Έντυπη Έκδοση

20 χρόνια από την πτώση του Τείχους

Η πτώση του Τείχους του Βερολίνου, με τον συντριπτικό συμβολισμό της, πέρασε τον πλανήτη σε μια νέα εποχή. Η κατάρρευση των καθεστώτων του λεγόμενου υπαρκτού σοσιαλισμού έκλεισε έναν ιστορικό κύκλο. Οι λόγοι που οδήγησαν στην αποτυχία αυτών των καθεστώτων έχουν αποτελέσει αντικείμενο πλήθους θεωρητικών αναλύσεων.

Σήμερα στους «Διαλόγους» δεν ασχολούμαστε με αυτούς τους λόγους, αλλά κυρίως με τις νέες ισορροπίες που διαμορφώθηκαν στο διεθνές σύστημα από την κατάρρευση της μιας υπερδύναμης, της Σοβιετικής Ενωσης και των εξαρτώμενων απ' αυτήν κρατών.

Ο τερματισμός του διπολισμού στην παγκόσμια διεθνή σκηνή και στην Ευρώπη, παρά τα αρχικά θετικά στοιχεία, δημιούργησε προβληματισμούς για τα χαρακτηριστικά του συστήματος και κυρίως τον ρόλο των ΗΠΑ.

Ακολούθησαν οι σαρωτικές επεμβάσεις στο Ιράκ, το Αφγανιστάν, τη Γιουγκοσλαβία, η παντοδυναμία του πλανητάρχη, η αλλαγή ρόλου του ΝΑΤΟ και ο πλήρης παροπλισμός του ΟΗΕ.

Μέσα σε αυτό το νέο πλαίσιο, η Ευρώπη δεν κατάφερε να αναβαθμίσει τον ρόλο της και οι περιφερειακές δυνάμεις Κίνα-Ινδία αναζητούν ακόμη τη νέα θέση τους. Με τον «πόλεμο κατά του κακού», που έχουν εξαπολύσει οι ΗΠΑ, επιχειρούν να εδραιωθούν στη Μέση Ανατολή και να δημιουργήσουν ισχυρές θέσεις προς την Κεντρική Ασία. Ποια θα είναι η εξέλιξη; Σήμερα φιλοξενούμε τρία άρθρα από καθηγητές του Τμήματος Πολιτικών Επιστημών του Πανεπιστημίου Μακεδονίας, το οποίο έχει οργανώσει στο εσωτερικό του έναν διάλογο γι' αυτό το θέμα.

Το δόγμα του Σαλούστιου

Η πτώση του Τείχους του Βερολίνου συμβολίζει το τέλος της διπολικής ισορροπίας ισχύος στο διεθνές σύστημα. Την ίδια στιγμή, αποτυπώνει τη δυναμική της συλλογικής συμμετοχής στην αέναη κίνηση των γραναζιών της Ιστορίας.

*Η εικόνα της πτώσης ως συμβολισμός οδηγεί την ανθρώπινη νόηση σε συμπεράσματα συμπαντικής επικράτησης της μιας πλευράς και συνολικής κατάρρευσης της άλλης. Κι ενώ τα σχήματα ολιστικής εφαρμογής και απλουστευτικής εννοιολογικής οριοθέτησης μπορούν να γίνουν εύκολα κατανοητά από τον άνθρωπο, ως εκφάνσεις δομικής αναμόρφωσης του πλαισίου όπου καλείται να ζήσει, δεν γίνονται ανεκτά στο συστημικό επίπεδο ανάλυσης.

Η έννοια της πτώσης μπορεί να παράγει την τελεολογική σχηματοποίηση του «τέλους» στον ανθρώπινο εγκέφαλο, η έννοια όμως του τέλους προβάλλει ως ανορθολογική επιδίωξη μιας εθνοκρατικής οντότητας στις συστημικές ισορροπίες του διεθνούς περιβάλλοντος.

*Μετά το τέλος του Πελοποννησιακού Πολέμου, η νικήτρια Σπάρτη επιδεικνύει αξιοθαύμαστη αυτοσυγκράτηση και δεν οδηγεί την ηττημένη Αθήνα σε οριστική εξαφάνιση από το σύστημα της τότε εποχής. Η απόφαση αυτή δεν εδράζεται σε ηθικολογικούς αυτοπεριορισμούς, αλλά σε μια ορθολογική αποτίμηση της φθοράς που θα επέφερε στη Σπάρτη το κενό ισχύος, το οποίο αυτομάτως θα δημιουργούνταν, λόγω της μη επιβίωσης των Αθηνών.

*Επειτα από αιώνες, εμπρός στο ίδιο δίλημμα θα βρεθεί και η Ρώμη αναφορικά με το εάν είναι προς το συμφέρον της ίδιας να διατηρήσει «εν ζωή» την ηττημένη Καρχηδόνα ή να προχωρήσει στην αμετάκλητη διαγραφή της από το σύστημα της τότε εποχής. Οφείλει ο ηττημένος αντίπαλος να οδηγείται σε εξαφάνιση ως ένδειξη παραδειγματισμού ή να αντιμετωπίζεται με γενναιοδωρία από τον νικητή λόγω του ότι εξυπηρετεί με έμμεσο τρόπο τα συμφέροντά του;

*Το δόγμα του Σαλούστιου, ή αλλιώς Metus Hostilis, αναφέρεται στη χρησιμότητα της διατήρησης του φόβου προς τον αντίπαλο ως στοιχείο το οποίο αναγκάζει τον νικητή να διατηρεί οξυμένες τις αισθήσεις του μέσα στη διεθνή αρένα και να μην καταλήγει στην ύβρι διαμέσου της υπέρμετρης σιγουριάς και ασφάλειας που θα νιώσει όταν ο αντίπαλος θα πάψει να διαγράφει τον βιοϊστορικό του κύκλο.

Το δόγμα του Σαλούστιου αναφέρεται στην αναγκαιότητα της ύπαρξης των αντιπάλων ως βάση διατήρησης της αντιληπτικής ικανότητας της εθνοκρατικής οντότητας απέναντι στους διαρκείς κινδύνους που προκύπτουν μέσα από το άναρχο και ανταγωνιστικό διεθνές σύστημα.

*Το σχήμα της πτώσης του Τείχους του Βερολίνου λειτουργεί ως αφορισμός προς την ουσία του Metus Hostilis: Η διάσταση της πτώσης παράγει ευφορία στο νικητή. Η ευφορία οδηγεί στην επανάπαυση, το κενό που παράγει η επανάπαυση έρχεται να καλυφθεί από την αδυσώπητη όψη της Υβρεως και η Υβρις οδηγεί τελικώς στην κορύφωση της τραγωδίας. Εμμέσως, η πτώση του Τείχους του Βερολίνου παρήγαγε το ιδεολογικό σχήμα του τέλους της Ιστορίας.

Την ίδια στιγμή, προέβαλε ηθικοκανονιστικά σχήματα αποτίμησης της πορείας του διεθνούς συστήματος σχετικά με τη διαγραφή της οντολογικής ετερότητας των εθνοκρατικών μονάδων και τη διαμόρφωση μετανεοτερικών και κοσμοπολίτικων θεωριών.

*Το τρομοκρατικό χτύπημα της 11ης Σεπτεμβρίου έρχεται ως αποτέλεσμα της δομικής αυτής χαλάρωσης των εσωτερικών μηχανισμών αυτοπροστασίας των ΗΠΑ. Η διεθνής οικονομική ύφεση που απορυθμίζει σήμερα το σύνολο των οικονομικών δραστηριοτήτων των κρατών της Δύσης αποτελεί άλλο ένα αποτέλεσμα της συγκεκριμένης κατεύθυνσης. Η λανθασμένη αποτίμηση περί της χρησιμότητας του δόγματος του Σαλούστιου λειτούργησε παρελκυστικά για τη φύση της πολιτικής παρουσίας των ΗΠΑ στο Διεθνές Σύστημα και παρήγαγε το μανιχαϊστικό σχήμα τού «όποιος δεν είναι μαζί μας είναι εναντίον μας» που έπληξε σε πολύ μεγάλο βαθμό την ενότητα του δυτικού κόσμου.

*Η πτώση του Τείχους του Βερολίνου λειτούργησε ως ντόμινο εξελίξεων που εντέλει επέφερε σημαντικό φορτίο φθοράς ακόμα και στη δύναμη αυτή που επικράτησε της διπολικής αντιπαράθεσης. Η εγκαθίδρυση της μονοπολικότητας μετά την πτώση του Τείχους του Βερολίνου στο εσωτερικό του διεθνούς συστήματος οικοδόμησε ένα ασταθές περίβλημα που κατέρρευσε με τον πλέον τραγικό τρόπο υπό την πίεση των ισλαμιστών τρομοκρατών. Επίσης, οι φιλοδοξίες περί του «Τέλους της Ιστορίας» που γεννήθηκαν μέσα από τα ερείπια του Τείχους του Βερολίνου έμελλε να διαψευστούν συνολικά.

Η Ιστορία συνεχίζει την αέναη πορεία της και τα έθνη-κράτη καλούνται είτε να σχεδιάζουν τον ορθολογικό βηματισμό τους είτε να θέτουν ανορθολογικούς στόχους που αργά ή γρήγορα θα διαψευστούν και θα τοποθετηθούν στο περιθώριο από την ίδια τη συστημική διάσταση της διεθνούς αρένας.

*Η χρησιμότητα του Metus Hostilis αναδείχθηκε με τον πλέον απερίφραστο τρόπο μετά την πτώση του Τείχους του Βερολίνου. Ενός ιστορικού πεπραγμένου δηλαδή, που, αντί να συμβολίζει την επικράτηση των συλλογικών δημοκρατικών οραμάτων, έμελλε να μείνει στην Ιστορία ως η έναρξη των προσπαθειών του τέλους αυτής.

Μια προσπάθεια που διαψεύστηκε όπως και οι προσπάθειες πριν από αιώνες των Λουδιτών που επιδίωκαν να σταματήσουν την εξέλιξη της ανθρωπότητας καταστρέφοντας τα ρολόγια.

*Ο ΣΠΥΡΙΔΩΝ Ν. ΛΙΤΣΑΣ είναι λέκτορας Διεθνούς Πολιτικής του Πανεπιστημίου Μακεδονίας.

Ο συμβολισμός και η ουσία

Η πτώση του Τείχους του Βερολίνου αποτέλεσε ένα ιστορικό γεγονός σε επίπεδο διεθνούς πολιτικής και δημιούργησε μεγάλες προσδοκίες, τουλάχιστον όσον αφορά τις διεργασίες για τη δημιουργία ενός παν-ευρωπαϊκού συστήματος ασφαλείας χωρίς γκρίζες ζώνες ή θύλακες αστάθειας.

Σε επίπεδο σημειολογίας και ανάδειξης θεσμικών προσδοκιών, ενεργοποίησε μία νέα δυναμική και ενίσχυσε την προοπτική ενοποίησης της Ευρώπης. Το κλίμα ευφορίας που προκάλεσε αντικατέστησε την απαισιόδοξη ατμόσφαιρα της παρατεταμένης ιδεολογικής σύγκρουσης κατά τη διάρκεια των ετών του Ψυχρού Πολέμου. Η ενοποίηση των δύο τμημάτων της Γερμανίας ως συμβολισμός αλλά και ως μια πολιτική πράξη σηματοδοτούσε την οριστική απομάκρυνση της Γηραιάς Ηπείρου από το συγκρουσιακό παρελθόν της και τον τερματισμό του διπολισμού.

*Παράλληλα, ωστόσο, δημιούργησε και έναν προβληματισμό όσον αφορά τα ποιοτικά, δομικά και στρατηγικά χαρακτηριστικά του υπό διαμόρφωση νέου συστήματος, το ρόλο των ΗΠΑ σε αυτό και το ρόλο των περιφερειακών δυνάμεων που, όπως αναμενόταν, αργά ή γρήγορα θα διεκδικούσαν μερίδιο στη νέα ανακατανομή ισχύος εκμεταλλευόμενες τις όποιες ευκαιρίες για διεύρυνση της βάσης ισχύος τους και της επιρροής τους σε γεωπολιτικά σταυροδρόμια που μέχρι τότε βρίσκονταν υπό τον έλεγχο, στρατιωτικό ή πολιτικό, των δύο υπερδυνάμεων.

*Για την ίδια τη Γερμανία αποτέλεσε μια πολυεπίπεδη πρόκληση, αφού ήταν επιτακτική η υπέρβαση στερεότυπων έναντι του ρόλου της στην Ευρώπη και της εγγενούς δυναμικής της χώρας, παράμετρος η οποία στο παρελθόν οδήγησε σε ενδοευρωπαϊκές συγκρούσεις.

Ταυτόχρονα, τα εσωτερικά δεδομένα, σε κοινωνικό και οικονομικό επίπεδο, μεταβλήθηκαν, δημιουργώντας νέες προκλήσεις σε επίπεδο διακυβέρνησης και διαχείρισης μιας ετερογενούς πολιτικά και σε σημαντικό βαθμό ιδεολογικά συλλογικότητας.

*Για την Ευρώπη ήταν σαφές ότι η πορεία διευρωπαϊκής συνεργασίας και ενοποίησης περνούσε από τις συμπληγάδες των ιστορικών, στρατηγικών και ιδεολογικών ασυμβατοτήτων των ευρωπαϊκών κρατών και την ουσιαστική ενσωμάτωσή τους σε ένα νέο διευρυμένο θεσμικό, κανονιστικό και δικαιικού χαρακτήρα πλαίσιο συνεργασίας και ολοκλήρωσης που θα λειτουργούσε ως ένας αποτελεσματικός μηχανισμός απόσβεσης των υπαρκτών και αποδεκτών διακρατικών ασυμβατοτήτων.

*Ο επιθυμητός και αναμενόμενος στόχος της ενοποιητικής πορείας των δημοκρατιών της Ευρώπης ήταν να λειτουργήσει αυτή ως ένα κοινά αποδεκτό μέσο υπερκάλυψης του διακρατικού ανταγωνισμού και της αντιπαλότητας που επικρατούσε σε περιφερειακό επίπεδο και να δημιουργήσει συνθήκες διευρωπαϊκής προσέγγισης σε θεσμικό και πολιτικό επίπεδο χωρίς να εξαλείψει ισοπεδωτικά την πολύμορφη ετερότητα που χαρακτηρίζει το ευρωπαϊκό σύστημα κυρίαρχων κρατών.

Υπό αυτό το πρίσμα, η πτώση του Τείχους δεν σηματοδοτούσε τέλος της ιστορίας αλλά το πέρασμα σε μία νέα εποχή, όχι μόνο για τη χώρα που χωροταξικά αποτελεί την καρδιά της Ευρώπης αλλά και για ολόκληρη την ήπειρο, πεδίο αντιπαραθέσεων και μακροχρόνιων συγκρούσεων με τραγικά αποτελέσματα.

*Η εικόνα των πολιτών που προσπαθούσαν με κάθε μέσο να γκρεμίσουν ένα σύμβολο κατακερματισμού, απομόνωσης και περιορισμού των ατομικών ελευθεριών συνιστούσε την αφετηρία οικοδόμησης του νέου, μιας νεωτερικής υφής διαδικασίας. Επιπλέον, αποτελούσε προσπάθεια εξορκισμού των συνθηκών που μπορεί να οδηγήσουν σε σύγκρουση. Παρέπεμπε στην ενεργό ειρήνη και όχι την ειρήνη των κοιμητηρίων, όπως δήλωνε χρόνια αργότερα ο Ζακ Ντελόρ με αφορμή την κρίση νομιμοποίησης της Ευρωπαϊκής Ενωσης.

*Εκτοτε, η ειρήνη και η συνεργασία αποτελούν μονόδρομο σε μία ήπειρο που υπέφερε επί μακρόν τα δεινά του πολέμου, μιας ανθρώπινης δραστηριότητας που μπορεί να συνιστά σήμερα μία μη ορθολογική πράξη, ωστόσο επιβάλλεται όταν το διακύβευμα αφορά την επιβίωση και την αντίσταση έναντι όσων εκτιμούν ότι μπορούν να καταδυναστεύσουν τον κόσμο, τα κράτη και τις συλλογικότητες. Ενδεχομένως αυτή να αποτελεί και τη μοναδική περίπτωση στην οποία η ειρήνη συνιστά ένα μη ορθολογικό συμβιβασμό. Τα κέρδη της διαδικασίας ολοκλήρωσης είναι εμφανή όσο και οι αδυναμίες της, κυρίως στο πεδίο διαμόρφωσης μιας σαφούς στρατηγικής κουλτούρας από πλευράς Ευρωπαίων και σε αυτό της νομιμοποίησης πολιτικών επιλογών.

*Σήμερα η Ευρώπη αποτελεί ένα μοναδικό εγχείρημα περιφερειακής ολοκλήρωσης παρά τα προβλήματα που αντιμετωπίζει, ένα ιδιόμορφο θεσμικό και πολιτειακό φαινόμενο, αποτέλεσμα μιας μακρόχρονης και επίπονης διαδικασίας παρά τα ουσιαστικά και οντολογικά προβλήματα που αντιμετωπίζει.

Παράλληλα, ωστόσο ενισχύονται οι πιέσεις για τη διαμόρφωση μιας νέας αντίληψης από πλευράς ευρωπαϊκών πολιτικών ελίτ και λαών για τον παρεμβατικό, κανονιστικό και εξισορροπητικό ρόλο της Ευρώπης σε ένα διεθνή πολιτικό στίβο που χαρακτηρίζεται από δραματικές ανισότητες και σαφείς ή υποδόριες προσπάθειες εμπέδωσης μιας ηγεμονικής τάξης πραγμάτων.

*Η πτώση του Τείχους του Βερολίνου αποτέλεσε μόνο την αρχή στην προσπάθεια δημιουργίας μιας νέας αρχιτεκτονικής ασφαλείας. Αυτή, ωστόσο, πρέπει να διαμορφωθεί μέσα από ένα ολιστικό πρίσμα ώστε όλα τα κράτη μέλη να επωφεληθούν και να αντιμετωπίσουν απειλές και προκλήσεις μέσα από ένα ουσιαστικά και όχι κατ' επίφαση κοινό πλαίσιο. Σε κάθε άλλη περίπτωση η πτώση του Τείχους του Βερολίνου δεν θα υπερβεί τη συμβολική της αξία και δεν θα διαχυθεί σε επίπεδο ουσίας και ενίσχυσης της ασφάλειας και σταθερότητας.

*Ο ΓΙΩΡΓΟΣ ΒΟΣΚΟΠΟΥΛΟΣ είναι επίκουρος καθηγητής στο Πανεπιστήμιο Μακεδονίας

Διεθνές σύστημα και ηγεμονία

Για εμάς, τους μελετητές των Διεθνών Σχέσεων, οι σημαντικές ημερομηνίες συνδέονται με τη γένεση ή τις μεταβολές στην κατανομή ισχύος του κρατικογενούς διεθνούς συστήματος και είναι ελάχιστες: 1648, 1815, 1945 και, φυσικά, 1989.

Για εμάς, η τελευταία συμβολίζει, πρωτευόντως, την κατάρρευση ενός εκ των δύο πόλων του διεθνούς συστήματος, δευτερευόντως, την υποχώρηση ενός ισχυρού κράτους και, τριτευόντως, αυτήν ενός πολιτικού συστήματος.

*Η υποχώρηση της ΕΣΣΔ δημιούργησε ένα τεράστιο κενό ισχύος, το οποίο μοιραία ήρθαν να καλύψουν οι ΗΠΑ. Ετσι, αμέσως μετά το 1989, στο διεθνές σύστημα εμφανίζονται: μία, σύμφωνα με όλα τα κριτήρια, υπερδύναμη, οι ΗΠΑ· μία άλλη, στρατιωτική μόνο, λόγω των πυρηνικών της, υπερδύναμη, η Ρωσία· δύο πιθανώς αναδυόμενες μεγάλες δυνάμεις, η Κίνα και η Ινδία· και μία οικονομική υπερδύναμη, η Ε.Ε.

Με δεδομένους τους ευρωατλαντικούς δεσμούς, την αδυναμία αντισυσπείρωσης των υπολοίπων, καθώς και το γεγονός ότι μόνο οι ΗΠΑ μπορούν να αναλαμβάνουν την όποια πρωτοβουλία, το διεθνές σύστημα θα μπορούσε να χαρακτηρισθεί ως ηγεμονικό/μονοπολικό.

*Στη «νέα» παγκόσμια τάξη, οι ΗΠΑ έθεσαν ως προτεραιότητα τον «εκδημοκρατισμό» και τη σταθεροποίηση της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης, των Βαλκανίων και του χώρου της πρώην ΕΣΣΔ, ενώ η Ρωσία έπρεπε να χάσει τα όποια στηρίγματα θα της επέτρεπαν να ξαναπαίξει σημαντικό διεθνή ρόλο. Το ΝΑΤΟ -η μακροβιότερη και ισχυρότερη ηγεμονική συμμαχία μέχρι σήμερα- παύει να έχει περιφερειακό αμυντικό χαρακτήρα.

Αναδεικνύεται σε φορέα επεμβάσεων, αλλά και φορέα υπερεθνικής προσέγγισης. Οι ΗΠΑ, μέσω της συμμαχίας ή/και σε συνεργασία με άλλα κράτη και φορείς (Ε.Ε., ΟΑΣΕ), εστιάζουν, επίσης, την προσοχή τους, στο βόρειο τμήμα της Ευρασίας, παραμελώντας σχεδόν τα τεράστια προβλήματα που παρουσιάζει το νότιο ημισφαίριο.

*Το 2001, όταν επανήλθαν στην εξουσία οι Ρεπουμπλικάνοι, η εξωτερική πολιτική των ΗΠΑ προμηνυόταν λιγότερο παρεμβατική, χωρίς όμως να αποκλείονται οι ανοιχτές επεμβάσεις, αν κάτι τέτοιο κρινόταν αναγκαίο «για λόγους ασφαλείας».

Παράλληλα, αναμενόταν η προσέγγιση με τη Ρωσία και ήταν έκδηλη η έμφαση που έδινε η νέα κυβέρνηση στο θέμα των διαστημικών εξοπλισμών.

*Αυτή περίπου ήταν η μετά το 1989 εικόνα του διεθνούς συστήματος και του ρόλου της μοναδικής υπερδύναμης, όταν στις 11.9.2001 έλαβε χώρα η τρομοκρατική επίθεση εναντίον της. Ηταν το πρώτο πλήγμα που υπέστησαν οι ΗΠΑ στο εσωτερικό τους. Ο,τι δεν συνέβη, λόγω της πυρηνικής αποτροπής, στον ψυχρό πόλεμο, συνέβη σε μια στιγμή ηγεμονικής υπεροχής τους.

*Οι ΗΠΑ υιοθετούν τότε το δόγμα «ενάντια στον τρόμο» και διεξάγουν δύο πολέμους κατά καθεστώτων που φέρονται να υποστηρίζουν ή ανέχονται την τρομοκρατία.

Εμμέσως, επιχειρούν δύο επιπλέον πράγματα.

*Πρώτον, να εδραιωθούν στη Μέση Ανατολή και να δημιουργήσουν προγεφύρωμα προς την Κεντρική Ασία.

*Δεύτερον, να αντιμετωπίσουν το πρόβλημα που ταλανίζει κάθε ηγεμονική δύναμη, την εμφάνιση του μικρού κράτους με εχθρικό πολίτευμα ή παράτολμη ηγεσία που αποκτά (Βόρεια Κορέα) ή επιδιώκει να αποκτήσει (Ιράκ, Ιράν) όπλα μαζικής καταστροφής.

*Από την άλλη πλευρά, η Ρωσία αρχίζει να αναζητεί νέο ρόλο. Το πυρηνικό της οπλοστάσιο, η ενεργειακή εξάρτηση της Ευρώπης από αυτήν και οι σαφείς ενδείξεις για τον ηγεμονικό ρόλο που επιθυμεί να παίξει στην περιοχή, καθιστούν τη Ρωσία ισχυρό παίκτη. Βεβαίως, δύσκολα θα επιστρέψουμε σε μια διπολική εκδοχή του συστήματος· είναι, όμως, πάντα πιθανό να επικρατήσει η λογική των σφαιρών επιρροής.

*Εν τω μεταξύ, η ευρωπαϊκή ενοποίηση προχώρησε. Ωστόσο, οι εσωτερικές διαιρέσεις δεν επιτρέπουν στην Ε.Ε. να αναλάβει διεθνώς δυναμικό ρόλο. Η μόνη πιθανότητα για να διαδραματίσει η Ε.Ε. κάποιο ρόλο, εκτός της οικονομικής σφαίρας, φαίνεται να είναι η ενοποίηση διαφορετικών ταχυτήτων, με την «Ευρώπη του πυρήνα» να αναλαμβάνει τις ευθύνες της και τις πρωτοβουλίες.

*Σήμερα, είκοσι χρόνια μετά, φαίνεται πως οι ΗΠΑ θα διατηρήσουν και θα συνεχίσουν την ηγεμονία τους. Στην Ιστορία, καμία δύναμη δεν εγκατέλειψε την ηγεμονία.

Ο μόνος τρόπος απαγκίστρωσής της από αυτήν είναι, στο πλήρωμα του χρόνου, είτε η εξουθένωσή της είτε η ανατροπή της από άλλη ηγεμονική δύναμη.

Η μη άσκηση ή εγκατάλειψη της ηγεμονίας μπορεί να λειτουργήσει αποσταθεροποιητικά για το σύστημα και, κυρίως, μπορεί να έχει αρνητικές συνέπειες για τον ίδιο τον ηγεμόνα: «από την ηγεμονία σας αυτή να παραιτηθείτε σήμερα δεν μπορείτε· το να την αποκτήσει κανείς θεωρείται άδικο, αλλά το να την αφήσει επικίνδυνο» (Θουκυδίδης, Β.63).

*Το μόνο που απομένει να δούμε είναι τι είδους θα είναι η ηγεμονία υπό τον προσφάτως τιμηθέντα με Νόμπελ Ειρήνης αμερικανό πρόεδρο Ομπάμα. Η μέχρι τώρα πολιτική του, υπό το βάρος της οικονομικής κρίσης και των εσωτερικών υποθέσεων, δεν επιτρέπει ασφαλείς εκτιμήσεις, πέραν της βεβαιότητας για τις προσπάθειες διατήρησης του ηγεμονικού ρόλου.

* Ο ΗΛΙΑΣ ΚΟΥΣΚΟΥΒΕΛΗΣ είναι καθηγητής Διεθνών Σχέσεων, πρύτανης του Πανεπιστημίου Μακεδονίας.

Αποστολή με Email Εκτύπωση σελίδας

Διαβάστε επίσης

Στην κατηγορία
Πολιτική
Στη στήλη
Διάλογος