Έντυπη Έκδοση

Ιατρολαογραφικά σύμμεικτα του Νοέμβρη

ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ Με τον ΓΕΡΑΣΙΜΟ ΡΗΓΑΤΟ

Αν και ενδέκατος μήνας του χρόνου, ο Νοέμβρης διατηρεί το όνομα που είχε ως ένατος (λατινικά, novem), όπως ο Σεπτέμβρης και ο Οκτώβρης διατηρούν αντιστοίχως το όνομα του εβδόμου και του ογδόου μήνα.

«"Τ' Αγιαντριώς αντρειεύει  το κρύο". Επίκληση για  να αντρειώνει  τα παιδιά, να  τα προστατεύει  από το κρύο του χειμώνα και από τις χιονίστρες» Γ. Ρ. «"Τ' Αγιαντριώς αντρειεύει το κρύο". Επίκληση για να αντρειώνει τα παιδιά, να τα προστατεύει από το κρύο του χειμώνα και από τις χιονίστρες» Γ. Ρ. Τελικά οι ονομασίες τους λειτουργούν ως σήματα, που έχουν αποκτήσει τη δική τους αυτόνομη έννοια. Μήνας με πολλές ακόμα ονομασίες, προερχόμενες από τον κύκλο των αγροτικών εργασιών της εποχής, έπαψαν όμως να τις έχουν όταν σταμάτησαν να τελούνται και οι ίδιες οι εργασίες που τον ονομάτιζαν. Εξαιρώντας τα αγροτικά, τα κτηνοτροφικά και τα μετεωρολογικά σχόλια, ο Γεράσιμος Ρηγάτος, ιατρός, πανεπιστημιακός, συγγραφέας, λαογράφος, μας μιλά για τη λαϊκή θεραπευτική και κυρίως το μέρος της εκείνο που σχετίζεται με τις λαϊκές θεραπευτικές πίστεις του Νοέμβρη.

- Ιατροθεουργικά;

«Ο μήνας ξεκινά με τη γιορτή των Αγίων Αναργύρων. Είναι το ένα από τα τρία ζεύγη Αναργύρων γιατρών με τα ονόματα Κοσμάς και Δαμιανός. Ασιάτες στην καταγωγή θεράπευαν χωρίς την παραμικρή αμοιβή (παρακαλώ όχι διαχρονικές συγκρίσεις ...). Οπως στα αρχαία Ασκληπιεία ασκούσαν τις θεραπευτικές τους παρεμβάσεις μέσω των «ενυπνίων», με τα όνειρα που έβλεπαν οι ασθενείς. Χρησιμοποιούσαν όμως και φυσικά θεραπευτικά μέσα. Ελιωναν τα υπολείμματα των κεριών, διέλυαν σ' αυτά φυτικές φαρμακευτικές ουσίες και παρασκεύαζαν κηρωτές (cerotum/ τσερότα) για τοπική εφαρμογή».

- Ο Ακίνδυνος;

«Ο μήνας μάς δίνει την αφορμή να παίξουμε λίγο με τις λέξεις και να διαπιστώσουμε την πίστη του κόσμου στη μαγική δύναμη του λόγου. Τις 2 του μήνα, λ.χ., μαζί με τους άλλους Αγίους, γιόρτασε και ο Ακίνδυνος. Το όνομα αυτό, με συμβολική αντίληψη, έδιναν γονείς στα παιδιά τους όταν αυτά ξέφευγαν από ένα μεγάλο κίνδυνο που είχαν αντιμετωπίσει. Ο Στυλιανός, πάλι, από το όνομά του και όχι από συναξαρικό ή άλλο στοιχείο, θεωρείται ότι "στυλώνει" τα καχεκτικά βρέφη και τους χαρίζει υγεία και ζωή».

- Αλλες συσχετίσεις;

«Συνεχίζοντας με το ίδιο "ετυμολογικό" σκεπτικό, τον Αγιο Στυλιανό επικαλούνται και οι έγκυοι που τα έμβρυά τους έχουν κίνδυνο να αποβληθούν. Παλιότερα, μάλιστα, οι έγκυοι τιμούσαν την ημέρα της γιορτής του απέχοντας από διάφορες εργασίες. Οσο για τον Ιάκωβο (τον Πέρση, που γιορτάζεται τον Νοέμβριο) έδωσε στην Κύπρο τη δυνατότητα "κατασκευής" ενός άλλου Αγίου. Ο Κύπρος Χρυσάνθης γράφει για τον Αγιο Ακουφό (από παρετυμολογία του Ιάκωβος) που τον θεωρούσαν προστάτη από τη βαρηκοΐα».

- Ο φόβος του θανάτου;

«Στην ελληνική παράδοση, αύριο, τιμώνται οι Ταξιάρχες, οι επικεφαλής των αγγελικών "ταγμάτων" Μιχαήλ και Γαβριήλ. Η αντίληψη των αρχαγγέλων προέρχεται από την ιουδαϊκή παράδοση. Στον πρώτο από αυτούς, όμως, αποδίδεται ο ρόλος του ψυχοπομπού, θυμίζοντας περισσότερο τον ρόλο που είχε ο Ερμής. Αλλωστε η απεικόνισή του με ξίφος δείχνει την ανελέητη σφαγή που "προκαλεί"».

- Είδε τον άγγελό του;

«Η παροιμία λέγεται για κάποιον που πέρασε μεγάλο κίνδυνο ζωής. Ενώ για τις διάφορες ακούσιες κινήσεις του προσώπου των ετοιμοθάνατων λένε ότι "Βλέπει τον άγγελό του". Υπάρχουν ακόμα τα ρήματα "αγγελιάζομαι", "αγγελοκρούομαι", "αγγελομαχώ" και άλλα καθώς και τα ουσιαστικά "αγγέλιασμα", "αγγελόκρουσμα" και "αγγελομαχητό" για το ψυχομαχητό, δηλαδή την επιθανάτια αγωνία. Αλλά και κάτι πιο αισιόδοξο: Η φράση πέρασε αλλά δεν το άγγιξε, που λέγεται για κακές απομιμήσεις ενός πρωτότυπου, προέρχεται από ένα παλαιό λαϊκό δρώμενο. Παιδιά με σοβαρή αρρώστια τα έμπαζαν από την Ωραία Πύλη και τα έβγαζαν από τη δεξιά, όπου κατά το τυπικό απεικονίζεται ο ξιφοφόρος Αρχάγγελος. Αν το παιδί δεν ακουμπούσε στην πόρτα, αν δηλαδή δεν το άγγιζε ο Αρχάγγελος, η πρόγνωση για τη ζωή του ήταν ευνοϊκή».

Αποστολή με Email Εκτύπωση σελίδας

Διαβάστε επίσης

Στην κατηγορία
Ελλάδα
Με λέξεις-κλειδιά
Ερευνες & μελέτες
Εκκλησιαστικά & θρησκευτικά θέματα
Λαογραφία
Συνεντεύξεις
Διηγήματα/Εξιστορήσεις
Ανθρώπινα