Έντυπη Έκδοση

Ουαλός έφηβος ψάχνει

Τζο Ντάνθορν

Υποβρύχιο

μτφρ.: Αλέξης Καλοφωλιάς

εκδόσεις Ινδικτος, σ. 298, 19,60 ευρώ

«Τους ακούω πίσω από τις λεπτές σανίδες του πατώματος.

Οι γονείς μου ξεκινούν με γέλια και κουβεντούλα. Ετσι περνούν επτά λεπτά, τα περισσότερα μέσα στη σιωπή. Πού και πού διακόπτονται από το μπάσο γουργουρητό του πατέρα μου, που θυμίζει ψυγείο. Αυτά είναι τα προκαταρκτικά».

Τη σοφίτα στον τρίτο όροφο του βικτοριανού σπιτιού της Τζιλ και του Λόιντ Τέιτ τη στοιχειώνει ένα εφηβικό μυαλό, κοφτερό, ασεβές και ερωτευμένο με τις ίδιες του τις δυνατότητες, εκείνο του δεκαπεντάχρονου μοναχογιού τους, Ολιβερ. Ως κατάσκοπος της ερωτικής ζωής των γονιών του ο γιος ανησυχεί - ο πατέρας του έχει σταματήσει να σερβίρει το ειδικό αφροδισιακό πιάτο του από γαρίδες με κίτρο και γιαούρτι, και ο διακόπτης που χαμηλώνει το φως στη γονική κρεβατοκάμαρα έχει μείνει ανέγγιχτος εδώ και δύο μήνες. Προσπαθώντας να βοηθήσει την κατάσταση, ο Ολιβερ προσποιείται ότι αρχίζει ψυχοθεραπεία, ελπίζοντας πως, αν δείχνει ισορροπημένος, εκείνοι θα ανοιχτούν και θα του πουν τι συμβαίνει. Επιπλέον, πλαστογραφεί ερωτικά ραβασάκια εκ μέρους του πατέρα του και, στη διάρκεια οικογενειακών διακοπών, καταφέρνει να κολλήσει σ' έναν βάλτο. «Είναι σημαντικό για τους γονείς μου», εξηγεί, «από καιρού εις καιρόν να διατρέχω κάποιον κίνδυνο. Τους δίνει την αίσθηση πως είναι ζωντανοί, πως είναι τυχεροί».

Η αντιδραστικότητα της εφηβείας, η δραματικότητά της, ο συνδυασμός ανασφάλειας και follie de grandeur... συνθέτουν ένα τοπίο που δύσκολα αποδίδεται με πειστικότητα από την ενήλικη πένα. Ωστόσο, οι αγγλόφωνοι κριτικοί υποδέχτηκαν αυτό το πρώτο μυθιστόρημα του Ουαλού Τζο Ντάνθορν ως άξιο διάδοχο του Χάρι Πότερ της Ρόουλινγκ (που εξερευνά τις μεταφυσικές προεκτάσεις των σωματικών αλλαγών κατά την εφηβεία) και του Φύλακα στη Σίκαλη (όπου, πριν από 60 χρόνια, ο Σάλιντζερ περιέγραψε την πανικόβλητη αντίσταση του Κόλφιλντ στην είσοδο στον ενήλικο κόσμο της «ανερυθρίαστης υποκρισίας».) Το αξιομνημόνευτο Riddley Walker του Ράσελ Χόμπαν έχει υπάρξει άλλο ένα σημείο αναφοράς.

Ο ήρωας (και αφηγητής) του Ντάνθορν έχει οπωσδήποτε πολλά στο μυαλό του. Ενδεικτικά: την απόφασή του να χάσει την παρθενιά του ενόσω ακόμα αυτό θα είναι παράνομο (πριν, δηλαδή, κλείσει τα δεκάξι), το ότι ο πατέρας του παίρνει αντικαταθλιπτική αγωγή (την οποία αποφασίζει να δοκιμάσει ο ίδιος!) και την πιθανότητα να έχει η μητέρα του εξωσυζυγική σχέση (που η εκστρατεία για την παρεμπόδισή της τροφοδοτεί τη μισή πλοκή του βιβλίου). Πρόκειται για έναν έφηβο που πιστεύει ότι διαθέτει εξαιρετικές ικανότητες στην αξιολόγηση του ανθρώπινου χαρακτήρα: «Δεν έχω ακόμα καταλήξει στη σωστή λέξη για την πάθηση της μητέρας μου. Είναι τυχερή, επειδή τα προβλήματα ψυχικής υγείας της θα μπορούσαν να εκληφθούν ως ιδιαιτερότητες του χαρακτήρα της: υπερδιαχυτικότητα, τάση για σαγήνη και αταραξία που αγγίζει την απάθεια». Πρόκειται, επιπλέον, για έναν λεξιλάγνο συλλέκτη σπάνιων όρων, τους οποίους χρησιμοποιεί σαν επικεφαλίδες στις ημερολογιακές του σημειώσεις, (ευτυχώς, μαζί με επεξηγήσεις): «μονολογοφοβία», «μυελοβλάστωμα», «τσούγκσβανγκ». Για κάποιον, εντέλει, που αγνοεί ότι πολλά ακόμη θα πρέπει να γράψουν στο πετσί του πριν καμφθεί η πίστη του στην ανταλλακτική αξία των λέξεων.

Στη διανοητική υπεροχή του Ολιβερ ας προστεθεί και μια υπερδραστήρια φαντασία, η οποία αδιαλείπτως διανθίζει το κείμενό του με περιγραφές όπως αυτή: «Φαντάζομαι τον εαυτό μου ως ένα έργο μοντέρνας τέχνης. Βρίσκομαι στη μήτρα. Το ρεύμα του ποταμού σπάει άτσαλα επάνω στα βράχια. Ο ήλιος στα βλέφαρά μου λάμπει με μια αμνιακή ροζ απόχρωση. Είμαι ένα έμβρυο που βγαίνει με τα πόδια, λες και η μαμά μου είναι μια νεροτσουλήθρα. Τα πόδια μου κοντράρουν επάνω σε τετρακέφαλους. Το νερό θολώνει, τα πόδια μου κρύβονται πίσω από μανιτάρια λάσπης. Θέλω να κλάψω· σκέφτομαι θλιβερά πράγματα· σκέψου οι γονείς σου να είχαν πεθάνει!»

Ολα του, ωστόσο, τα χαρίσματα δεν γλιτώνουν τον άρρενα έφηβό μας από τη συναισθηματική αχρωματοψία, η οποία εκλαμβάνει ότι το να είναι κανείς συμπονετικός, μειλίχιος ή ευάλωτος, εξ ορισμού, ως αδυναμία. Σε αυτήν την απόσταση ανάμεσα στη διανοητική και τη συναισθηματική ωριμότητα του Ολιβερ ανάγονται τα ευτράπελα που συμβαίνουν όταν (νομίζει πως) τσακώνει τη μαμά του στα πράσα με έναν παλιό εραστή της. Σε παρόμοιους λόγους οφείλονται και τα μέτρα που υιοθετεί για να «σκληραγωγήσει» το κορίτσι του, την Τζορντάνα, όταν στη μητέρα της γίνεται διάγνωση ενός όγκου στον εγκέφαλο. Το ότι εκείνη «δεν υποκύπτει» και του ζητάει να χωρίσουν προσθέτει βάθος στον ήδη ιδιόρρυθμο χαρακτήρα της (:πυρομανής, με αλλεργικό έκζεμα και έφεση στον εκβιασμό!!)

Το γράψιμο του Ντάνθορν έχει μια sui generis ρυθμικότητα και αυτοπεποίθηση, αν και είναι προσεκτικός στον τρόπο που πλαισιώνει το πόνημά του, μην επιτρέποντας στην πλοκή να υπερισχύσει της φωνής του αφηγητή. Καθ' ομολογία του συγγραφέα, τα κεφάλαια του «Υποβρύχιου» γράφτηκαν σαν μικρές αυτόνομες ενότητες, χωρίς προκαθορισμένη σειρά, αλλά από την ίδια πάντα οπτική γωνία, ενόσω ακόμα έκανε το μεταπτυχιακό του στο φημισμένο East Anglia College. Η χρήση, πάντως, της ημερολογιακής γραφής ως συνδετικού ιστού επικυρώνεται ευρηματικά μέσα από τον επεισοδιακό αποχαιρετισμό του Ολιβερ προς το ημερολόγιό του, ως προεόρτιο της «αυτοκτονίας» του.

Το βιβλίο τελειώνει καθώς τείνει να μονιμοποιηθεί η μελαγχολική συγκατάβαση του αφηγητή προς τους γονείς του («Οι γονείς μου είναι μια καλολαδωμένη μηχανή»), αλλά και προς τη ζωή εν γένει: «Από τη στιγμή που έχεις περάσει μέσα από ορισμένες εμπειρίες, καλά θα κάνεις να αποδεχτείς ότι από αυτό το σημείο και πέρα η ζωή σου θα είναι ένας τεράστιος τροχός του λούνα παρκ, με το ίδια συναισθηματικά τραύματα».

Ευτυχώς, ο Ολιβερ θα έχει τη δυνατότητα να αναθεωρήσει, όντας ακόμη πολύ νέος, όπως εξάλλου συμβαίνει και με τον ταλαντούχο Τζο Ντάνθορν, [ο οποίος, μετά το Υποβρύχιο, μεσουρανεί στην Αγγλία ως συντελεστής μιας ομάδας performance poetry (παραστατικής ποίησης) των Aisle16]. Εμείς, εν τω μεταξύ, ας απολαύσουμε το συγκεκριμένο ειδικό βάρος αυτής της φιλοπερίεργης, κυκλοθυμικής και, βέβαια, απαρέγκλιτα εγωκεντρικής εφηβείας:

«Αγαπητό μου δέντρο, με λένε Ολιβερ Τέιτ. Θα ήθελα να αποκτήσω υπερβατική επαφή μαζί σου, να μάθω περισσότερα για τον εαυτό μου μέσω της βαθιάς σου σχέσης με τη φύση. Βρήκα τις λεπτομέρειες στη διεύθυνση www.forestanha.org. Το δέντρο δεν λέει κουβέντα... Κατανοώ την αδιαφορία του δέντρου. Αν δεν πεις κάτι, να υποθέσω ότι δεν έχεις πρόβλημα;»

Αποστολή με Email Εκτύπωση σελίδας

Διαβάστε επίσης

Στην κατηγορία
Βιβλίο
Με λέξεις-κλειδιά
Κριτική βιβλίου