Έντυπη Έκδοση

Το Χρηστικό Λεξικό της νεοελληνικής γλώσσας της Ακαδημίας Αθηνών

Ζυγίζει όσο ένα μωρό

Εμπεριέχει νεολογισμούς και σύγχρονες εκφράσεις, όπως «μπουζουκλερί» και «τσαχπινογαργαλιάρα»

Ζυγίζει όσο ένα νεογέννητο βρέφος -3.650 γραμμάρια- και στις σελίδες του, όπου αναπτύσσονται διεξοδικά 75.000 λήμματα, αποθησαυρίζεται όλος ο πλούτος και η ζωντάνια της νεοελληνικής γλώσσας!

Ο λόγος για το «Χρηστικό Λεξικό» της Ακαδημίας Αθηνών που μόλις είδε το φως με τη φροντίδα του Εθνικού Τυπογραφείου, έργο μεγαλεπήβολο, καινοτόμο, προσιτό σε κάθε βαλάντιο κι απαλλαγμένο από κάθε διάθεση επιβολής ρυθμιστικών κανόνων, σύμφωνα με τους συντελεστές του. Στον αντίποδα του Ιστορικού Λεξικού, το οποίο κυοφορείται στους κόλπους του Ιδρύματος από τη δεκαετία του '30 με ρυθμούς χελώνας, ετούτο εδώ άρχισε να συντάσσεται το 2003, αφού προηγουμένως ο τότε πρόεδρος της Ακαδημίας Γρηγόριος Σκαλκέας, απευθυνόμενος στον υπουργό Οικονομικών της εποχής, Γιώργο Φλωρίδη, είχε καταφέρει να εξασφαλίσει μια γενναία χρηματοδότηση από το κράτος. Και να που σήμερα, με το πλήθος των νεολογισμών και των νέων σημασιών που περιλαμβάνει, αποτελεί «αδιάψευστο τεκμήριο των εκφραστικών δυνατοτήτων της γλώσσας μας, διαψεύδοντας όσους θρηνούν για τη φθορά της», όπως τόνισε κατά την επίσημη παρουσίασή του ο γενικός γραμματέας της Ακαδημίας Βασίλειος Πετράκος.

Καρπός συλλογικής δουλειάς και πρωτογενούς έρευνας υπό την επιστημονική διεύθυνση του καθηγητή Γλωσσολογίας Χριστόφορου Χαραλαμπάκη, το «Χρηστικό Λεξικό» αντλεί το περιεχόμενό του από εκτενείς βάσεις δεδομένων -ανάμεσά τους ο Εθνικός Θησαυρός της Ελληνικής Γλώσσας και η μηχανή αναζήτησης της Google-, το επιστημονικό λεξιλόγιό του καλύπτει πάνω από εκατό γνωστικούς τομείς και πέρα από την ανάδειξη της νεοελληνικής στη διαχρονικότητά της, στόχος του είναι να προσφέρει λεξικογραφικές πληροφορίες για την κατανόηση ακόμα και των πλέον απαιτητικών κειμένων.

Οπως επεσήμανε ο Χρ. Χαραλαμπάκης «το κριτήριο για την αξιολόγηση ενός λεξικού δεν είναι το αν περιλαμβάνει τη μία ή την άλλη λέξη, αλλά η ποιότητα διαπραγμάτευσης του κάθε λήμματος». Εξ ου και το μέλημα τόσο του ίδιου όσο και των συνεργατών του να παραθέσουν σύντομους και ουσιαστικούς ορισμούς, να καθιερώσουν τη διπλή ορθογράφηση ορισμένων λέξεων (π.χ. αβγό/αυγό, συγγνώμη/συγνώμη), να δίνουν τον ακριβή υφολογικό προσδιορισμό των λέξεων και των εκφράσεων (π.χ. λόγιες, λαϊκές, προφορικές, χιουμοριστικές κ.ο.κ), να παρουσιάζουν αναλυτικά τις συνδυαστικές δυνατότητες της κάθε λέξης (μόνο για τον «τουρισμό» υπάρχουν 43 συνδυασμοί!) αλλά και να διαχωρίζουν τη σημασία της καθεμιάς από τη χρήση της. Ακόμα, φρόντισαν να καταγράψουν τις επιστημονικές ονομασίες ζώων και φυτών, να διαπραγματεύονται τις στερεότυπες ή ιδιωματικές εκφράσεις σε νέα βάση, και να αναφέρουν πότε πρωτοεμφανίστηκαν οι αγγλικές και γαλλικές λέξεις ή εκφράσεις που πέρασαν κάποια στιγμή στη γλώσσα μας, ανοίγοντας έτσι ορίζοντες σε ιστορικά, πολιτισμικά και επιστημονικά θέματα. Η λέξη τάμπλετ, φερ' ειπείν (ταμπλέτα στα καθ' ημάς) μπήκε για πρώτη φορά σε λεξικό το 2001, ο όρος μονογονεϊκή οικογένεια (από τον αγγλικό single - one parent family) χρονολογείται από το 1969, ενώ κι ο ιός Εμπολα, δεν είναι καινούριος, έχει λεξικογραφηθεί από το 1986.

Εκείνο που πραγματικά εντυπωσιάζει στο λεξικό της Ακαδημίας είναι ο πλούτος των νεολογισμών που ενσωματώνει -πάνω από 5.000! Σε κανένα ανάλογο εγχείρημα δεν θα συναντήσουμε λέξεις όπως οι «άμπερ αλέρτ», «γενόσημα», «μπότοξ», «μνημονιακός» ή «φτωχοποιώ». Κι αν ο ΕΝΦΙΑ απουσιάζει απ' τις σελίδες του, το μόρφωμα της ΝΕΡΙΤ έχει καταγραφεί... Οπως τονίστηκε δεόντως χθες, στην κατάμεστη αίθουσα τελετών του Ιδρύματος, τόσο στην έντυπη όσο και στην ηλεκτρονιή μορφή του (η οποία περιλαμβάνει ακόμη περισσότερα λήμματα, 120.000 συνολικά), το «Χρηστικό Λεξικό» περιγράφει τη γλώσσα μας, δεν αποσκοπεί στο να τη διαμορφώσει -αυτό, άλλωστε, έχει κριθεί ανεδαφικό ήδη από την εποχή του Κοραή. Ας μην ξαφνιαστούν λοιπόν όσοι εντοπίσουν λέξεις σαν τις «τσαχπινογαργαλιάρα» ή «μπουζουκλερί» κι εκφράσεις του τύπου «ζουζούνι μου», «κάτσε όρθιος», ή «πες τα ρε μεγάλε». Υπάρχουν κι αυτές στον αχανή γαλαξία της νεοελληνικής.

Απλωμένο σε 1.819 σελίδες μεγάλων διαστάσεων (21x29,50), το «Χρηστικό Λεξικό» θα 'πρεπε να πωλείται «λογικά» έναντι 350 ευρώ. Ωστόσο, σύμφωνα με απόφαση της Ακαδημίας, υπαγορευμένης από κοινωνικά κριτήρια, η λιανική του τιμή προσδιορίστηκε στα 48 ευρώ, ενώ οι φοιτητές και οι εκπαιδευτικοί όλων των βαθμίδων μπορούν να το προμηθεύονται από το βιβλιοπωλείο του Ιδρύματος, στη Στοά Κοραή, έναντι μόλις 35 ευρώ.

Αποστολή με Email Εκτύπωση σελίδας

Διαβάστε επίσης

Στην κατηγορία
Τέχνες & Πολιτισμός
Με λέξεις-κλειδιά
Παρουσίαση βιβλίου
Βιβλίο
Εκδόσεις-Εκτυπώσεις