Έντυπη Έκδοση

Ιστορία, αίμα και ήρωες πάνε μαζί

Οντέτ Βαρών-Βασάρ

Η ενηλικίωση μιας γενιάς

Νέοι και νέες στην Κατοχή και στην Αντίσταση

Βιβλιοπωλείον της Εστίας, σ. 560, 25 ευρώ

Το αντιστασιακό κίνημα στην Ελλάδα υπήρξε ένα από τα πλέον δυναμικά της Ευρώπης. Η ένοπλη αντίσταση στο βουνό από τα ανταρτικά σώματα, από τη μια, και η μη ένοπλη μορφή της, η αντίσταση στις πόλεις, από την άλλη, συγκροτούν το δίπτυχο στο οποίο κινήθηκε η Αντίσταση. Παράλληλα, αναπτυσσόταν η πλευρά της ιδεολογικής, της πνευματικής αντίστασης, που υπήρξε ιδιαίτερα σημαντική, καθώς το κατοχικό καθεστώς είχε ιδιαίτερα επενδύσει στην ιδεολογική προπαγάνδα.

Το αντιστασιακό κίνημα των νέων στην Κατοχή, ενώ αποτελεί οργανικό κομμάτι του συνολικού αντιστασιακού κινήματος, δεν παύει όμως να έχει ορισμένες ιδιαιτερότητες που οφείλονται στα χαρακτηριστικά της ηλικιακής κατηγορίας στην οποία ανήκε ο φορέας του. Στα χρόνια της Κατοχής (1941-1944) πολλές χιλιάδων νέων που βρίσκονταν στο τέλος της εφηβείας τους και στα πρώτα νεανικά τους χρόνια στρατεύτηκαν εθελοντικά στις παράνομες αντιστασιακές οργανώσεις, δημιουργώντας έτσι ένα πρωτοφανές κίνημα νεολαίας με τεράστια δυναμική. Μέσα από τη συμμετοχή τους στην Αντίσταση, οι νέοι και οι νέες διαμόρφωσαν μια καινούρια συνείδηση, που δεν είχε να κάνει μόνο με την αντίσταση εναντίον του ξένου εισβολέα. Κυρίως διαμορφώθηκαν ως κοινωνικά και πολιτικά άτομα. Οι περισσότεροι πολιτικοποιήθηκαν μέσα από την ένταξή τους στην Αντίσταση.

Η Οντέτ Βαρών-Βασάρ στο βιβλίο της περιγράφει και αναλύει λεπτομερώς αυτό το φαινόμενο. Εστιάζοντας στη μη ένοπλη Αντίσταση, προσεγγίζει τις αντιστασιακές οργανώσεις των νέων όλου του πολιτικού φάσματος ως προς τη δομή τους, τα χαρακτηριστικά τους, την ιδεολογική τους τοποθέτηση και τη δράση τους. Δεν εξετάζει τις μεγάλες οργανώσεις της Αντίστασης (ένοπλης και μη, ΕΑΜ, ΕΛΑΣ, ΕΔΕΣ), οι οποίες έχουν ώς τώρα απασχολήσει τη σχετική με την Αντίσταση βιβλιογραφία, αφήνοντας τις νεανικές οργανώσεις όλων των πολιτικών αποχρώσεων -εκτός ελαχίστων εξαιρέσεων-, στις παρυφές της έρευνας. Το ενδιαφέρον της εστιάζεται στο αντιστασιακό κίνημα νέων, όπως αυτό αρθρώθηκε μέσα από τις αντιστασιακές του οργανώσεις. Μελετά το ΕΑΜ Νέων, τη Λεύτερη Νέα και την Ενιαία Πανελλαδική Οργάνωση Νέων (ΕΠΟΝ), που αποτελούν τους τρεις σταθμούς του αριστερού αντιστασιακού κινήματος των νέων. Ιδιαίτερα για την ΕΠΟ, η οποία έδωσε στο φαινόμενο την εκρηκτική του διάσταση και την κορύφωσή του, παρακολουθεί την εξάπλωσή της σε όλη την Ελλάδα. Παράλληλα αναδεικνύονται και μελετώνται και οι σημαντικότερες των ιδεολογικά αντίθετων οργανώσεις νέων, όπως η Στρατιά Σκλαβωμένων Νικητών, η Νεολαία του ΕΔΕΣ, η Ιερή Ταξιαρχία και η Πανελλήνιος Ενωσις Αγωνιζομένων Νέων (ΠΕΑΝ). Εκτός της χαρτογράφησης των οργανώσεων, επισημαίνονται τα κοινά σημεία και οι διαφορές τους και ερευνάται η κοινωνική και γεωγραφική εξάπλωση εκάστης. Ερευνώνται επίσης οι πολιτικές και ιδεολογικές τους συνιστώσες. Ο λόγος της κάθε οργάνωσης προσεγγίζεται μέσα από έντυπα, καταστατικά, προκηρύξεις, ενώ παράλληλα μελετάται αναλυτικά η δραστηριότητά τους. Τη Βαρών-Βασάρ απασχολούν ακόμη οι μεταξύ τους σχέσεις, είτε αυτές είναι σχέσεις σύγκλισης είτε σχέσεις αντιθετικές. Ερευνώνται και οι σχέσεις που διατηρούσαν με κόμματα και πολιτικούς φορείς, οι οποίες αλλού εμφανίζονται εντονότερες και αλλού χαλαρότερες. Ξεχωριστή σημασία δίνει στη συμμετοχή των γυναικών, ιδιαίτερα των νέων. Προτείνει, τέλος, κάποιες ερμηνείες για την εξάπλωση ορισμένων οργανώσεων και τη συρρίκνωση άλλων.

Προνομιακό πεδίο -ως αδιερεύνητο τμήμα της ιστοριογραφίας της Αντίστασης- του βιβλίου της Οντέτ Βαρών-Βασάρ αποτέλεσε η εμπλοκή της νέας γενιάς με την Αντίσταση, μέσα από τις διάφορες οργανώσεις νεολαίας. Η ελληνική νεολαία είχε ενεργό ρόλο στην Αντίσταση και είναι μικρή η μερίδα των νέων που αποστασιοποιήθηκε ή αδιαφόρησε.

Είναι εμφανές ότι ένας από τους στόχους της είναι να ανιχνεύσει τα βασικά χαρακτηριστικά του αντιστασιακού κινήματος των νέων, στον βαθμό που αυτά έχουν κάποιες ιδιαιτερότητες σε σχέση με το γενικότερο αντιστασιακό κίνημα. Τη μελέτη διατρέχει διαρκώς το ερώτημα για την κοινωνική διάσταση του φαινομένου της εθελοντικής ένταξης της νεολαίας σε οργανώσεις, σε πρωτοφανή κλίμακα, καθώς και οι τομές που αυτή προκάλεσε στο επίπεδο των συνειδήσεων και των συλλογικών νοοτροπιών.

Πολύτιμη η μελέτη της Οντέτ Βαρών-Βασάρ, αποτυπώνει κατά τον καλύτερο τρόπο το κλίμα μέσα στο οποίο η νεολαία της εποχής έζησε αυτή τη μοναδική εμπειρία της συμμετοχής της στην Αντίσταση και τον τρόπο με τον οποίο αυτό το βίωμα χαράχτηκε στη συλλογική μνήμη και συνείδηση μιας γενιάς.

Αποστολή με Email Εκτύπωση σελίδας

Διαβάστε επίσης

Στην κατηγορία
Βιβλίο
Με λέξεις-κλειδιά
Κριτική βιβλίου