Έντυπη Έκδοση

Δεν υπάρχει παρακάτω

Στις ευρωπαϊκές εκλογές του 2004 η κεντροδεξιά κέρδισε τη μάχη σε 15 από τις 25 χώρες και η σοσιαλδημοκρατία σε 10.

Στις ευρωεκλογές του 2009 οι δυνάμεις της κεντροδεξιάς είχαν προβάδισμα σε 20 χώρες, ενώ οι δυνάμεις της κεντροαριστεράς σε μόνον 7, εκ των οποίων καμία δεν είναι πληθυσμιακά και γεωπολιτικά ισχυρή. Η κοινοβουλευτική ισχύς του Ευρωπαϊκού Σοσιαλιστικού Κόμματος μειώθηκε από το 27,6% των εδρών το 2004 σε μόλις 22% το 2009, η μεγαλύτερη ποσοστιαία εξασθένιση στην ιστορία του.

*Η ήττα της κεντροαριστεράς είναι πιο επώδυνη απ' όσο η στεγνή ανάγνωση των αριθμών δείχνει. Καταρχήν, γιατί η σοσιαλδημοκρατία βρισκόταν στη μεγάλη πλειοψηφία των χωρών στην αντιπολίτευση τη στιγμή της ευρωεκλογικής αναμέτρησης. Και όπως όλοι γνωρίζουμε, οι ευρωεκλογές, ως εκλογές δεύτερης τάξης, ευνοούν τις αντιπολιτεύσεις (έστω και αν ευνοούν, στο εσωτερικό των αντιπολιτεύσεων, περισσότερο τα μικρά αντιπολιτευτικά κόμματα παρά τη μείζονα αντιπολίτευση).

Η σοσιαλδημοκρατία δεν ηττήθηκε απλώς, αλλά κατάφερε να ηττηθεί σε μια εκλογική διαδικασία που ήταν φύσει ευνοϊκή γι' αυτήν.

*Κατά δεύτερον, διότι η ευρωεκλογική υποχώρηση είναι τμήμα μιας μακράς πορείας εκλογικής πλαγιολίσθησης που εμφανίσθηκε στις αρχές της δεκαετίας του 1970 και η οποία, έκτοτε, επιβεβαιώνεται από δεκαετία σε δεκαετία και, μάλιστα, έχει ξεκάθαρα επιταχυνθεί τα τελευταία 10 χρόνια. Στις εθνικές βουλευτικές εκλογές η σοσιαλδημοκρατία έχει απολέσει, σε πανευρωπαϊκό επίπεδο, πάνω από το 20% της εκλογικής δύναμης που διέθετε τη δεκαετία του 1960 (στοιχεία του 2008). Συνεπώς, η ήττα των ευρωεκλογών συνιστά ένα επιπλέον σκαλοπάτι στο εσωτερικό μίας επίμονης καθοδικής δυναμικής. Επιβαρύνει μια τεσσαρακονταετή πτωτική τάση.

*Εχει πολλές φορές υποστηριχτεί, και από τον γράφοντα, ότι η στροφή των σοσιαλδημοκρατικών κομμάτων προς το νεοφιλελευθερισμό βαθμιαία αλλά συστηματικά υπονόμευσε τα εκλογικά μεγέθη της ευρωπαϊκής κεντροαριστεράς.

Ωστόσο, η νεοφιλελεύθερη στροφή ή οι κοινωνιολογικές αλλαγές δεν είναι χθεσινά φαινόμενα. Ούτε μαγικές ερμηνευτικές μεταβλητές. Δεν εξηγούν, συνεπώς, τη συγκεκριμένη ήττα των ευρωεκλογών, ούτε κάθε ήττα, όπου και όταν εμφανίζεται. Αλλωστε, σε αυτές τις ευρωεκλογές, τα περισσότερα εθνικά σοσιαλδημοκρατικά κόμματα, όπως και το Ευρωπαϊκό Σοσιαλιστικό Κόμμα, διατύπωσαν ένα πιο αριστερό πρόγραμμα, κεντρική όψη του οποίου ήταν η κριτική αποστασιοποίηση από τον νεοφιλελευθερισμό και η έμφαση στην ιδέα της «κοινωνικής Ευρώπης». Ομως, η αριστερή στροφή και ρητορική δεν απέτρεψαν την εκ νέου κάθοδο στην κόλαση.

*Η σοσιαλδημοκρατία ηττάται διότι δεν έχει καταφέρει να βρει το δρόμο της στο ιδιότυπο περιβάλλον που διαμορφώνει το τρίγωνο παγκοσμιοποίηση, Ευρωπαϊκή Ενωση, εθνικά κράτη. Αντιθέτως, η κεντροδεξιά έχει διαχειριστεί αποτελεσματικότερα τη νέα πολύπλοκη σχέση του εθνικού με το υπερεθνικό. Το μείγμα οικονομικός φιλελευθερισμός + πολιτισμικός συντηρητισμός + πραγματιστικός κρατικός παρεμβατισμός που προωθεί (βλ. Γ. Βούλγαρης, «Τα Νέα», 17.5.08) της επιτρέπει να εισπράττει ψήφους και από τα μεσαία-ανώτερα στρώματα (επιχειρηματίες, ελεύθερους επαγγελματίες, μεσαία και ανώτερα στελέχη) και από τις λαϊκές τάξεις (στη βάση του πολιτισμικού συντηρητισμού και των μοτίβων μετανάστευση/εγκληματικότητα/έθνος). Επιπλέον, ο ευρωπαϊσμός της κεντροδεξιάς είναι περισσότερο πραγματιστικός και «εθνικός» από τον ευρωπαϊσμό της κεντροαριστεράς. Παράδειγμα, η στάση του Σαρκοζί και της Μέρκελ στο θέμα της ένταξης της Τουρκίας στην Ε.Ε.

*Παράδειγμα, η ρεαλιστική και χωρίς ιδεολογικές παρωπίδες διαχείριση της χρηματοπιστωτικής κρίσης από τα κεντροδεξιά κόμματα. Αντιθέτως, η σοσιαλδημοκρατία, η οποία δεν μπορεί να είναι ούτε εθνικιστική ούτε ξενοφοβική (ενώ η δεξιά σε μεγάλο βαθμό το μπορεί), καλείται να τετραγωνίσει τον κύκλο όσο δεν διαθέτει οικονομική πολιτική ικανή να στηρίξει το «πρόταγμα της κοινωνικής δικαιοσύνης». Η «κοινωνική Ευρώπη» που προτείνει δεν συγκροτεί μια υλοποιήσιμη και ρεαλιστική προοπτική στο πλαίσιο της σημερινής Ε.Ε. των 27 κρατών. Ετσι, η σοσιαλδημοκρατία έχει απώλειες στα λαϊκά στρώματα (ελλείψει μιας πειστικής αριστερής οικονομικής πολιτικής που να τα πολώνει υπέρ της) χωρίς όμως να κερδίζει αρκετά στις μεσαίες μορφωμένες κατηγορίες του πληθυσμού.

*Το μείζον στο αποτέλεσμα των ευρωεκλογών δεν βρίσκεται στις αιτίες αλλά στο μέγεθος της εκλογικής ήττας. Η έκταση των απωλειών είναι το ισχυρό γεγονός. Πολλά σοσιαλδημοκρατικά κόμματα έχουν εισέλθει σε μια επικίνδυνη για τα ίδια εκλογική ζώνη, τη ζώνη της μη κυβερνητικότητας. Επιδόσεις όπως αυτή των ολλανδών Εργατικών (12%) είναι χαρακτηριστικές περιφερειακών κομμάτων και όχι κομμάτων κυβερνητικής κλίσης.

*Η σοσιαλδημοκρατία έχει αγγίξει ένα οριακό εκλογικό σημείο: δεν υπάρχει παρακάτω. Εάν κατέβει παρακάτω, θα παρασύρει στην πτώση της πολλά κομματικά συστήματα. Το «παρακάτω» δημιουργεί ένα τέτοιο κενό εκπροσώπησης που θα προκαλέσει πρωτόγνωρες πολιτικές κρίσεις σε εθνικό επίπεδο, οι οποίες θα μεταφερθούν από τις εθνικές ελίτ, με τη μια ή την άλλη μορφή, στην Ε.Ε.

Η συμβατική πολιτική ανάλυση λέει ότι το πολιτικό εκκρεμές, που σήμερα έχει οδηγήσει τη σοσιαλδημοκρατία σε οριακές επιδόσεις, θα γυρίσει σύντομα υπέρ της. Ωστόσο, οι προεκλογικές προβλέψεις διαψεύστηκαν στις ευρωεκλογές. Η ενδεχόμενη επίταση της σοσιαλδημοκρατικής πτωτικής δυναμικής θα σημάνει μεγάλες πολιτικές ανατροπές. Ουδείς γνωρίζει αν θα είναι προς το καλύτερο ή προς το χειρότερο.

* Ο ΓΕΡΑΣΙΜΟΣ ΜΟΣΧΟΝΑΣ είναι αναπληρωτής καθηγητής στο Πάντειο Πανεπιστήμιο και εντεταλμένος διδασκαλίας στο Ελεύθερο Πανεπιστήμιο Βρυξελλών.

Αποστολή με Email Εκτύπωση σελίδας

Διαβάστε επίσης

Στην κατηγορία
Πολιτική
Κύριο θέμα
Διάλογοι. Η αριστερά μετά τις ευρωεκλογές