Έντυπη Έκδοση

Ο Πολ Οστερ ήρθε στην Αθήνα και μιλά απόψε στη Στέγη Γραμμάτων και Τεχνών

«Το 40% των Αμερικανών είναι θεότρελο»

Μέχρι τα 15 δεν είχα κανένα πλάνο για τη ζωή μου, ωσότου διάβασα το «Εγκλημα και τιμωρία» του Ντοστογέφσκι. Ηταν τόσο έντονη εμπειρία, σαν να έφυγε ένα κομμάτι από το κεφάλι μου και διασπάστηκε σε χιλιάδες κομματάκια. Τότε κατάλαβα τι σημαίνει να γράφεις.

Αρνούμαι να πάω στην Τουρκία κι αυτό συνιστά ένα είδος διαμαρτυρίας, καθώς υπάρχουν περισσότεροι από 100 συγγραφείς στη φυλακή. Ακολούθησε ένας πόλεμος ανακοινώσεων μεταξύ εμού και του Ταγίπ Ερντογάν. ** «Η Αμερική είναι μια χώρα που δεν αρέσκεται σε ιδέες και διανοούμενους. Θα τολμήσω να πω ότι στην Αμερική οι συγγραφείς ζούμε στο περιθώριο. Κανείς δεν ενδιαφέρεται για τη γνώμη ενός καλλιτέχνη εκτός και αν μιλάμε για αστέρα του κινηματογράφου

«Στην Αμερική οι μόνοι από τους καλλιτέχνες που λαμβάνονται σοβαρά υπ' όψιν είναι οι αστέρες του κινηματογράφου» ανέφερε ο Πολ Οστερ σε μια συνέντευξη-ποταμό που έδωσε χθες. Ενας από τους σημαντικότερους σύγχρονους Αμερικανούς συγγραφείς που μεταμορφώνεται σε σταρ μόνο όταν βγαίνει από τα σύνορα της χώρας του, μιας και η γραφή του δεν ακολουθεί τα «αμερικανικά πρότυπα» και χαρακτηρίζεται περισσότερο «ευρωπαϊκή». Εμπλεη αμφισημίας και εσωτερικότητας με την πλοκή να παίζει συνήθως δευτερεύοντα ρόλο, η λογοτεχνία του Οστερ συνέχει το ρεαλιστικό με το φαντασιακό σπάζοντας ταμπού και στερεότυπα. Χωρίς να τον αγγίζει ο χρόνος, και παραμένοντας πάντα γοητευτικός, ο 67χρονος συγγραφέας που δεν δίστασε να τα βάλει με τον Ερντογάν, λέγοντας χαρακτηριστικά ότι καταπατά τα ανθρώπινα δικαιώματα, μας μίλησε για την περίπτωση της γείτονος χώρας καθώς και για την πολιτική πραγματικότητα της σύγχρονης Αμερικής, για τα πρώτα του βήματα στη λογοτεχνία και τα παιδικά του τραύματα που τον στοιχειώνουν μέχρι σήμερα και δίνουν τροφή στο έργο του. Καθισμένος αναπαυτικά σε μια πολυθρόνα και με τους εκπροσώπους του Τύπου τριγύρω του σαν να τους παρέδιδε ένα είδος κλειστού σεμιναρίου, ο Πολ Οστερ, ένας πραγματικός αριστοκράτης της διανόησης, χαρακτήρισε θεότρελο το 40% των Αμερικανών και «τον Ομπάμα ως τον πλέον καταδιωκόμενο πρόεδρο στη σύγχρονη αμερικανική ιστορία».

 Πώς έγινε συγγραφέας

«Δεν προέρχομαι από περιβάλλον διανοούμενων. Κανένας από τους γονείς μου δεν ήταν απόφοιτος πανεπιστημίου και μάλιστα δεν διάβαζαν βιβλία. Το παράδοξο είναι ότι από πολύ νεαρή ηλικία διάβαζα μανιωδώς στη δημοτική βιβλιοθήκη της γενέτειράς μου, το Νιου Τζέρσεϊ. Στα 8 ξεκίνησα να γράφω ποιήματα και σύντομες ιστορίες. Σήμερα που ανατρέχω σε αυτά τα γραπτά συνειδητοποιώ πόσο φριχτά είναι. Τότε όμως μου έδιναν απίστευτη ικανοποίηση. Μέχρι τα 15 δεν είχα κανένα πλάνο για τη ζωή μου, ωσότου διάβασα το "Εγκλημα και τιμωρία" του Ντοστογέφσκι. Ηταν τόσο έντονη εμπειρία, σαν να έφυγε ένα κομμάτι από το κεφάλι μου και διασπάστηκε σε χιλιάδες κομματάκια. Τότε κατάλαβα τι σημαίνει να γράφεις. Πώς πρέπει να είναι η λογοτεχνία, και τότε αποφάσισα να στραφώ στη συγγραφή. Η ζωή όμως του συγγραφέα δεν είναι εύκολη. Είναι μια ζωή γεμάτη μοναξιά και οικονομική ανασφάλεια. Ετσι όταν κάποιος έρχεται και ζητά τη συμβουλή μου, του λέω να μη γίνει συγγραφέας. Πρέπει να θέλεις πραγματικά να το κάνεις. Στα 20 όλοι είναι ποιητές, στα τριάντα πολύ λιγότεροι. Στα σαράντα δεν έχει μείνει σχεδόν κανείς. Για τους περισσότερους ανθρώπους η ευτυχία είναι να έχουν φίλους, καλή δουλειά και χρήματα. Για τον καλλιτέχνη αυτά δεν επαρκούν».

 Για τη θέση του συγγραφέα στην Αμερική

«Η Αμερική είναι μια χώρα που δεν αρέσκεται σε ιδέες και διανοούμενους. Θα τολμήσω να πω ότι στην Αμερική οι συγγραφείς ζούμε στο περιθώριο. Κανείς δεν ενδιαφέρεται για τη γνώμη ενός καλλιτέχνη εκτός και αν μιλάμε για αστέρα του κινηματογράφου. Δεν είναι ότι δεν υπάρχουν αναγνώστες αλλά οι συγγραφείς στην Αμερική απέχουν. Οταν συμβεί κάτι στη διεθνή σκηνή κανείς δεν πρόκειται να ζητήσει την άποψη ενός συγγραφέα. Στη Λατινική Αμερική επί παραδείγματι με τη μεγάλη παράδοση στη λογοτεχνία, πολλοί από τους συγγραφείς, όπως ο Κάρλος Φουέντες ή ο Οκτάβιο Παζ, έχουν χρηστεί πρέσβεις. Παρ' όλα αυτά θεωρώ ότι η ζωή στο περιθώριο μας κάνει καλό καθώς παραμένουμε νέοι, οργισμένοι και ανήσυχοι. Το να νιώθεις εξόριστος είναι η απαραίτητη συνθήκη για να γίνεις συγγραφέας. Δεν διαμαρτύρομαι για αυτή την αντιμετώπιση καθώς "παράγει" πολύ καλούς συγγραφείς στην Αμερική. Αυτό οφείλεται και σε έναν επιπλέον λόγο. Οι άνθρωποι πλέον ζουν περισσότερο, εξακολουθούν στα 80 τους και γράφουν βιβλία χιλίων σελίδων».

 Τουρκία-απαγορευμένη ζώνη

«Σε μία συνέντευξη που έδωσα σε μία νεαρή δημοσιογράφο στη Νέα Υόρκη, ανέφερα το γεγονός ότι αρνούμαι να πάω στην Τουρκία κι αυτό συνιστά ένα είδος διαμαρτυρίας, καθώς υπάρχουν περισσότεροι από 100 συγγραφείς στη φυλακή. Ακολούθησε ένας πόλεμος ανακοινώσεων μεταξύ εμού και του Ταγίπ Ερντογάν. Αυτός ο άνθρωπος προκειμένου να μείνει στην εξουσία δεν διστάζει να φέρει τους νόμους στα μέτρα του. Ακούστηκε μάλιστα από άνθρωπο του κόμματός του μέσα στη Βουλή ότι είμαι δάχτυλος μιας διεθνούς συνωμοσίας ενάντια στην κυβέρνηση της Τουρκίας, μαζί με την Ανγκελα Μέρκελ, τον Νετανιάχου, τον Σιμόν Πέρες κ.ά. Τότε είχα πει ότι δεν υπερασπίζομαι το Ισραήλ ή την Αμερική. Ολες οι χώρες έχουν προβλήματα αλλά τουλάχιστον εκεί έχουν ελευθερία έκφρασης».

 Για το τελευταίο του βιβλίο «Σάνσετ Παρκ»

«Το "Σάνσετ Παρκ" γράφτηκε σε μια πολύ δύσκολη οικονομικά περίοδο για την Αμερική, που για πολλούς Αμερικανούς παραμένει δεινή, χωρίς να ισχυρίζομαι ότι είμαστε σε τόσο κακή οικονομική κατάσταση όσο η Ελλάδα. Πρώτη φορά στην καριέρα μου έγραψα ένα βιβλίο για το σήμερα. Το έγραφα το 2009 για γεγονότα που συνέβησαν μόλις πριν από έξι μήνες. Δεν είναι όμως μόνο για την οικονομική κρίση. Είναι για την οικογένεια. Υπάρχει μια διάκριση στα Αγγλικά μεταξύ των λέξεων σπίτι (house) και σπιτικό (home). Η δεύτερη συμπεριλαμβάνει και την οικογένεια. Σε αυτή τη διάκριση αναφέρεται το βιβλίο μου. Οι ήρωές μου εκφράζουν μεταξύ άλλων ένα από τα σημαντικότερα προβλήματα που έχουμε να αντιμετωπίσουμε στην Αμερική και σχετίζεται με τη ζωή των νέων ανθρώπων. Ανθρωποι που έχουν δαπανήσει τεράστια χρηματικά ποσά για σπουδές, λαμβάνοντας δάνεια 100 και 200 χιλιάδων δολαρίων, είναι άνεργοι».

 Για την πολιτική σκηνή στην Αμερική

«Ο Ομπάμα είναι μετριοπαθής, και όταν τον ψήφιζα το γνώριζα. Για τον μέσο Αμερικανό ωστόσο ένας μετριοπαθής είναι ό,τι καλύτερο μπορεί να του συμβεί, γιατί το 40% των Αμερικανών είναι θεότρελο. Στόχος τους είναι να καταστρέψουν την κυβέρνηση. Αυτοί είναι οι τζιχαντιστές. Ο Ομπάμα είναι ο πρόεδρος που έχει δεχθεί τις πιο σφοδρές επιθέσεις απ' όλους τους προέδρους της Αμερικής. Εχουν κάνει τα πάντα για να τον εξοντώσουν χωρίς να χρησιμοποιήσουν σφαίρες. Για πρώτη φορά μετά τον εμφύλιο η Αμερική είναι τόσο διασπασμένη».

 Για το πολυαναμενόμενο magnum opus

«Είναι η πρώτη φορά που δουλεύω επάνω σε ένα βιβλίο τόσο καιρό που αναμένεται να είναι σε έκταση το μεγαλύτερο όλων. Ολα τα βιβλία μου μέχρι σήμερα ήταν μεταξύ 180 και 320 σελίδων. Σε αυτό όταν έφτασα στις 500 σελίδες αισθάνθηκα κουρασμένος και μπερδεμένος. Ενιωσα ότι έτρεχα μαραθώνιο και θα έπρεπε να κάνω ένα διάλειμμα για μερικές εβδομάδες. Μετά ήρθε το δεύτερο κύμα δημιουργικότητας και η δεύτερη κατάρρευση» (γέλια).

 Για τον τρόπο που δουλεύει

«Ποτέ δεν ξέρω το μέγεθος ενός βιβλίου όταν ξεκινάω. Το περισσότερο που γνωρίζω από άποψη πλοκής είναι το πολύ 40 σελίδες. Γράφω πάντα στο χέρι. Νιώθω πολύ άνετα, σαν να κάνω τη φυσικότερη κίνηση στον κόσμο. Σαν να βγαίνει όλο το κείμενο από το σώμα μου. Το δακτυλογραφώ στη γραφομηχανή μου με το αρχαιοελληνικό όνομα Olympia, ενώ το επόμενο στάδιο περιλαμβάνει τη δακτυλογράφηση σε υπολογιστή από μια κοπέλα που με βοηθά, με τις διορθώσεις να γίνονται επί τόπου. Δεν είμαι ενάντιος στην τεχνολογία, απλά δεν με ελκύει. Δεν έχω ούτε καν κινητό τηλέφωνο. Δεν ασχολούμαι με το Διαδίκτυο και έτσι δεν διαβάζω emails αναγνωστών όπως άλλοι συγγραφείς. Η έμπνευση συνήθως δεν έχει μορφή και έρχεται από εκεί που δεν το περιμένεις. Μπορεί να είναι ένας ήχος ή ένας μουσικός ρυθμός. Η διαδικασία "εκκόλαψης" πριν αρχίσω τη συγγραφή μπορεί να διαρκέσει μήνες ή ακόμη και χρόνια».

 Η αναντικατάστατη «άχρηστη» Τέχνη

«Από πρακτικής άποψης η Τέχνη είναι άχρηστη. Σε αυτό το επίπεδο ένας υδραυλικός και ένας ηλεκτρολόγος είναι χρήσιμοι. Παρ' όλα αυτά η Τέχνη είναι αναντικατάστατη. Τι θα κάναμε χωρίς βιβλία, μουσική, ταινίες, πίνακες. Αυτή η ζωή θα ήταν φριχτή. Ο Ταρκόφσκι είχε πει κάποτε ότι οι άνθρωποι κάνουν Τέχνη γιατί απλά ο κόσμος δεν είναι τέλειος».

 Για τη βιβλιαγορά μέσω Amazon

«Αυτοί οι άνθρωποι δεν ενδιαφέρονται για τα βιβλία. Τα μισά βιβλία στην Αμερική διακινούνται μέσω Amazon και αυτό φυσικά είναι καταστροφικό για τα βιβλιοπωλεία, που είναι απολύτως απαραίτητα. Είναι σαν να λένε στον κόσμο, πηγαίνετε σε ένα βιβλιοπωλείο, βρείτε το βιβλίο που σας ενδιαφέρει και στη συνέχεια παραγγείλετέ το σε εμάς. Ενα βιβλιοπωλείο δεν μπορεί να ακολουθήσει τέτοιο ανταγωνισμό».

 Οι ενοχές των «ηρώων»

«Το αίσθημα της ενοχής είναι που μας κάνει ανθρώπους και μας διαφοροποιεί από τα ζώα, διαφορετικά θα επαναλαμβάναμε τρομερές πράξεις και θα οδηγούμασταν στην απομόνωση. Προηγείται όμως η ντροπή που είναι εν ολίγοις ένα συναίσθημα το οποίο σχετίζεται με την άποψη που έχουμε για το πώς μας αντιλαμβάνονται οι άλλοι. Αν πιαστείς τη στιγμή που κλέβεις κάτι, θα νιώσεις ντροπή. Αν δεν πιαστείς μετά από λίγο το υγιές κομμάτι του εαυτού σου θα σε οδηγήσει στο συναίσθημα της ενοχής. Στα βιβλία μου βέβαια δεν μιλάμε για γεγονότα που συνέβησαν πριν από δύο μέρες αλλά για τις πρώτες αναμνήσεις. Προσωπικά, οι πρώτες μου αναμνήσεις ταυτίζονται με την αίσθηση της ενοχής. Ημουν μόλις τριών χρόνων και ένα πρωινό Κυριακής ο πατέρας μου, μού έδωσε ένα φρούτο. Θυμάμαι βγήκα στο δρόμο και μόλις το δοκίμασα η γεύση του με έκανε να το πετάξω και αυτό με έκανε να νιώσω το πρώτο βάρος της ενοχής. Οι περισσότεροι πρωταγωνιστές των βιβλίων μου βρίσκονται σε ένα κομβικό σημείο της ζωής τους. Βιώνουν μια απώλεια, χάνουν τα πάντα ή το σημαντικότερο πράγμα στη ζωή τους και οφείλουν να ξαναανακαλύψουν τον εαυτό τους προκειμένου να συνεχίσουν. Οι ήρωές μου δεν είναι αυτόχειρες, οφείλουν να πάρουν ρίσκα και να παλέψουν προκειμένου να επιβιώσουν».

 Το τέλος του κινηματογράφου

«Η τελευταία ταινία που έκανα προβλήθηκε για δύο εβδομάδες σε μία αίθουσα στην Αμερική. Ηταν απογοητευτικό. Να δουλεύεις δύο χρόνια κάτι και στο τέλος να μην το βλέπει σχεδόν κανείς. Αποφάσισα να μην ξαναασχοληθώ».

 Η τριλογία της Νέας Υόρκης

«Από αυτή έγινα γνωστός στο ευρύ κοινό και μέχρι σήμερα με αυτή την τριλογία με ταυτίζουν. Παρ' όλα αυτά έχουν περάσει πολλά χρόνια από τότε και δεν με απασχολεί καθόλου. Θεωρώ ότι τα ύστερα έργα μου είναι σαφώς καλύτερα και πιο ολοκληρωμένα. Η τριλογία της Νέας Υόρκης είναι η προσπάθεια ενός άγουρου συγγραφέα. Είμαι σαν το φίλο μου τον Λου Ριντ που περισσότερο απ' όλα μισούσε το "Walk on the wild side"» (σ.σ. μία από τις μεγαλύτερες επιτυχίες του).

 Για τη διακειμενικότητα των βιβλίων του

«Κάτι που βλέπω πολύ σπάνια στα βιβλία ή στις ταινίες είναι ήρωες που διαβάζουν μανιωδώς ή βλέπουν εξίσου μανιωδώς ταινίες. Η διακειμενικότητα δεν είναι τίποτε περισσότερο από ρεαλισμός. Κι εγώ διαβάζω πολύ και βλέπω ταινίες. Δεν μπορώ να καταλάβω γιατί ένας τέτοιος χαρακτήρας δεν μπορεί να υπάρξει σε ένα έργο. Δεν έχω στεγανά. Οτιδήποτε μου φαίνεται ενδιαφέρον το εντάσσω στα βιβλία μου».

 Η σύζυγός μου Σίρι Χούστβεντ

«Είμαστε μαζί 34 χρόνια και το μόνο που έχω να πω είναι ότι είναι υπέροχο να ζω μαζί της. Είναι η εξυπνότερη γυναίκα που έχω γνωρίσει στη ζωή μου. Είναι απλά η γυναίκα μου. Αρκετοί θα νομίζουν ότι είναι δύσκολο να ζουν μαζί δύο συγγραφείς. Είναι ό,τι καλύτερο θα μπορούσε να συμβεί, μιας και έχω πάντα κάποιον να κατανοεί αυτό που κάνω. Πάντα δείχνει ο ένας στον άλλο τα γραπτά του. Δεν υπάρχει ίχνος ανταγωνισμού μεταξύ μας. Εχουμε όμως και διαφορετικές συνήθειες. Σε αυτή αρέσει περισσότερο η ζωγραφική, σε εμένα η μουσική, που τη θεωρώ τη σημαντικότερη των Τεχνών. Γι' αυτό και το μεγαλύτερο απωθημένο μου είναι που δεν γνωρίζω να παίζω κάποιο μουσικό όργανο. Αυτό το κενό όμως το καλύπτει η κόρη μου, η Σόφι. Είμαστε τρεις καλλιτέχνες στην οικογένεια και αυτό είναι υπέροχο».

Αποστολή με Email Εκτύπωση σελίδας

Διαβάστε επίσης

Στην κατηγορία
Τέχνες & Πολιτισμός
Με λέξεις-κλειδιά
Συνεντεύξεις
Συγγραφείς/Συγγράμματα
Πρόσωπα