Έντυπη Έκδοση

Κρυφές ταυτότητες

Αντζελα Δημητρακάκη

Μέσα σ' ένα κορίτσι σαν κι εσένα

Εκδόσεις της Εστίας, σ. 386, 17 ευρώ

Παρατηρείται τα τελευταία χρόνια γεγονότα που απασχόλησαν την κοινή γνώμη, να τροφοδοτούν, στη συνέχεια, τη μυθιστοριογραφία. Κατά κανόνα, πρόκειται για αξιόποινες πράξεις, όπως στυγερά εγκλήματα, θεαματικές απαγωγές ή και κατά συρροή τρομοκρατικές ενέργειες. Σε κάθε περίπτωση, αντλούνται συμβάντα μακράν του πολιτιστικού χώρου. Εντούτοις, δεν λείπουν τα πολιτιστικά γεγονότα, που προκαλούν αρκετό θόρυβο και απασχολούν τον Τύπο, έστω κι αν δεν γίνονται πρωτοσέλιδα. Οπως φαίνεται, χρειάζονταν οι ευαίσθητες κεραίες ενός μόνιμου κατοίκου εξωτερικού, όπως η Αντζελα Δημητρακάκη, ώστε η έκδοση ενός βιβλίου να φτάσει να δώσει τροφή για ένα μυθιστόρημα. Και μάλιστα, όχι για ένα οποιοδήποτε μυθιστόρημα, αλλά για το ελλείπον γύρω από τη γυναικεία ομοφυλοφιλία. Θα πίστευε κανείς ότι ως θέμα είναι ιδιαζόντως πρόσφορο, ωστόσο, ουδόλως φαίνεται να θέλγει τους συγγραφείς, σε αντίθεση με την ανδρική ομοφυλοφιλία. Για να μη δημιουργηθούν παρεξηγήσεις, εννοούμε ένα μυθιστόρημα που να αναδεικνύει τις ψυχολογικές και κοινωνικές πτυχές του θέματος και όχι ως αφορμή για ηδονιστικές περιγραφές.

Τελικά, το καινούριο μυθιστόρημα της Δημητρακάκη έρχεται, σχεδόν επετειακά, ως απότοκο ενός μυθιστορήματος, που εκδόθηκε πριν από ακριβώς ογδόντα χρόνια και του οποίου την επανέκδοση, Φεβρουάριο του 2006, οι νεοελληνιστές χαιρέτησαν ως «το πρώτο ευρωπαϊκό λεσβιακό μυθιστόρημα». Χωρίς αμφιβολία ήταν μια ηθελημένη υπερβολή, που δείχνει το πόσο ενθουσιάστηκαν, όταν η Χριστίνα Ντουνιά ανέσυρε το λησμονημένο βιβλίο της Ντόρας Ρωζέττη, «Η ερωμένη της». Μέχρι τον Ιούνιο του 2006, χρονική στιγμή που η Ελένη Μπακοπούλου αποκάλυψε την ταυτότητα της συγγραφέως, χύθηκε αρκετή φιλολογική μελάνη για το ποιος γνωστός συγγραφέας μπορεί να κρύβεται πίσω από αυτό το εξεζητημένο γυναικείο ψευδώνυμο. Προτάθηκαν διάφορα ονόματα, όπως της Μέλπως Αξιώτη και του Γρηγόριου Ξενόπουλου. Μόνο το όνομα του Σολωμού δεν αναφέρθηκε. Ωστόσο, η ηρωίδα της Δημητρακάκη διατείνεται πως υπήρξε σχετική φήμη. Πιθανώς, η συγγραφέας ειρωνεύεται τις υπερβολές των συναδέλφων της.

Σε «σαμπάτικαλ», όπως λένε οι αγγλοτραφείς, η Δημητρακάκη, κατά το ακαδημαϊκό έτος 2006-2007, βρέθηκε στην Αθήνα, αντιμέτωπη με τον γηγενή κοινωνικό μικρόκοσμο, του οποίου τις ιδιοτυπίες παρατήρησε, αυτή τη φορά, με το μάτι ενός ξένου. Δεν της ξέφυγε, βεβαίως και ο λογοτεχνικός χώρος, που τότε τον απασχολούσε ένα μεσοπολεμικό «ρομάντσο» γυναικείας ομοφυλοφιλίας και λίγο αργότερα, το αυτοβιογραφικό βιβλίο του Πέτρου Τατσόπουλου με τα περί της υιοθεσίας του. Εικάζουμε, πιθανώς και αυθαιρετώντας, πως αυτό το ανακάτεμα ήταν που έδωσε, μετά τριετή κυοφορία, το μυθιστόρημα. Προέκυψε, τελικά, κάτι σαν μεταμοντέρνα εκδοχή, όχι μόνο του μυθιστορήματος της γιαγιάς Ρωζέττη, αλλά ολόκληρης της υπόθεσης Ρωζέττη. Συμπτωματικά, το 1908 είχε γεννηθεί η Ρωζέττη, το 1968 η Δημητρακάκη.

Προκλητικοί θα μπορούσαν να χαρακτηριστούν οι τίτλοι και των δύο μυθιστορημάτων, καθώς αναφέρονται απροκάλυπτα στην ερωτική πράξη. Ωστόσο, ο πρόσφατος δείχνει λιγότερο προκλητικός, καθώς επιδέχεται και μεταφορική ερμηνεία. Παραδόξως στο μυθιστόρημα της Δημητρακάκη, οι περιγραφές των ερωτικών περιπτύξεων είναι πιο συγκρατημένες, χωρίς την πηγαία ορμή του παλαιότερου. Στις κοντά τετρακόσιες σελίδες του, μετά βίας παρεισφρέει μια σελίδα λεσβιακών οργίων. Τρόπος τού λέγειν οργίων. Ο Εμπειρίκος θα έλεγε πως η συγγραφέας χρειάζεται φροντιστήριο ή, έστω, έναν διάπλου του «Μεγάλου Ανατολικού». Μόνο το λεξιλόγιο στο πρόσφατο είναι περισσότερο αθυρόστομο, αλλά αυτό οφείλεται και στην τρέχουσα, τουλάχιστον λεκτική, ελευθεριότητα.

Μοναδική ηρωίδα και στα δύο μυθιστορήματα είναι μια νεαρά ύπαρξη, που έχει αποδεχθεί την έλξη της για τις γυναίκες. Εικοσάχρονη φοιτήτρια στην ιστορία της Ρωζέττη, τριαντάχρονη μεταπτυχιακός, με ένα μισοτελειωμένο ντοκτορά στο Πρίνστον, της Δημητρακάκη, καθώς ανήκει στη δεύτερη γενιά Ελλήνων της Αμερικής. Και στις δύο περιπτώσεις, οι ηρωίδες βρίσκονται μόνες τους, χωρίς την οικογένεια, προσωρινά εγκατεστημένες στην Αθήνα. Ολόκληρος ο κόσμος τους περιστρέφεται γύρω από έναν μεγάλο έρωτα, κάποιες παράπλευρες σχέσεις και την οργή του πατέρα τους, που έχει πληροφορηθεί τις ερωτικές τους προτιμήσεις. Στης Δημητρακάκη προστίθενται συγγενικά πρόσωπα, προπαντός η μητέρα της ηρωίδας, που έχει πεθάνει πριν από έναν χρόνο. Για όσα τους συμβαίνουν, οι δύο ηρωίδες κρατούν ημερολόγιο και γράφουν επιστολές. Ημερολογιακές εγγραφές και αποσπάσματα επιστολών, απεσταλμένων και μη, ανακατεύονται στης Ρωζέττη. Αντίθετα, στης Δημητρακάκη, τακτοποιούνται σε δύο μέρη. Στο πρώτο μέρος καταχωρίζονται οι επιστολές, κανονικές και ηλεκτρονικές, απεσταλμένες και μη, προς διαφορετικά πρόσωπα, ενώ στο δεύτερο και εκτενέστερο, περίπου το μισό βιβλίο, παρατίθεται το ημερολόγιο. Και στα δύο μέρη, αυτές οι προσωπικές εγγραφές απλώνονται στους δέκα μήνες που η ηρωίδα έμεινε στην Αθήνα, δηλαδή το ακαδημαϊκό έτος Σεπτέμβριος 2006-Ιούλιος 2007.

Αυτή η διπλή επικάλυψη των ίδιων συμβάντων, με επαναλήψεις και πλατειαστικό τρόπο, κατορθώνει να αντικατοπτρίζει το συναισθηματικό χάος στο οποίο βρίσκεται η ηρωίδα. Αναμνήσεις και νωπές εντυπώσεις, επιθυμίες και όνειρα, ναυαγισμένα σχέδια και εικόνες από διαβάσματα και εξόδους στην πόλη, όλα μαζί ανάκατα σκιαγραφούν τον τρόπο που συνειδητοποιούν τον κόσμο οι γεννηθέντες μέσα στη δικτατορία, όπως η συγγραφέας, αλλά και οι μετέπειτα, που είδαν το φως της ημέρας στα χρόνια της Μεταπολίτευσης, όπως η ηρωίδα της. Για την ακρίβεια, μια ομάδα από αυτούς, όσοι τυχαίνει να είναι σπουδασμένοι και χωρίς οικονομικά προβλήματα. Αν και στο μυθιστόρημα κυριαρχεί η ομοφυλόφιλη ταυτότητα της ηρωίδας, τόσο κοινωνικά όσο και υπαρξιακά, τελικά αυτή δεν αποβαίνει καθοριστική. Η ηρωίδα της δεν διαφέρει από τις ηρωίδες άλλων ομήλικων της συγγραφέων, όπως της Δήμητρας Κολλιάκου και της Ελενας Μαρούτσου, που κινούνται σε αντίστοιχες μυθιστορηματικές καταστάσεις, μόνο που οι έρωτές τους είναι ετερόφυλοι.

Πέραν, όμως, του κοινωνιολογικού και ψυχογραφικού περιεχομένου του, το μυθιστόρημα της Δημητρακάκη διαθέτει και σασπένς, όπως ακριβώς και η υπόθεση Ρωζέττη. Το ενδιαφέρον που προκάλεσε η επανέκδοση της «Ερωμένης της», το 2006, ήταν μάλλον σκανδαλοθηρικό παρά λογοτεχνικό, καθώς επικεντρώθηκε στην ταυτότητα της συγγραφέως, η οποία πρόβαλε και ως πιθανό υποκείμενο του ομοφυλόφιλου έρωτα που περιγράφει. Αντίστοιχο μυστήριο δημιουργεί η Δημητρακάκη, πλάθοντας μια ελληνίδα ποιήτρια της Γενιάς της αμφισβήτησης, εγκατεστημένη στις ΗΠΑ, που έχει τιμηθεί με το ευρωπαϊκό αριστείο λογοτεχνίας. Υπογράφει με ψευδώνυμο, δηλώνει ομοφυλόφιλη, κατά τ' άλλα, όμως, κρατά μυστικά τα βιογραφικά της στοιχεία, αρνούμενη να φωτογραφηθεί ή να παρουσιαστεί οπουδήποτε. Αυτήν επιλέγει ως θέμα του διδακτορικού της η ηρωίδα κατόπιν παρότρυνσης της μητέρας της, που ήταν συνομήλικη της ποιήτριας, και αυτή ποιήτρια και ομοφυλόφιλη. Το σημαντικό, όμως, για την εξύφανση του μυστηρίου είναι πως η μητέρα της ήταν υιοθετημένη, μαζί με την αδελφή της, από ζευγάρι Αμερικανών το 1948. Με άλλα λόγια, συγκαταλέγονται και αυτές στη μυθιστορηματική χορεία των παιδιών της Βασιλικής Πρόνοιας. Παρ' όλα αυτά, η συγγραφέας δεν το εκμεταλλεύεται μυθοπλαστικά.

Η Δημητρακάκη συμπληρώνει το μυθιστόρημά της με δύο συντομότερα μέρη δοκιμιακού χαρακτήρα, πολιορκώντας τη φανταστική ποιήτριά της. Αντίστοιχη δομή ακολουθεί στο τελευταίο του βιβλίο ο Χρήστος Χρυσόπουλος, ο οποίος στήνει ένα μυθιστόρημα, μεταξύ αφήγησης και δοκιμίου, γύρω από την αμερικανίδα συγγραφέα Λώρα Τζάκσον. Και οι δύο εκκινούν από την ερωτική ζωή των ποιητριών, καταλήγοντας στην ποίησή τους. Στο τρίτο μέρος του μυθιστορήματος της Δημητρακάκη η ηρωίδα, σε μια ομιλία της σε συνέδριο, αφού αναπτύσσει το θέμα της ομοφυλόφιλης ποίησης, στηριζόμενη σε φιλολογικές εργασίες γνωστών μελετητριών, αποκαλύπτει το μεγάλο μυστικό της ποιήτριας που μελετά. Κάπως έτσι ολοκληρώνει το μυθιστόρημά της, το οποίο, παρότι στερείται δράσης, καθόσον ημερολογιακό και επιστολιμαίο, αποβαίνει διασκεδαστικό χάρη στον τρόπο γραφής του: τις σύντομες φράσεις, ενίοτε τηλεγραφικές, διάστικτες από αγγλικές λέξεις, στις οποίες καταφεύγει η ηρωίδα κάθε φορά που δεν βρίσκει την ελληνική ονομασία, κυρίως τις χιουμοριστικές παρατηρήσεις της για τον γηγενή πληθυσμό και εν γένει τα ελληνικά πράγματα. Τέλος, διαβλέπουμε και ίχνη διακειμενικού χιούμορ σε κάποιες μυθοπλαστικές λεπτομέρειες: η Δημητρακάκη υιοθετεί το επιφώνημα «χα χα» της γιαγιάς Ρωζέττη, ενώ βάζει την ηρωίδα της να κατοικεί στην υποβαθμισμένη περιοχή που έζησε τα τελευταία χρόνια της η ίδια η Ρωζέττη. Επίσης, η μητέρα της πεθαίνει σε ατύχημα, ποδηλατώντας στους δρόμους της Νέας Υόρκης. Θυμίζουμε πως ποδηλάτισσα δήλωνε και η Ρωζέττη, αλλά εκείνη στη μεσοπολεμική Αθήνα.

Αποστολή με Email Εκτύπωση σελίδας

Διαβάστε επίσης

Στην κατηγορία
Βιβλίο
Με λέξεις-κλειδιά
Κριτική βιβλίου