Έντυπη Έκδοση

Ο Ελευθέριος Βενιζέλος και η πολυτάραχη εποχή του

Για το ομώνυμο βιβλίο του Παύλου Ν. Τζερμιά

Το πιο ακανθώδες πρόβλημα του συγγραφέα της ιστορίας είναι η σωστή κατανόηση της σχέσης της ιστορικής προσωπικότητας με την εποχή του. Στο βάθος, αυτό ανήκει στο ευρύτερο πρόβλημα της σχέσης του ανθρώπου με το ιστορικό γίγνεσθαι. Γι' αυτό η γνώση αυτή αποτελεί και το κλειδί κατανόησης της ιστορίας.

 Το ιστορικό γίγνεσθαι δεν είναι ούτε υποκειμενικό προϊόν ορισμένων «ηρώων», ούτε προϊόν «αντικειμενικών νόμων» χωρίς την ανθρώπινη προσωπικότητα. Γι' αυτό η αναδίφηση και γραφή της ιστορίας δεν μπορεί να περιοριστεί ούτε σε συγκεκριμένες προσωπικότητες, ούτε σε κίνηση γεγονότων χωρίς τον άνθρωπο και χωρίς τις συγκεκριμένες προσωπικότητες ιστορικής δράσης. Η χειρότερη δε ιστοριογραφία είναι εκείνη που αντί να «βλέπει» τις ζωντανές εποχές και τις ζωντανές προσωπικότητες της ιστορίας, φωτογραφίζει αγάλματα και μνήματα του απέραντου νεκροταφείου του παρελθόντος, που κατασκευάσανε οι ίδιοι οι ιστορικοί. Οχι όλοι -για να μην εξεγερθούν οι λίγοι σωστοί. Οι πιο πολλοί, όμως, «βλέπουν» το ιστορικό γίγνεσθαι ως διαδικασία θανάτωσης του παρελθόντος και παρθενογένεσης του παρόντος και του μέλλοντος.

Ο Παύλος Τζερμιάς ανήκει στους λίγους. Ο τίτλος, άλλωστε, του βιβλίου του «Ο Ελευθέριος Βενιζέλος και η πολυτάραχη εποχή του» προϊδεάζει την ιστοριογραφική θέση του συγγραφέα. Το ογκώδες αυτό έργο είναι μια διαρκής σύνθεση και ζωντανή ροή των τοπικών της Κρήτης, των εθνικών, των ευρωπαϊκών, των γεωπολιτικών της ευρύτερης περιοχής και των παγκόσμιων ιστορικών γεγονότων μαζί με τα στοιχεία που συνιστούσαν τις προσωπικές σχέσεις, το χαρακτήρα και την προσωπικότητα του μεγάλου ηγέτη. Δεν είμαι, ασφαλώς, ιστορικός, ώστε να κρίνω το έργο του από τη σκοπιά της επιστημονικής ειδικότητας. Μπορώ, όμως, να δω την επιστημονική θέση του συγγραφέα απέναντι στην ιστορία από τον τρόπο της γραφής του. Αυτό το στίγμα μπορώ, νομίζω, να δώσω, ως αναγνώστης και εγώ, για τους αναγνώστες του έργου του Παύλου Τζερμιά για τον πολιτικό που υπερδιπλασίασε την Ελλάδα.

Μέσα στη ζωντανή ροή της ιστορίας του Βενιζέλου και της εποχής του βλέπει κανείς την ευρύτερη σημασία που έχουν για την ιστορία τα στοιχεία της προσωπικότητας που προβάλλει ο συγγραφέας: Η φυσιογνωμία, η ιδιοσυγκρασία, η νοοτροπία, οι πρόγονοι, η καταγωγή, το επαναστατημένο πολιτικό περιβάλλον των νεανικών χρόνων του μεγάλου Κρητικού, ο ευρωπαϊκός προσανατολισμός του, το ευρύτερο ιστορικό περιβάλλον της Ελλάδας και ο προσανατολισμός της παιδείας του, τα ατομικά στοιχεία προσωπικότητας, η ευρωπαϊκή του εμφάνιση και συνάμα η σχέση του με τους «ξυπόλυτους» και βρακοφόρους συμπατριώτες του και γενικά ό,τι συνιστούσε ή διέπλασε το χαρακτήρα του, δεν αποτελούν απλώς στοιχεία της προσωπικότητας του συγκεκριμένου εθνικού ηγέτη. Αποτελούν κυρίως στοιχεία του ζωντανού πολιτισμού, της νοοτροπίας και της κοινωνικής δύναμης της εποχής του.

Ο ισχυρότερος εκπρόσωπος στην Ελλάδα του πολιτικού φιλελευθερισμού -όπως, άλλωστε, και οι άλλοι δύο μεγάλοι πατέρες του, ο Ιωάννης Καποδίστριας και ο Χαρίλαος Τρικούπης- δεν ήταν ούτε «επαναστάτης», ούτε «ριζοσπάστης». (Δεν ξέρουμε, βεβαίως, τι θα έκανε ο Καποδίστριας απέναντι στη μοναρχία, αν τον άφηνε ζωντανό η Αγγλία). Πάντως, ο πολιτικός ρεαλισμός και ο συντηρητισμός του Βενιζέλου, δεν άφησε πολλά περιθώρια για ένα καταλυτικό χτύπημα στη μοναρχία και για ουσιαστικά προοδευτικά στοιχεία της αστικής δημοκρατίας, όπως η δημοτική και το κοινωνικό κράτος. Δεν άφησε περιθώρια για να καταπολεμηθούν εγγενείς ασθένειες του κοινωνικού συστήματος, παρά τη συνεργασία του με τους «Κοινωνιολόγους» (Παπαναστασίου, Τριανταφυλλόπουλο κ.ά.), η οποία τόσες ελπίδες είχε δημιουργήσει. Ο πολιτικός φιλελευθερισμός, άλλωστε, όχι μόνο στην Ελλάδα, ως «βενιζελισμός», αλλά σε ολόκληρη την Ευρώπη, από το Διαφωτισμό και εδώ, συνδεόμενος εκ καταγωγής από τον οικονομικό φιλελευθερισμό, δεν έπαυσε να είναι μεγαλοαστική ιδεολογία. Το πολιτικό αυτό στίγμα του Ελευθερίου Βενιζέλου ζωγραφίζεται, κατά τη γνώμη μου, πολύ παραστατικά από τον έμπειρο ιστοριογράφο της νεότερης Ελλάδας Παύλο Τζερμιά.

Και κάτι ακόμη, που δεν φαίνεται σημαντικό, αποτελεί όμως στοιχείο της ζωντάνιας της γραφής του Παύλου Τζερμιά: Η ένταξη των πηγών (παραπομπών κ.ά. βιβλιογραφικών στοιχείων) στο κείμενο, που εκ πρώτης όψεως ενοχλεί τον εθισμένο στο φορμαλισμό της επιστημονικής γραφής, δίνει τη ζωντάνια εκείνη στο λόγο που χρειάζεται ο κοινός αναγνώστης, ο οποίος απεχθάνεται το ανεβοκατέβασμα της κεφαλής ή το γύρισμα των σελίδων από το κείμενο στις υποσημειώσεις και αντιστρόφως, για να δει αν σημειώνεται κάτι που τον ενδιαφέρει. Η σύμμειξη δε αυτή πηγών και γραφής προσδίδει στο έργο, πέρα από την ιδιότητα της ιστοριογραφίας, και την ιδιότητα της ιστορικής πηγής για παραπέρα ιστορική μελέτη και συγγραφή.

Ο Παύλος Τζερμιάς είναι ένας έμπειρος και διεθνώς αναγνωρισμένος συγγραφέας πάνω από τεσσάρων δεκάδων συγγραμμάτων και, συνάμα, ένας βαθύς γνώστης της ελληνικής ιστορίας και του ελληνικού πολιτισμού, που μια ολόκληρη ζωή ιεραποστολικά κρατάει στη ζωή στην Ελβετία και στην ευρύτερη Ευρώπη. Από αυτή τη γραφίδα μπορεί να δει κανείς τον πραγματικό Ελευθέριο Βενιζέλο, που υπερδιπλασίασε την Ελλάδα, πέρα από τις βιογραφίες του θαυμασμού και της εθνικής υπερηφάνειας και κυρίως πάνω από τη λατρεία και το μίσος του Διχασμού.

Αποστολή με Email Εκτύπωση σελίδας

Διαβάστε επίσης

Στην κατηγορία
Ελλάδα
Με λέξεις-κλειδιά
Γνώμες/Απόψεις
Αναλύσεις
Δημοσιεύματα/Αρθρα/Σχολιασμοί/Παρεμβάσεις