Έντυπη Έκδοση
Επτά, Κυριακή 20 Σεπτεμβρίου 2009
Πέρα από τα σύνορα
Ενας κομμουνιστής του Β' Παγκοσμίου Πολέμου κι ένας επικός ήρωας του 19ου αιώνα (για λίγο βασιλιάς της Ισλανδίας) αναζητούν επί ματαίω το χρυσόμαλλο δέρας της δικαιοσύνης και της οικουμενικής ελευθερίας.
Καθηγητής γερμανικής φιλολογίας, κριτικός λογοτεχνίας και σημαντικός μυθιστοριογράφος, ο Κλάουντιο Μάγκρις, που γεννήθηκε στην Τεργέστη το 1939, είναι ένας συγγραφέας της ρευστότητας, της αστάθειας, αλλά και του απρόσμενα αντικαταστατού χαρακτήρα των συνόρων: οι άνθρωποι, οι γλώσσες, οι φυλές και οι πολιτισμοί τείνουν υπό δεδομένες συνθήκες να υπερβούν τις πολιτικές και τις διοικητικές διαιρέσεις, αποκαλύπτοντας τις πιο παράξενες συνευρέσεις και συνομαδώσεις.
Τα σύνορα αποδεικνύονται εντελώς περατά ή πορώδη και στο μυθιστόρημά του «Στα τυφλά», που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις «Διήγηση», σε αριστοτεχνική μετάφραση του Βασίλη Καραγιώργου.
Το βιβλίο έχει έναν διπλό πρωταγωνιστή, που αφηγείται άτακτα τις περίπλοκες και εξαιρετικά οδυνηρές εμπειρίες του βίου του. Κλεισμένος σ' ένα ψυχιατρικό ίδρυμα της Τεργέστης, ο Σαλβατόρε Τσίπικο εξιστορεί σ' έναν εξωφρενικό μονόλογο την πορεία του από την Τασμανία, στα ανοιχτά του αυστραλιανού νότου, προς την Ιταλία και το Νταχάου, όπου καταλήγει ως οργανωμένος κομμουνιστής, αλλά και προς το νησί Γκόλι Οτόκ της Αδριατικής, στο οποίο οι τιτοϊκοί φυλάκισαν τους σταλινικούς μετά τη ρήξη του ηγέτη τους με τη Σοβιετική Ενωση.
Ο μονόλογος του Σαλβατόρε είναι εξωφρενικός διότι ως διαταραγμένη από τα βασανιστήρια των ναζί και των τιτοϊκών προσωπικότητα έχει ταυτιστεί (ιδού γιατί διπλός πρωταγωνιστής) με ένα πρόσωπο το οποίο ο συγγραφέας τοποθετεί μεταξύ καλλιτεχνικής φαντασίας και ιστορικής πραγματικότητας: τον Δανό Γιόργκεν Γιόργκενσεν, που έδρασε στο τέλος του 18ου και στις αρχές του 19ου αιώνα, ενέπνευσε μια σύντομη εξέγερση των αδύναμων και των παραμερισμένων στην Ισλανδία και έζησε ως σκλάβος στην Τασμανία (στην οποία επιστρέφει μετά το τέλος του Β' Παγκοσμίου Πολέμου και ο εξόριστος από παντού Σαλβατόρε).
Τόσο ο Σαλβατόρε όσο και ο Γιόργκεν (οι περιπέτειές τους εναλλάσσονται με παραληρηματική ταχύτητα στον λόγο του πρώτου) περνούν (και διαβρώνουν) συνεχώς σύνορα: διατρέχουν ολόκληρη την Ευρώπη, όπως και το σύνολο των θαλασσών από τη Δανία, την Αγγλία και την ιταλική χερσόνησο μέχρι την Αυστραλία, αναζητώντας επί ματαίω το χρυσόμαλλο δέρας της δικαιοσύνης και της οικουμενικής ελευθερίας: ο Σαλβατόρε ως υποκείμενο της κατατροπωμένης και κατακρεουργημένης Ιστορίας και ο Γιόργκεν ως επική μορφή ενός ανεκτέλεστου μύθου, ως ένας πέρα για πέρα ακυρωμένος Ιάσονας.
Ο Μάγκρις στριμώχνεται κατά καιρούς στους δαιδάλους της αφήγησής του, αφήνοντας τη δράση να κολλήσει στο σαθρό έδαφος της εξαντλητικής περιγραφής και του συνεχούς ποιητικισμού, αλλά στο τέλος δεν χάνει τον έλεγχο: το μυθιστόρημά του διευρύνει τη σύγχρονη, μετανεωτερική προβληματική των συνόρων στο έπακρον, αποτελώντας εκ παραλλήλου ένα θαυμαστό γλωσσικό κατόρθωμα.
