Έντυπη Έκδοση

Κρίση και παρακμή

Επανέρχονται τελευταία στο προσκήνιο σενάρια που για την τρέχουσα κρίση απαλλάσσουν την ιθύνουσα τάξη και ενοχοποιούν το σύνολο των πολιτών. «Νέες» καθ' υπόθεσιν πολιτικές δυνάμεις, κατ' επανάληψιν μέχρι κορεσμού ανακυκλωμένοι «προφήτες» διακινούν και πάλι ότι για την κοινωνική και ανθρωπιστική λαίλαπα δεν ευθύνονται οι πολιτικοί και οικονομικοί ιθύνοντες του τόπου, αλλά τα θύματά τους. «Το πρόβλημα δεν είναι η κρίση, αλλά η παρακμή της ελληνικής κοινωνίας, η παρακμή του Ελληνα», αποφαίνονται με αυτάρκεια δελφικού χρησμού.

Οπως οι θεολόγοι πιστεύουν ότι η κρίση δεν συνιστά οικονομικό πρόβλημα, αλλά θεολογικό, οι νομικοί νομικό, οι καλλιτέχνες αισθητικό, οι φυσικοί φυσικό, οι γεωμέτρες γεωμετρικό, οι ιεροκήρυκες ηθικό και όλοι αποκλείουν την οικονομική διάσταση, αφού αυτή δεν είναι της ειδικότητάς τους, έτσι και οι «ειδικοί επί γενικών θεμάτων» αποδίδουν όλα τα θλιβερά σημερινά συμπτώματα όχι στην πολιτική παρακμή, αλλά στην κοινωνική. Εάν τουλάχιστον, κατά παραχώρηση, χαρακτήριζαν την κρίση «πολύπλευρο φαινόμενο», θα ήσαν πειστικότεροι.

Για την παγκόσμια κρίση από το 2008, στην οποία έχει αυτοπαγιδευθεί και διαπρέπει ολόκληρη η Ευρώπη, με κυριότερα θύματα τις περιφερειακές χώρες της, βασική ευθύνη αποδίδεται όχι στην κακοδιαχείριση των προβλημάτων, αλλά στον βαθύ εαυτό του Ελληνα. Στην αρχαιοπληξία και ματαιοδοξία του, στην «κατάρα» της αρχαιοελληνικής κληρονομιάς. «Πώς είναι δυνατόν οι σύγχρονοι Ελληνες να διεκδικούν Μάρμαρα του Παρθενώνα, ενώ παράλληλα αφήνουν τη γλώσσα τους να εκφυλίζεται»; Ως ανησυχητικό δείγμα παρακμής αναφέρεται ο αριθμός των καφενείων στη χώρα. Γιατί τόσο μένος κατά των χώρων όπου μπορούν οι ταλαίπωροι και απένταροι να συναντώνται; Εάν η άλλοτε «γενιά του καναπέ» μεταφέρεται σήμερα στα καφενεία, γιατί αυτό να μην συνιστά μετάβαση από τη μοναξιά στη συλλογικότητα; Στην αρχαιότητα οι αντίστοιχοι χώροι αποτελούσαν μέρος της «αγοράς», στην οποία κυκλοφορούσαν οι πολίτες, προκειμένου να μην χαρακτηρίζονται «ιδιώτες», δηλαδή ανόητοι. Χρειάσθηκε η έπαρση των «ελίτ» για να υποβαθμισθεί η αξία της αγοράς με το επίθετο «αγοραίος» και της δημοκρατίας με το στίγμα της «δημαγωγίας». Ο Ζαν- Πολ Σαρτρ είχε κατηγορηθεί ως «φιλόσοφος των καφενείων» και ο Ζακ Πρεβέρ ως «ποιητής των καφενείων». Τα γαλλικά λογοτεχνικά βραβεία σε καφενεία αποφασίζονται και απονέμονται. Φυσικά, η «κουλτούρα καφενείου» παραπέμπει σε πνευματική φτώχεια, αλλά και η ενοχοποίηση της κοινωνίας με κριτήριο τον αριθμό των καφενείων παραπέμπει σε ακόμη μεγαλύτερη πνευματική φτώχεια των επικριτών της.

Επειτα, εάν συμφωνήσουμε για τη σύγχρονη παρακμή, δεν εννοούμε όλοι το ίδιο. Ενώ οι πολίτες καταγγέλλουν ότι το πολιτικό σύστημα δεν βρίσκεται στο ύψος των περιστάσεων, οι νεότευκτοι παρακμιολόγοι στιγματίζουν ως παρακμή την «κοινωνική υστερία», που υποτίθεται ότι απορρέει από τη στέρηση «αθέμιτων προνομίων». Η μνημονιακή λιτότητα, ενώ αντιμετωπίζεται από τους πολίτες ως όχημα κοινωνικής αποσύνθεσης, προβάλλεται από τους παρακμιολόγους ως μηχανισμός σταθεροποίησης και προσαρμογής. Παρακμή δεν θεωρούν τη μνημονιακή κοινωνική αποδόμηση, αλλά την αντίσταση σε αυτήν.

Εάν η κρίση δεν είναι παρά απλό επιφαινόμενο της ελληνικής παρακμής, γιατί το ανάλογο δεν θα ίσχυε επίσης για ολόκληρη την Ευρώπη; Παρ' όλο που η τρέχουσα κρίση ξεκίνησε από την Αμερική, εν τούτοις εκεί έχει σχεδόν ξεπερασθεί, ενώ στην Ευρώπη παρατείνεται και βαθαίνει. Ομως για αυτό χρειάζεται να γνωρίζει κάποιος οικονομικά και όχι με προπέτεια να τα αγνοεί. Διαφορετική διαχείριση της κρίσης ανάμεσα στις δύο πλευρές του Ατλαντικού αποδίδει διαφορετικά αποτελέσματα σε κάθε μία από αυτές. Η Αμερική δεν κόλλησε στη λιτότητα, την οποία η Ευρώπη έχει αναγάγει σε φονταμενταλιστικό δόγμα. Παρακμή ίσως υπάρχει σε αμφότερες τις πλευρές του ωκεανού, όμως η κρίση διακρίνεται από αυτήν, καθ' όσον υπερβαίνεται στην εκείθεν πλευρά, ενώ επιδεινώνεται στην εντεύθεν. Η επιλογή αντικυκλικής ή φιλοκυκλικής πολιτικής απέναντι στην κρίση δεν έχει σχέση με το πρόβλημα της παρακμής και πάντως δεν επαφίεται στα θύματα, αλλά στους θύτες.

Στα τέλη του 19ου αιώνα, ο Νίτσε διακρίθηκε από τους λογοτέχνες και φιλοσόφους της παρακμής κατά το ότι οι τελευταίοι την αντιμετώπιζαν ως «αναπότρεπτη πραγματικότητα» για τον ευρωπαϊκό πολιτισμό, ενώ ο Γερμανός φιλόσοφος ξεκαθάρισε το αντίθετο: η παρακμή ενός έθνους δεν είναι κάτι το αδήριτο, αλλά αντίθετα κάτι που, ενώ μπορεί να καταπολεμηθεί, εν τούτοις αφήνεται και μάλιστα ενθαρρύνεται στη διαβρωτική πορεία του. Σύμπτωμα παρακμής δεν είναι η τρέχουσα κρίση, που διαπερνά ολόκληρο τον πλανήτη, αλλά κυρίως η άθλια διαχείρισή της που την οξύνει και επιρρίπτει το κόστος στα θύματά της. Οταν σήμερα η ιθύνουσα τάξη χρησιμοποιεί την κρίση προκειμένου να αναιρεί κοινωνικά κεκτημένα, προβαίνοντας σε γιγαντιαία ανακατανομή του πλούτου και των εισοδημάτων, δεν είναι ατιμωτικό για τις επιλογές της να επικαλείται την παρακμή των κοινωνικά αδύναμων; Οταν η ίδια παραβιάζει στοιχειώδεις κανόνες της δημοκρατίας, δεν είναι ατιμωτικό να επικαλείται υπέρ αυτής την παρακμή του πολιτεύματος; Για το «φθηνό» εικονικό χρήμα, αιτία όλων των δεινών, και τις χρηματιστικές φούσκες που έφεραν τη σημερινή κατάρρευση, κατά πόσο ευθύνεται η ματαιοδοξία των αδύναμων και κατά πόσο η μεγαλομανία και απληστία των ισχυρών;

kvergo@gmail.com

Αποστολή με Email Εκτύπωση σελίδας

Διαβάστε επίσης

Στην κατηγορία
Πολιτική
Στη στήλη
Ανάλυση στα γεγονότα