Έντυπη Έκδοση
Ελευθεροτυπία, Πέμπτη 29 Οκτωβρίου 2009
Σύμβολο μιας Αριστεράς που ξέρει να αποκαθηλώνει
Την αγάπησε ο Νίκος Μπελογιάννης. Και η Ελλη Παππά έζησε 57 χρόνια μετά τον θάνατο του συντρόφου της, αντιπροσωπεύοντας με κάθε της έργο, πολιτικό ή πνευματικό, τη γενναιότητα και την ελευθερία μιας γενιάς που δεν ηττήθηκε ποτέ
Πλάι στον σύντροφό της Νίκο Μπελογιάννη θα ταφεί το Σάββατο στις 10.30 π.μ. στο Γ' Νεκροταφείο Αθηνών η Ελλη Παππά. Η εμβληματική μορφή του αριστερού κινήματος και πολυγραφότατη συγγραφέας πέθανε στα 89 της, ξημερώματα Τρίτης στην Ευρωκλινική, όπου νοσηλευόταν τις τελευταίες ημέρες. Η κηδεία της θα είναι πολιτική.
Η Ελλη Παππά έζησε στο πετσί της την τραγική πορεία του αριστερού κινήματος στη χώρα μας μετά τον Εμφύλιο. Καταδίκες, διωγμούς, εκτελέσεις, εξορίες. Η Ελλη Ιωαννίδη-Παππά αντιπροσωπεύει έναν ολόκληρο κόσμο που «βούτηξε βαθιά στα νερά» του 20ού αιώνα.
Ο μύθος της προσωπικής της ιστορίας ξεκίνησε από πολύ νωρίς. Γεννήθηκε στη Σμύρνη, το 1920, παραμονή της Καταστροφής. Ηταν το μικρότερο παιδί μετά την Ηρώ, τη Δέσποινα, τη Διδώ (τη γνωστή συγγραφέα Διδώ Σωτηρίου) και τον Γιώργο. «Πέμπτο παιδί, αθέλητο και παραπεταμένο», έγραφε η ίδια αυτοβιογραφούμενη. «Η μάνα μου αρνήθηκε να με θρέψει. Επέζησα χάρη στη μεγαλύτερη αδελφή της. Η Καταστροφή έφερε την οικογένεια στον Πειραιά. Την υγεία μου ανέλαβε η θάλασσα και την αγωγή μου τα αλητάκια του Πειραιά. Ολα έδειχναν ότι η προλεταριακή μου συνείδηση ήταν εξασφαλισμένη».
Μαθήτευσε στο Γυμνάσιο Θηλέων του Πειραιά στην Κοκκινιά, ενώ σπούδασε αρχικά στη Φιλοσοφική και μετά στη Νομική του Πανεπιστημίου Αθηνών, αλλά και στη Γαλλική Ακαδημία. Ηδη από τα γυμνασιακά της χρόνια εντάχθηκε στην Αριστερά, ενώ στην Κατοχή προσχώρησε στο ΕΑΜ και στο ΚΚΕ, συμμετέχοντας στον αντιστασιακό Τύπο της εποχής.
Ο Νίκος Μπελογιάννης και δίπλα του η Ελλη Παππά στη δίκη του 1951. Τον Μάρτιο του '52 τον εκτέλεσαν. «Να ζήσεις», της είχε πει πλησιάζοντας στο μικρό παράθυρο του κελιού της, «για το παιδί και την εκδίκηση».
«Απελευθέρωση, Δεκεμβριανά, προσπάθειες ανασυγκρότησης της Αριστεράς και της δημοκρατίας, οι πρώτες εκλογές, ο ερχομός του Μπελογιάννη και του μεγάλου έρωτα», έγραφε. Το 1950 συνελήφθη με τον σύντροφό της και καταδικάστηκε κι εκείνη σε θάνατο στη δίκη Μπελογιάννη. Η ποινή της όμως δεν εκτελέστηκε, καθώς ο γιος τους ήταν μόλις επτά μηνών. Ο Νίκος Μπελογιάννης εκτελέστηκε το Μάρτιο του 1952. Δεκατρία χρόνια έμεινε η Ελλη Παππά στη φυλακή. Αποφυλακίστηκε το 1963, δραστηριοποιήθηκε στην ΕΔΑ και εργάστηκε στην εφημερίδα «Δημοκρατική Αλλαγή».
Η απριλιανή χούντα την εξόρισε στη Γυάρο. Αποφυλακίστηκε σε ενάμιση χρόνο, γιατί είχε αρρωστήσει σοβαρά. Η Σοβιετική Ενωση την προσκαλεί να τη φιλοξενήσει με τον γιο της, αλλά η ίδια αρνείται γιατί είχε διαφωνήσει με την εισβολή των στρατιωτικών τανκς στην Τσεχοσλοβακία.
Μέχρι την πτώση της δικτατορίας δεν εργάστηκε σε εφημερίδες της εποχής, αλλά σε εγκυκλοπαίδειες και περιοδικά και αργότερα στην εφημερίδα «Μακεδονία», με ψευδώνυμο. Επαγγελματικά δούλεψε στις εφημερίδες «Εθνος», «Μακεδονία» και στο περιοδικό «Γυναίκα» έως το 1990, οπότε και αφιερώθηκε αποκλειστικά στο συγγραφικό της έργο.
Στη Μεταπολίτευση επανασυνδέθηκε με το ΚΚΕ προσβλέποντας στην επανένωση της Αριστεράς. «Η επανένωση ξεκίνησε με καλούς οιωνούς και είχε οικτρό τέλος. Απεχώρησα από το ΚΚΕ, πράγμα που και η ηγεσία του επιθυμούσε», εξηγούσε η ίδια.
Το αρχείο της Ελλης Παππά εδώ και μερικά χρόνια φυλάσσεται στο Ελληνικό Λογοτεχνικό και Ιστορικό Αρχείο (ΕΛΙΑ). Η ίδια στις λιγοστές δημόσιες εμφανίσεις της -δεν της άρεσε καθόλου η δημοσιότητα- άφηνε να εννοηθεί ότι αρκετά από τα αναπάντητα ερωτήματα της υπόθεσης Μπελογιάννη και ειδικότερα της σύλληψής του, θα τα «φώτιζε» μετά θάνατον. Την πολιτική της παρακαταθήκη -όπως έγραψε χθες το "Βήμα"- άφησε στο Μουσείο Μπενάκη με τον όρο να ανοιχτεί μετά τον θάνατό της. Αναμένεται με μεγάλο ενδιαφέρον η δημοσιοποίησή της. *
