Έντυπη Έκδοση

820 εκατ. ευρώ ζητούν διαχειριστή

Εκδρομή ή εκλογές; Να το δίλημμα που... ταλανίζει κάμποσους συμπατριώτες μας ενόψει της αναμέτρησης της 7ης Ιουνίου, στο τέλος μιας ελληνοκεντρικής και στιγματισμένης από σκάνδαλα προεκλογικής περιόδου, όπου άλλη μία φορά οι υποψήφιοι για το Ευρωκοινοβούλιο ανακοινώθηκαν την τελευταία στιγμή.

Ομως, όποιο κι αν είναι το ποσοστό της αποχής κι όσο στενά κομματική κι αν είναι η ψήφος του καθενός μας, γεγονός παραμένει ότι έχουμε μπροστά μας μια πρωτόγνωρη οικονομική στενότητα η οποία καθιστά ακόμα πιο κρίσιμες τις αποφάσεις του νομοθετικού οργάνου της Ευρωπαϊκής Ενωσης. Μιά στενότητα που, επιπλέον, καθιστά ακόμα πιο προβληματική και την απορρόφηση των κοινοτικών κονδυλίων, δεδομένου ότι για την αξιοποίηση των τελευταίων απαιτείται κι ένα 25% εθνικής συμμετοχής.

Ως γνωστόν, η εποχή των Κοινοτικών Πλαισίων Στήριξης (ΚΠΣ) τελείωσε. Τώρα πια μιλάμε για το Δ' Εθνικό Στρατηγικό Πλαίσιο Αναφοράς (ΕΣΠΑ) που αναλογεί στην περίοδο 2007-2013. Ο νέος αυτός «κουμπαράς» περιέχει δυνητικά 32 εκατ. ευρώ, εκ των οποίων τα 20,4 εκατ. είναι κοινοτικά. Χάρη σ' αυτόν αναμένεται να υλοποιηθούν πέντε Περιφερειακά Επιχειρησιακά Προγράμματα που αντιστοιχούν σε ισάριθμες γεωγραφικές ενότητες της χώρας (ΠΕΠ) και άλλα πέντε Τομεακά που αντιστοιχούν στην εκπαίδευση, την απασχόληση, την ανταγωνιστικότητα, την ψηφιακή σύγκλιση και το περιβάλλον. Ο τομέας του πολιτισμού είχε, δυστυχώς, την ίδια τύχη μ' εκείνον της υγείας: δεν αντιμετωπίζεται πλέον ξεχωριστά.

Ρόλος διαμεσολαβητή

Η υπόθεση κρίθηκε οριστικά κάπου ανάμεσα στη θητεία του Τατούλη και του Βουλγαράκη, κι έτσι επανήλθαμε στην κατάσταση που επικρατούσε επί του Β' ΚΠΣ, όταν ο πολιτισμός βρισκόταν στο ίδιο υποπρόγραμμα με τον τουρισμό. Τι σημαίνει αυτό πρακτικά;

Οπως μας διαβεβαιώνουν από το υπουργείο Οικονομικών, ο πολιτισμός όχι μόνο δεν πρόκειται να στερηθεί πόρους, αλλά θα καρπωθεί εμμέσως γύρω στα 820 εκατ. ευρώ, προορισμένα να διοχετευτούν για την ενίσχυση βασικών πολιτιστικών υποδομών και για την προστασία και ανάδειξη της πολιτιστικής κληρονομιάς.

Η αλήθεια, όμως, είναι πως ο ρόλος του ΥΠΠΟ στη διαχείριση του νέου κοινοτικού κουμπαρά είναι μάλλον διαμεσολαβητικός.

Η τύχη των παραπάνω κονδυλίων περνά ουσιαστικά στα χέρια των περιφερειακών συμβουλίων και των -διορισμένων από την εκάστοτε κυβέρνηση- περιφερειαρχών. Και οι φόβοι ότι οι αποφάσεις τους θα επηρεάζονται από τοπικές και κομματικές πιέσεις παρά από τις πραγματικές ανάγκες της χώρας μόνο αμελητέοι δεν είναι. Θυμίζουμε πως τα προηγούμενα χρόνια, μέσα από ανάλογα περιφερειακά προγράμματα, χρήματα που αναλογούσαν για τη δημιουργία σχολικών βιβλιοθηκών διοχετεύτηκαν -στην καλύτερη περίπτωση- για την κατασκευή οδικών αξόνων, ενώ όπως επισήμαινε η Ν. Κοντράρου-Ρασσιά στην «Ε» (6/4/09), οι νομαρχίες και οι δήμοι της χώρας δεν κατάφεραν να ξεπεράσουν τον επαρχιωτισμό και τις έριδες στο εσωτερικό τους για να δημιουργήσουν θεσμούς σύγχρονου πολιτισμού μέσα από το Γ' ΚΠΣ.

Εξ ου και η σπουδή του Αντώνη Σαμαρά να ανακοινώσει «το κλίμα συναντίληψης» που επικράτησε κατά τις συναντήσεις του με τους γενικούς γραμματείς των τομεακών προγραμμάτων και των περιφερειών πριν από λίγους μήνες, στις οποίες «συμφωνήθηκε» (προφορικά) ότι το ΥΠΠΟ θα έχει τον πρώτο λόγο ως προς το ποια έργα θα ενταχθούν στο ΕΣΠΑ και θα παρακολουθεί από κοντά την υλοποίησή τους. Αν μη τι άλλο, ειδικά για τα έργα και τις μελέτες που αφορούν τις αρχαιότητες και τα μνημεία, νόμος του 2007 προβλέπει ότι δίχως έγκριση του ΥΠΠΟ καμιά πρόταση για ένταξη δεν μπορεί να υποβληθεί.

«Θα αδικούσαμε τους εαυτούς μας αν λέγαμε πως δεν επιθυμούσαμε δικό μας επιχειρησιακό πρόγραμμα» παραδέχεται ο γενικός γραμματέας του ΥΠΠΟ Θοδωρής Δραβίλλας.

«Ούτε εγώ, όμως, ούτε ο Αντώνης Σαμαράς βρισκόμασταν εδώ όταν έγινε η συγκεκριμένη διευθέτηση. Βρισκόμαστε πια στο 2009, δεν μπορούμε να συζητάμε άλλο για την απόσταση που χωρίζει το ιδεατό από το εφικτό. Μόλις ολοκληρώθηκε ένας δεύτερος κύκλος συννενοήσεων με τους περιφερειάρχες, όπου και πάλι επικράτησε ταύτιση απόψεων, κι όπου έγινε σαφές ότι θα φρενάρουμε κάθε πρωτοβουλία που δεν πληροί τις κοινοτικές προϋποθέσεις. Δεν πρόκειται για κάτι πρωτόγνωρο, και στο παρελθόν συνεργάστηκε το ΥΠΠΟ με περιφερειακά προγράμματα. Ετσι αποκεντρωμένες, άλλωστε, που είναι οι υπηρεσίες του, πιο κοντινή σχέση έχει ο περιφερειάρχης με τον τοπικό έφορο αρχαιοτήτων παρά μ' εμένα τον ίδιο...».

Τι θα ολοκληρωθεί πρώτα

Πώς εξηγεί, άραγε, το ότι δύο χρόνια μετά την τυπική έναρξη του Δ' ΕΣΠΑ, κανένα έργο πολιτισμού δεν έχει ενταχθεί επίσημα σ' αυτό; «Ανέλαβα καθήκοντα τον Ιανουάριο του 2008, όταν η απορρόφηση των κονδυλίων του Γ' ΚΠΣ για τον Πολιτισμό βρισκόταν στο επίπεδο του 67,5%. Τώρα που μιλάμε, το ποσοστό έχει φτάσει το 99,58. Μέσα σε δεκαπέντε μήνες καλύφθηκε το ένα τρίτο της διαδρομής. Ηταν αδύνατον ν' ασχοληθούμε ταυτόχρονα και με το ΕΣΠΑ. Το αργότερο ώς τις αρχές του φθινοπώρου, όμως, θ' αρχίσουν να εκτελούνται τα πρώτα έργα».

Σύμφωνα με τις ανακοινώσεις του ΥΠΠΟ, θα δοθεί προτεραιότητα σε έργα που είναι ώριμα, που έχουν ήδη μελέτες και μπορούν να ξεκινήσουν άμεσα. Παράλληλα, θα επιδιωχθεί να προωθηθούν «πρωτότυτες-καινοτόμες» δράσεις με αναπτυξιακό χαρακτήρα, όπως η ενίσχυση μουσείων και αρχαιολογικών χώρων με κατάλληλη υποδομή μηχανολογικού εξοπλισμού και λογισμικού για ψηφιακές προβολές εκθεμάτων ή για χρήση πολυμεσικών εφαρμογών, δεδομένου ότι τα 100 από τα 820 εκατ. ευρώ που θα καρπωθεί ο πολιτισμός, προέρχονται από το πρόγραμμα της ψηφιακής σύγκλισης.

Ανάμεσα στα έργα που σίγουρα θα ενταχθούν στο ΕΣΠΑ είναι, φυσικά, τ' αναστηλωτικά έργα της Ακρόπολης, καθώς και τα αποκαλούμενα έργα-γέφυρες που ξεκίνησαν επί Γ' ΚΠΣ χωρίς να ολοκληρωθούν, όπως το Εθνικό Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης (Φιξ), το Μέγαρο Χορού Καλαμάτας, η μετατροπή τμήματος του Ολυμπιακού Κέντρου Ραδιοτηλεόρασης (ΙΒΜ) σε Μουσείο Ολυμπιακών Αγώνων ή η ανέγερση του Συνεδριακού και Πολιτιστικού Κέντρου Θεσσαλονίκης (ΟΜΜΘ).

Στο ΕΣΠΑ εναποτίθενται και οι ελπίδες για την προέκταση της Εθνικής Πινακοθήκης, για την αναστήλωση του αρχαίου θεάτρου της Δωδώνης, αλλά και του ναού του Επικουρίου Απόλλωνα στην Πελοπόννησο κι εκείνου της Παρηγορήτισσας της Αρτας, για την ανέγερση μουσείου που θα φιλοξενήσει τις αρχαιότητες που ήρθαν στο φως με αφορμή τα έργα του μετρό (140.000 αντικείμενα!) ενώ σ' αυτό προσβλέπουν και οι Χιώτες για τη δημιουργία του θεματικού Μουσείου της Μαστίχας σε συνεργασία με τον Πολιτιστικό Ομιλο της Τράπεζας Πειραιώς.

Μια ιστορία που σέρνεται, πάντως, αυτή του Αρχαιολογικού Μουσείου Ηρακλείου, δεν φαίνεται να σώζεται από το ΕΣΠΑ.

«Επισήμως, δεν συγκαταλέγεται στα έργα-γέφυρες» λέει ο Θ. Δραβίλλας, εκφράζοντας και τον σκεπτικισμό του για το τι θα πρωτογίνει με τα 35 εκατ. ευρώ που δεσμεύτηκαν για την πολιτιστική κληρονομιά στο ΠΕΠ Κρήτης: «Δεν είναι μόνο το Ηράκλειο, υπάρχει και το Ρέθυμνο που φωνάζει για το δικό του μουσείο, ενώ κι η μελέτη για το αρχαιολογικό των Χανίων είναι έτοιμη...».

Ηλθαν, χαιρέτησαν και απήλθαν

Εν τω μεταξύ, οι φωνές διαμαρτυρίας από την επαρχία για τον γραφειοκρατικό κυκεώνα και τις χρονοβόρες διαδικασίες που απαιτούνται για την ενεργοποίηση του ΕΣΠΑ εντείνονται. Κι ενώ οι διημερίδες για την επιμόρφωση των στελεχών της τοπικής αυτοδιοίκησης δεν λείπουν, η εικόνα που αντίκρισε στέλεχος του ΥΠΠΟ σ' εκείνη που πραγματοποιήθηκε στις αρχές του μήνα στην Τρίπολη είναι χαρακτηριστική: «Οι τοπικοί άρχοντες ήρθαν, χαιρέτησαν και απήλθαν μέσα στα πρώτα δέκα λεπτά...». *

Αποχαιρετώντας το Γ' ΚΠΣ

Το Γ' ΚΠΣ, το πιο σημαντικό επενδυτικό πρόγραμμα για τον τομέα του πολιτισμού που πραγματοποιήθηκε ποτέ στην Ελλάδα, ολοκληρώθηκε.

Από το 2000 κι έπειτα, πραγματοποιήθηκαν συνολικά 640 έργα, ο προϋπολογισμός των οποίων φτάνει το 1,2 δισ. ευρώ. Πέρα από εκείνα που χρηματοδοτήθηκαν μέσω των περιφερειών ή από την Κοινωνία της Πληροφορίας, ειδικά για το επιχειρησιακό πρόγραμμα «Πολιτισμός» που «έτρεχε» με την ευθύνη του ΥΠΠΟ, απορροφήθηκαν ευρωπαϊκά κονδύλια ύψους 437 εκατ. ευρώ, που μαζί με τις εθνικές δαπάνες οδήγησαν στην υλοποίηση περισσοτέρων από 150 έργων.

Χάρη στο Γ' ΚΠΣ συνεχίστηκαν τα αναστηλωτικά έργα στον Παρθενώνα, τα Προπύλαια και τον Ναό της Αθηνάς Νίκης, χάρη σ' αυτό προικίστηκε η Αθήνα μ' έναν από τους ωραιότερους πεζοδρόμους, της Διονυσίου Αρεοπαγίτου, και απ' αυτό αντλήθηκαν κονδύλια για την ανέγερση μουσείων όπως του Νέου Μουσείου της Ακρόπολης, της Αρχαίας Ολυμπίας, της Πέλλας, των Πατρών, αλλά και του νέου κτιρίου του Μουσείου Μπενάκη στην Πειραιώς.

Το ίδιο ισχύει και για τον εκσυχρονισμό του Εθνικού Αρχαιολογικού και του Βυζαντινού Μουσείου της Αθήνας, καθώς και των αρχαιολογικών μουσείων των Ιωαννίνων και της Θεσσαλονίκης. Και από τον Εβρο ώς την Κρήτη, ήταν δεκάδες οι αναστηλώσεις και οι αναδείξεις σημαντικών μνημείων, παρά τα προβλήματα που δημιουργούνταν από καθυστερήσεις στη ροή της χρηματοδότησης.

Σύμφωνα με τον γενικό γραμματέα του ΥΠΠΟ, Θ. Δραβίλλα, τους τελευταίους μήνες έγινε αγώνας δρόμου ώστε να αποκατασταθεί η ισορροπία ανάμεσα στους άξονες του προγράμματος, μιάς και αυτός του σύγχρονου πολιτισμού παρουσίαζε σοβαρή υστέρηση σε σύγκριση μ' εκείνον της πολιτιστικής κληρονομιάς. Κι όπως λέει, ώς το τέλος Ιουνίου, θα έχει απορροφηθεί κάθε διαθέσιμη κοινοτική και εθνική χρηματική δεξαμενή.

Το ζητούμενο τώρα είναι να λειτουργήσουν τα νέα έργα με τρόπο ελκυστικό για το κοινό, και όλη η εμπειρία που αποκομίστηκε από την διαχείριση του Γ' ΚΠΣ να διοχετευτεί όσο το δυνατόν καλύτερα και για την αξιοποίηση του ΕΣΠΑ.

Αποστολή με Email Εκτύπωση σελίδας

Διαβάστε επίσης

Στην κατηγορία
Τέχνες & Πολιτισμός
Με λέξεις-κλειδιά
Ευρωπαϊκή Ένωση
Υπουργείο Πολιτισμού