Γυάλινη πόλη», 2. «Φαντάσματα», 3. «Κλειδωμένο δωμάτιο»).

2. «Αόρατος» σε μετάφραση Σπύρου Γιανναρά.

3. «Σάνσετ Παρκ» σε μετάφραση Σπύρου Γιανναρά.

4. «Ημερολόγιο του χειμώνα» σε μετάφραση Σταυρούλας Αργυροπούλου (κυκλοφορεί στις 3 Νοεμβρίου 2014).

5. «Η επινόηση της μοναξιάς» σε μετάφραση Σταυρούλας Αργυροπούλου (άνοιξη 2015).

6. «Το παλάτι του φεγγαριού» σε μετάφραση Σταυρούλας Αργυροπούλου (φθινόπωρο 2015).

Αποστολή με Email Εκτύπωση σελίδας

Διαβάστε επίσης

Στην κατηγορία
Τέχνες & Πολιτισμός
Με λέξεις-κλειδιά
Συνεντεύξεις
Συγγραφείς/Συγγράμματα