Έντυπη Έκδοση

Τα ψιλά γράμματα των τροφίμων

Κοτόπουλο μηχανικά διαχωρισμένο. Πολυφωσφορικά άλατα του νατρίου. Δισόξινο πυροφωσφορικό νάτριο. Γλουταμινικό μονονάτριο. Ασκορβικό νάτριο. Νιτρώδες νάτριο. Κιτρικό οξύ. Ανθρακικό κάλιο. Λεκιθίνη σόγιας. Δεξτρόζη. Ριβοφλαβίνη. Εδώδιμες ίνες. Πολυαλκοόλες

Μικροί ή και μεγάλοι γρίφοι, πόσο μάλλον γι' αυτούς που δεν ήταν ποτέ καλοί στη χημεία, πάνω στους οποίους σκοντάφτουμε καθημερινά, αφού αναγράφονται στις ετικέτες των συσκευασμένων τροφίμων που αποτελούν μέρος της καθημερινής μας διατροφής.

Πρόκειται για συστατικά τροφίμων τα οποία ο καταναλωτής -όταν δεν τους γυρίσει απλά την πλάτη, αδιαφορώντας- καλείται να αποκρυπτογραφήσει μαζί με ακόμη περισσότερες πληροφορίες που περιλαμβάνονται με μικρά, δυσανάγνωστα τις περισσότερες φορές γράμματα, στους πίνακες διατροφικής επισήμανσης.

Οι ειδικοί υποστηρίζουν ότι όταν αγοράζουμε ένα προϊόν, και μάλιστα διατροφής, πρέπει οπωσδήποτε να διαβάζουμε την ετικέτα του, στην οποία καταγράφονται τόσο τα συστατικά όσο και τα διατροφικά στοιχεία. Γιατί μόνο έτσι, λένε, θα μπορέσουμε να επιλέξουμε και να αξιολογήσουμε τα τρόφιμα με στόχο την εξασφάλιση μιας -όσο το δυνατόν- περισσότερο υγιεινής διατροφής (αν αυτή μπορεί να υπάρξει στις μέρες μας, που «σκάνε» το ένα διατροφικό σκάνδαλο μετά το άλλο).

Το θέμα που τίθεται, πάντως, είναι: Κατά πόσο μπορεί τελικά ο καταναλωτής να κατανοήσει αυτά που αναγράφονται στις ετικέτες και στις συσκευασίες των προϊόντων;

Πόσο εφικτό είναι όταν οι καταναλωτές βρίσκονται μπροστά στα ράφια των σούπερ μάρκετ, πιεσμένοι έτσι κι αλλιώς από τα ασφυκτικά ωράρια της καθημερινότητας, να προλάβουν να διαβάσουν, να κατανοήσουν και να αφομοιώσουν (ώστε να ξέρουν και για την επόμενη φορά) αυτές τις πληροφορίες, οι οποίες τις περισσότερες φορές φαντάζουν ακαταλαβίστικες;

Είναι, είμαστε, οι καταναλωτές ενημερωμένοι και εκπαιδευμένοι ώστε μέσα σε λίγα λεπτά να καταλάβουμε τι αγοράζουμε και κατά πόσο οι διατροφικοί ισχυρισμοί και οι ισχυρισμοί υγείας που προβάλλονται πάνω στη συσκευασία -αυτοί συνήθως σε εμφανές σημείο- ανταποκρίνονται στο περιεχόμενο;

Δεν είναι τυχαίο, πάντως, ότι έρευνες που έχουν γίνει, κατά καιρούς, γύρω από αυτό το θέμα δείχνουν ότι οι Ελληνες καταναλωτές δεν διαβάζουν τις ετικέτες των τροφίμων και στα μόνα που δίνουν σημασία είναι η ημερομηνία λήξης και η τιμή. Μια συνήθεια που ενδεχομένως συνδέεται με τις δυσκολίες που αντιμετωπίζουν όταν παίρνουν στα χέρια τους ένα προϊόν και κοιτάζουν την ετικέτα. Οι ίδιες έρευνες δείχνουν, εξάλλου, ότι οι καταναλωτές ζητούν πιο εκλαϊκευμένους όρους και βελτίωση στον τρόπο αναγραφής των συστατικών και των διατροφικών επισημάνσεων.

Εξίσου περίπλοκη, καθώς προκύπτουν συνεχώς νέα δεδομένα στο χώρο της διατροφής, φαντάζει και η κοινοτική νομοθεσία για το θέμα της επισήμανσης τροφίμων. Υπό συζήτηση βρίσκεται αυτή την ώρα μια πρόταση κανονισμού σχετικά με την παροχή πληροφοριών για τα τρόφιμα στους καταναλωτές, η οποία καθορίζει το είδος και τη μορφή που θα πρέπει να έχουν οι παρεχόμενες γενικές πληροφορίες.

Η Ευρωπαϊκή Οργάνωση Καταναλωτών (BEUC) -αντιπροσωπεύει 43 οργανώσεις καταναλωτών από χώρες της Ε.Ε. καθώς και τις Ισλανδία, Νορβηγία, FYROM- προτείνει, ζητά επί της ουσίας, η αναγραφή των πληροφοριών στις ετικέτες των τροφίμων να είναι υποχρεωτική και εναρμονισμένη σε ευρωπαϊκό επίπεδο. Οι πληροφορίες να απεικονίζονται με έναν απλοποιημένο και σύντομο χρωματικό κώδικα. Να περιλαμβάνουν και τα 8 θρεπτικά στοιχεία: ενέργεια, πρωτεΐνες, υδατάνθρακες, ζάχαρη, λίπη, κεκορεσμένα λίπη, αλάτι, εδώδιμες ίνες και, επιπλέον, τα τρανς λιπαρά. Τα γράμματά τους να έχουν εμφανή αντίθεση με το φόντο της συσκευασίας και μέγεθος που να είναι αναγνώσιμο (3 χιλιοστά). Να περιλαμβάνεται, επίσης, στην ετικέτα η χώρα προέλευσης του προϊόντος ή τα συστατικά του, όταν πρόκειται για επεξεργασμένο.

«Δεν είναι δυνατόν να απαιτούνται μεταπτυχιακά χημείας, διατροφολογίας και μικροβιολογίας για να διαλέξουμε τι θα φάμε», λένε εκπρόσωποι ενώσεων καταναλωτών στην Ελλάδα. Και μάλλον δεν έχουν άδικο, καθώς μια βόλτα στο μπακάλικο ή στο σούπερ μάρκετ και μια ματιά στις ετικέτες αρκεί. Ενδεικτική η καταγραφή:

Σε κονσέρβα ζαμπόν, στην κατηγορία συστατικά αναγράφεται στη συσκευασία: Αντιοξειδωτικό: ασκορβικό νάτριο. Συντηρητικό: Νιτρώδες νάτριο. Σταθεροποιητής: πολυφωσφορικά άλατα του νατρίου. Ενισχυτικό γεύσης: γλουταμινικό μονονάτριο.

Σ' ένα κουτάκι τσίχλες μπορεί να διαβάσει κάποιος: Περιέχει πηγή Φαινυλαλανίνης. Η υπερβολική κατανάλωση μπορεί να έχει υπακτική δράση.

Σε συσκευασία αλευριού στην κατηγορία σύνθεση: Διογκωτικές ύλες: Οξινο ανθρακικό νάτριο, δισόξινο πυροφωσφορικό νάτριο, δισόξινο φωσφορικό ασβέστιο.

Σε κασέρι (συσκευασία 350 γρ.), διαβάσαμε: ημίσκληρο τυρί από παστεριωμένο πρόβειο 80% και 20% γιδινό γάλα. Υγρασία 45% ΜΑΧ. Λίπος ε.ξ. 40% ΜΙΝ.

Πληθώρα πληροφοριών σε μια συσκευασία βούτυρου λάιτ. Το ζήτημα είναι, όμως, κατά πόσο μπορούν να φανούν χρήσιμες στον καταναλωτή, αφού θα βρεθεί αντιμέτωπος με συστατικά όπως για παράδειγμα: μονο/δι-γλυκερίδια λιπαρών οξέων και πολυγλυκερίδια του πολυρυκινελαϊκού οξέος.

Δεν λέμε, καλό είναι και πρέπει να υπάρχουν, όσο το δυνατόν περισσότερες, πληροφορίες στα συσκευασμένα και προπαρασκευασμένα τρόφιμα, όμως το καλύτερο είναι αυτές να μην μπερδεύουν τον καταναλωτή. Ηδη, προς την κατεύθυνση αυτή, έχουν εφαρμοστεί συστήματα σήμανσης, όπως οι «Ενδεικτικές Ημερήσιες Προσλήψεις» (Guideline Daily Amounts, GDAs) όπου καταγράφεται το ποσοστό των ημερήσιων αναγκών, ενός ενήλικα, που καλύπτει μια μερίδα από το τρόφιμο και το σύστημα «των φαναριών» (traffic ligth system), που θα μπορούσαμε να πούμε ότι βασίζεται στα χρώματα του φωτεινού σηματοδότη: χρωματισμός (πράσινο, πορτοκαλί, κόκκινο) ανάλογα με την περιεκτικότητα σε διάφορα θρεπτικά συστατικά.

Διατροφολόγοι και διαιτολόγοι έχουν εκφράσει, πάντως, κατά καιρούς την άποψη ότι κι αυτά τα συστήματα σήμανσης προϋποθέτουν από την πλευρά του καταναλωτή βασικές διατροφικές γνώσεις, και πρωτίστως εξοικείωση.

Οι ετικέτες και οι πίνακες με πληροφορίες στα συσκευασμένα τρόφιμα είναι χρήσιμες. Οι καταναλωτές έχουν δικαίωμα να ενημερώνονται για το τι αγοράζουν και το τι τρώνε. Ομως το αίτημά τους -και όχι μόνο αυτών- για απλούστευση της ορολογίας των πληροφοριών πρέπει να προβληματίσει εταιρείες και βιομηχανίες τροφίμων, εμπόρους, οργανώσεις υγείας και όσους άλλους εμπλέκονται στον τομέα της διατροφής.

Ζητείται δίπλωμα χημικού...

Οι Ελληνες καταναλωτές δεν διαβάζουν τις πληροφορίες που αναγράφονται στις ετικέτες των συσκευασμένων τροφίμων, γιατί πιστεύουν πως δεν τους αφορούν, δεν έχουν τον απαιτούμενο χρόνο και δεν τις καταλαβαίνουν.

Αντίθετα, πολλοί είναι εκείνοι που ενημερώνονται για την ημερομηνία λήξης του προϊόντος που πρόκειται να αγοράσουν, ενώ αυτό που τους δυσκολεύει περισσότερο απ' όλα στις ετικέτες των προϊόντων είναι τα συστατικά των τροφίμων τα οποία αναγράφονται με τη χημική τους ορολογία.

Αυτά είναι τα κυριότερα συμπεράσματα που προέκυψαν από πανελλαδική έρευνα που πραγματοποίησε το Ιδρυμα ΑΡΙΣΤΕΙΔΗ ΔΑΣΚΑΛΟΠΟΥΛΟΥ (ΙΑΔ) σε συνεργασία με την εταιρεία ICAP σε δείγμα 1.200 ατόμων, ηλικίας 15-65 ετών, τα αποτελέσματα της οποίας παρουσιάστηκαν τον Δεκέμβριο του 2009. Μέσα από μια σειρά ερωτημάτων οι ερευνητές θέλησαν να καταγράψουν την άποψη των καταναλωτών για τις ετικέτες των τροφίμων, αλλά και την εικόνα της πληροφόρησης που υπάρχει γύρω από τα συσκευασμένα προϊόντα.

Οπως προκύπτει λοιπόν από την έρευνα, το 44% των ερωτηθέντων διαβάζουν σπάνια ή ποτέ τις ετικέτες των τροφίμων, ενώ οι γυναίκες είναι αυτές που ενδιαφέρονται για τις ετικέτες λίγο περισσότερο από τους άντρες.

Οι λόγοι που δεν διαβάζουν τις ετικέτες, σύμφωνα με τις απαντήσεις που έδωσαν, είναι πρώτον γιατί θεωρούν ότι δεν τους αφορούν (45%), δεύτερον γιατί δεν έχουν τον απαιτούμενο χρόνο (31%), τρίτον γιατί δεν τις καταλαβαίνουν (17%) και τέταρτον γιατί δεν τις εμπιστεύονται (8%).

Τι είναι αυτό που προσέχουν περισσότερο στις ετικέτες; Η ημερομηνία λήξης των προϊόντων. Επτά στους 10 ερωτηθέντες δήλωσαν ότι τη διαβάζουν. Παρ' όλα αυτά αξιοσημείωτο είναι το γεγονός πως αρκετοί είναι εκείνοι που και αυτό το στοιχείο δεν το κατανοούν. Αυτό προκύπτει από τις απαντήσεις που έδωσαν στην ερώτηση «αν υπάρχει διαφορά μεταξύ της ημερομηνίας λήξης και της ημερομηνίας ανάλωσης κατά προτίμηση πριν από...»: μόλις 4 στους 10 δήλωσαν ότι υπάρχει διαφορά και από αυτούς το 42% είτε έδωσαν λάθος απάντηση είτε δεν έδωσαν καμία απάντηση.

Τα συστατικά των τροφίμων είναι το δεύτερο στοιχείο που διαβάζουν (56%) και οι διατροφικές πληροφορίες έρχονται στην τρίτη θέση της προτίμησής τους (33%). Από τα συστατικά των προϊόντων διαβάζουν περισσότερο τα συντηρητικά (18%) και τα «Εψιλον» (12%), ενώ από τις διατροφικές πληροφορίες τα λιπαρά (13%) και τις θερμίδες (12%).

Τα «Ε» (συντηρητικά, χρωστικές κ.ά.) είναι αυτά που η αναγραφή τους στις ετικέτες επηρεάζουν αρνητικά τους καταναλωτές (60%), όπως επίσης η υψηλή περιεκτικότητα σε λιπαρά (28%) και η ύπαρξη γενετικά τροποποιημένων συστατικών (12%). Θετικά τους επηρεάζει η αναγραφή βιταμινών (27%), λιπαρών (15%), θερμίδων (13%) και πρωτεϊνών (12%).

Τη μεγαλύτερη δυσκολία οι καταναλωτές την αντιμετωπίζουν στην κατανόηση των συστατικών των τροφίμων που αναγράφονται με τη χημική τους ορολογία. Ετσι πρόσθετα, όπως οι γαλακτωματοποιητές, τα μέσα οξίνισης και το τροποποιημένο άμυλο, είναι τα πλέον δυσνόητα, αφού λιγότεροι από 4 στους 10 δηλώνουν ότι τα κατανοούν. Αλλες έννοιες, επίσης δυσνόητες, είναι τα γενετικά τροποποιημένα συστατικά και τα υδρογονωμένα λιπαρά.

Σχετικά με το αν οι καταναλωτές εμπιστεύονται τις πληροφορίες που υπάρχουν στις ετικέτες από τις απαντήσεις που έχουν δώσει, φαίνεται ότι έχουν πολλά ερωτήματα για το κατά πόσο οι ετικέτες αποτυπώνουν την αλήθεια για τα προϊόντα. Το πόσο τις εμπιστεύονται εξαρτάται από το είδος της πληροφορίας. Για παράδειγμα, όταν το προϊόν φέρει πληροφορία σχετική με την ελληνικότητά του, αυτή την εμπιστεύονται -αρκετά ώς πολύ- το 64% των ερωτηθέντων. Σε ό,τι αφορά διατροφικούς ισχυρισμούς για θρεπτικά συστατικά (βιταμίνες, ασβέστιο, χωρίς ζάχαρη) και τις πληροφορίες για φρέσκο και βιολογικό προϊόν, η εμπιστοσύνη των καταναλωτών πέφτει στο 50%.

Μεγάλη σύγχυση φαίνεται να επικρατεί στους καταναλωτές ανάμεσα σε δύο πίνακες που συνήθως αναγράφονται στις συσκευασίες των προϊόντων. Αυτόν της ενδεικτικής ημερήσιας πρόσληψης, γνωστής ως GDA (αφορά τα ποσοστά κάποιων σημαντικών θρεπτικών συστατικών που λαμβάνονται από μια μερίδα του προϊόντος) και αυτού της Συνιστώμενης Ημερήσιας Παροχής (ΣΗΠ) που αναφέρεται σε ποσοστά βιταμινών και ανόργανων στοιχείων που λαμβάνονται από συγκεκριμένη ποσότητα πορϊόντος. Δύο στους 10 ερωτηθέντες απάντησαν ότι δεν γνωρίζουν τη διαφορά ανάμεσα στους δύο πίνακες, ενώ 11% απάντησαν ότι δεν υπάρχει καμία διαφορά. Από τους υπόλοιπους ερωτηθέντες που υποστήριξαν ότι υπάρχει διαφορά, κανένας δεν απάντησε απόλυτα σωστά.

Να σημειωθεί ότι σε ειδική εκδήλωση που πραγματοποίησε το ΙΑΔ στις 9 Δεκεμβρίου 2009 με τίτλο «Ετικέτες τροφίμων. Σύμμαχος στις επιλογές μας», την οποία παρακολούθησαν και μίλησαν επιστήμονες τροφίμων και διατροφής, καθηγητές, στελέχη της βιομηχανίας και μικρομεσαίων επιχειρήσεων, διαιτολόγοι, διατροφολόγοι, φοιτητές και πολλοί άλλοι, ένα ήταν το μήνυμα που βρήκε σύμφωνους όλους τους ομιλητές:

Η επιτακτική ανάγκη να υπάρξει εκπαίδευση του καταναλωτή στο θέμα των ετικετών, ώστε να μπορεί να διαβάζει και να κατανοεί τις ετικέτες των τροφίμων που αγοράζει και κατ' επέκταση να τις χρησιμοποιεί προς όφελός του. Να γίνουν οι ετικέτες των τροφίμων σύμμαχος στις επιλογές του, στην υγεία του, στην ποιότητα ζωής του.

* Το Ιδρυμα ΑΡΙΣΤΕΙΔΗΣ ΔΑΣΚΑΛΟΠΟΥΛΟΣ (ΙΑΔ) είναι ένας ανεξάρτητος, κοινωφελής, μη κερδοσκοπικός οργανισμός, που δραστηριοποιείται τα τελευταία 3 χρόνια στο χώρο της διατροφής.

Η κοινοτική οδηγία υπάρχει αλλά...

«Δείξε μου τι τρως για να σου πω ποιος είσαι. Ξέρεις, όμως, τι τρως;».

Το ερώτημα αυτό θέτει η Γενική Διεύθυνση Προστασίας του Καταναλωτή της Κομισιόν, που έχει αναλάβει να εντοπίζει τις επικίνδυνες τροφές πριν φθάσουν στο πιάτο μας. Να εξασφαλίζει τα δικαιώματα του καταναλωτή σε όλες τις χώρες-μέλη. Να ορίζει ετικέτες για τα τρόφιμα, με ειδικούς κανόνες για κρέας, οινοπνευματώδη, ευπαθή τρόφιμα. Να διαβάζει ο καταναλωτής την ετικέτα για να μάθει τι πρέπει να τρώει.

Το κακό είναι ότι η πλειονότητα των καταναλωτών αγνοεί την ετικέτα, που σύμφωνα με την κοινοτική σειρά περιέχει:

Την ποσότητα του προϊόντος, ως όγκος στα υγρά (π.χ. λίτρο, εκατόλιτρο) και ως μάζα σε άλλα προϊόντα (π.χ. γραμμάρια, κιλά). Την ονομασία του προϊόντος, η οποία πρέπει να περιλαμβάνει πληροφορίες για τη φυσική κατάσταση ή για την ειδική επεξεργασία στην οποία έχει υποβληθεί (π.χ. σκόνη, κατεψυγμένο, καπνιστό, επεξεργασία με ιοντίζουσα ακτινοβολία). Τα συστατικά του, ιδίως στα προϊόντα που προκαλούν αλλεργικές αντιδράσεις (π.χ. φιστίκια, γάλα, αβγά, ψάρι). Ημερομηνία λήξης : για όλα τα νωπά συσκευασμένα προϊόντα κι αυτά που χαλούν εύκολα (κρέας, αβγά, γαλακτοκομικά).

Ακολουθούν: Τα ονόματα παραγωγού, εισαγωγέα, συσκευαστή για να μπορούν οι καταναλωτές να επικοινωνούν, εάν θέλουν πληροφορίες. Βιολογικά: η χρήση της λέξης «βιολογικό» στις ετικέτες τροφίμων ρυθμίζεται αυστηρά από την κοινοτική νομοθεσία. Γενετικά τροποποιημένοι ργανισμοί (ΓΤΟ): η σήμανση είναι υποχρεωτική για τρόφιμα με ΓΤΟ πάνω από 0,9%. Προέλευση: η ένδειξη της χώρας ή της περιφέρειας προέλευσης είναι υποχρεωτική για ορισμένα είδη, όπως κρέας, φρούτα, λαχανικά. Διατροφικές πληροφορίες: περιγράφουν τα θρεπτικά συστατικά ενός τροφίμου (π.χ. πρωτεΐνες, λίπη, ίνες, νάτριο, βιταμίνες, μέταλλα). Ισχυρισμοί για θρεπτικές ιδιότητες μπορούν να αναγράφονται στις συσκευασίες μόνο αν τηρούν τους αυστηρούς κοινοτικούς κανόνες. Οταν αναγράφεται ισχυρισμός που αφορά τις θρεπτικές ιδιότητες του προϊόντος (π.χ. χαμηλά λιπαρά, πλούσιο σε ίνες κ.ά) τότε οι διατροφικές πληροφορίες είναι υποχρεωτικές.

Επίσης, εάν τα πρόσθετα τροφίμων (αντιοξειδωτικά, χρωστικές, γλυκαντικές ουσίες, συντηρητικά κ.ά.) φέρουν το γράμμα Ε, αυτό δηλώνει ότι έχουν εγκριθεί για χρήση σε όλη την Ε.Ε. Επειδή όμως είναι πολλά, παρακολουθούνται, επανεξετάζονται, τροποποιούνται.

Η Κοινοτική Γενική Διεύθυνση Προστασίας του Καταναλωτή αντιμετωπίζει πολλά και δύσκολα προβλήματα. Και στις δέκα αρχές που έχει προκηρύξει για την προστασία του καταναλωτή προβάλλει ιδιαίτερα τα «υψηλά πρότυπα ασφαλείας για τα τρόφιμα και καταναλωτικά αγαθά». Παραδέχεται, όμως, ότι κανένα ρυθμιστικό σύστημα δεν μπορεί να εγγυηθεί μηδενικό κίνδυνο στον καταναλωτή. Οι χώρες-μέλη, υποστηρίζει πάντως, που εφαρμόζουν την κοινοτική νομοθεσία έχουν στον κόσμο τα πιο υψηλά πρότυπα ασφαλείας στα τρόφιμα, αλλά και για τα άλλα καταναλωτικά αγαθά, που καλύπτει η κοινοτική νομοθεσία.

Και ιδού οι δέκα «εντολές» προστασίας του καταναλωτή: Αγοράστε ό,τι θέλετε, όπου θέλετε (εξαιρούνται ορισμένα προϊόντα, όπως όπλα). Αν το προϊόν δεν λειτουργεί, επιστρέφεται (ζητάτε έκπτωση ή επιστροφή χρημάτων). Υψηλά πρότυπα ασφαλείας (για τρόφιμα, αγαθά). Μάθετε να τρώτε (διαβάστε λεπτομέρειες στην ετικέτα). Οροι συμβολαίου αγοράς δίκαιοι για τον καταναλωτή (απαγορεύονται αθέμιτοι όροι). Ο καταναλωτής μπορεί ν' ακυρώσει συμβόλαια τηλεπωλήσεων (σε 7 ή 14 ημέρες). Ο καταναλωτής δεν θα παραπλανάται (απαγορεύεται παραπλανητική διαφήμιση). Προστασία στις διακοπές (για μίσθωση ακινήτων, οργανωμένα ταξίδια). Αποκατάσταση διασυνοριακών διαφορών (μεταξύ μελών).

Και μια φιλόδοξη κοινοτική προοπτική: Δεν είναι μακριά η ημέρα που οι Ευρωπαίοι με τις ετικέτες στα τρόφιμα θα γνωρίζουν από πού προέρχεται το αλεύρι στο ψωμί που αγοράζουν. Αν βέβαια διαβάζουν τις ετικέτες.

«Θέλω να ενημερωθώ αλλά δεν καταλαβαίνω»

Μπορεί σε συντριπτικά μεγάλο ποσοστό (98,16%) οι καταναλωτές να ενδιαφέρονται να ενημερωθούν για τη διατροφή τους και οι 9 στους 10 να θεωρούν τα συστατικά των τροφίμων κίνητρο για να τα αγοράσουν, την ίδια ώρα όμως οι 8 στους 10 δηλώνουν ότι δυσκολεύονται να καταλάβουν τα συστατικά που αναγράφονται στις συσκευασίες.

Αυτό προκύπτει από έρευνα που πραγματοποίησε από τις 16 Σεπτεμβρίου έως τις 11 Οκτωβρίου του 2009 το Κέντρο Προστασίας Καταναλωτών (ΚΕΠΚΑ) και η Ομοσπονδία Ενώσεων Καταναλωτών (ΟΕΚΕ) σε δείγμα 983 ατόμων απ' όλη την Ελλάδα.

Αναλυτικά τώρα: το 82,46% απάντησαν αρνητικά στο ερώτημα αν μπορούν να καταλάβουν τα συστατικά που αναγράφονται στις συσκευασίες και θετικά μόλις το 17,54%.

Το 94,74%, σχεδόν όλοι οι καταναλωτές δηλαδή, πιστεύουν ότι πρέπει να βελτιωθεί ο τρόπος αναγραφής των συστατικών στις συσκευασίες.

Η συντριπτική πλειονότητα, το 69,39%, μιλώντας για βελτίωση ζητάνε πιο εκλαϊκευμένους όρους, το 19,5% μεγαλύτερα γράμματα για να είναι πιο ευανάγνωστα και το 11,11% τοποθέτηση πάντα στο ίδιο σημείο για να εντοπίζονται πιο εύκολα.

Τον πίνακα διατροφικών αξιών στις συσκευασίες τροφίμων φαίνεται να τον καταλαβαίνουν περισσότεροι, αφού στο σχετικό ερώτημα το 62,28% απαντάνε «ναι». Παρ' όλα αυτά οι 8 στους 10 ζητούν βελτίωση στον τρόπο παρουσίασής του και οι 6 στους 10 θέλουν και εδώ πιο εκλαϊκευμένους όρους.

Μόνο το 8,77% των καταναλωτών απάντησαν σωστά στο τι σημαίνει Ημερήσια Συνιστώμενη Δόση (ΗΣΔ), ενώ μόλις το 23,65%, όταν τους δόθηκε σήμανση με βάση την ΗΣΔ, απάντησαν σωστά στο ερώτημα αν το 1,32 gr αλάτι/ ανά 100 γραμμάρια (23% της ΗΣΔ) σημαίνει υψηλή, μέτρια ή χαμηλή περιεκτικότητα σε αλάτι. Το ποσοστό των σωστών απαντήσεων στην ίδια ερώτηση διπλασιάστηκε (48,22%) όταν στους ερωτηθέντες δόθηκε σήμανση με βάση τα χρώματα του φωτεινού σηματοδότη.

Από την έρευνα επίσης προκύπτει ότι όσο πιο σύνθετη είναι η πληροφορία που αναγράφεται σε ένα προϊόν τόσο υψηλότερο είναι το ποσοστό των καταναλωτών που δεν τη διαβάζουν.

Η συντριπτική πλειονότητα, 9 στους 10 καταναλωτές, πριν αγοράσουν ένα προϊόν διατροφής προσέχουν την τιμή, την ημερομηνία λήξης και τη μάρκα.

Το 52,97% διαβάζουν «συχνά, στο κατάστημα» τα συστατικά που αναγράφονται στη συσκευασία, το 34,29% τα διαβάζουν «συχνά, στο σπίτι», ενώ σπάνια διαβάζουν ή και δεν ασχολούνται καθόλου με τα συστατικά το 12,74%.

Οι καταναλωτές δήλωσαν ότι ενημερώνονται για τη διατροφή τους: από τα ΜΜΕ (35,32%), από τη σήμανση - ετικέτα τροφίμων (31,01%), από επιστημονικά περιοδικά, περιοδικά για τη διατροφή και την υγεία (15,51%), συγγενείς, φίλους και γνωστούς (6,16%), γιατρούς, διατροφολόγους, φαρμακοποιούς (3,90%) κ.ά.

Χρήσιμες συμβουλές για καλύτερη ανάγνωση

Ετικέτες τροφίμων: Πολλοί τις βλέπουν, λίγοι τις διαβάζουν και ακόμα λιγότεροι τις κατανοούν.

Πρόσφατες μελέτες δείχνουν ότι οι περισσότεροι καταναλωτές δεν είναι σε θέση να καταλάβουν τις διατροφικές πληροφορίες που αναγράφονται στις ετικέτες τροφίμων, με αποτέλεσμα ένα πολύτιμο εργαλείο να μένει ανεκμετάλλευτο. Παρακάτω θα βρείτε μερικές χρήσιμες συμβουλές που θα σας βοηθήσουν να... «δείτε με άλλο μάτι» τα τρόφιμα που αγοράζετε!

Συστατικά: Πρώτα αναγράφονται τα συστατικά που περιέχονται σε μεγαλύτερη ποσότητα και τελευταία εκείνα που περιέχονται σε μικρότερη ποσότητα.

Ενέργεια: Ενέργεια μας δίνουν οι υδατάνθρακες, οι πρωτεΐνες, τα λίπη και το αλκοόλ. Η ενέργεια αναγράφεται σε joules (KJ) ή θερμίδες (kcal).

Υδατάνθρακες: Χωρίζονται στους σύνθετους (άμυλο) και στους απλούς (σάκχαρα). Αποδίδουν 4 θερμίδες ανά γραμμάριο. Οι σύνθετοι υδατάνθρακες αποτελούν τη βάση μιας ισορροπημένης διατροφής.

Πρωτεΐνες: Αποτελούν το κύριο δομικό συστατικό των κυττάρων και είναι απαραίτητες για τη διατήρηση των μυών του σώματος. Αποδίδουν 4 θερμίδες ανά γραμμάριο.

Λίπη: Χωρίζονται σε μονοκόρεστα, πολυκόρεστα (στα οποία περιλαμβάνονται τα ωμέγα 3 και ωμέγα-6), κορεσμένα και υδρογονωμένα (ή τρανς) λιπαρά. Αποδίδουν 9 θερμίδες ανά γραμμάριο. Τα κορεσμένα και υδρογονωμένα λίπη αυξάνουν τη χοληστερόλη αίματος.

Φυτικές ίνες: Χωρίζονται στις διαλυτές και τις αδιάλυτες. Οι αδιάλυτες προάγουν το αίσθημα του κορεσμού, βοηθούν στην καλή λειτουργία του εντέρου και τη ρύθμιση του σακχάρου του αίματος. Οι διαλυτές βοηθούν στη μείωση της χοληστερόλης.

Αλάτι/Νάτριο: Αλάτι σε γραμμάρια = νάτριο σε γραμμάρια επί 2,5. Η υψηλή πρόσληψη αλατιού μπορεί να οδηγήσει σε αυξημένη αρτηριακή πίεση.

Πρακτικές συμβουλές για την ανάγνωση ετικετών

* Επιλέγετε τρόφιμα που στη λίστα των συστατικών δεν περιλαμβάνουν ή αναγράφουν προς το τέλος: κορεσμένα λιπαρά, (μερικώς) υδρογονωμένα (ή τρανς) λιπαρά και σάκχαρα.

* Εκτός από την κοινή ζάχαρη (σουκρόζη), «κρυφές» ονομασίες σακχάρων είναι: ιμβερτοσάκχαρο, μερικώς υδρολυμένο άμυλο, φρουκτόζη, σιρόπι φρουκτόζης, γλυκόζη, σιρόπι γλυκόζης, δεξτρόζη, μαλτόζη, μολάσσες ή μελάσσες.

* Μη μένετε στους ισχυρισμούς διατροφής που υπάρχουν στο μπροστινό μέρος της συσκευασίας. Ενα τρόφιμο μπορεί να είναι χαμηλό σε λιπαρά και να διαφημίζεται με αυτή την ιδιότητα, όμως να είναι πολύ υψηλό σε κάποιο άλλο συστατικό, π.χ. σε σάκχαρα.

* Κρίνετε ένα επεξεργασμένο τρόφιμο από την ανάλυση ανά 100 γραμμάρια ή ml, και όχι ανά μερίδα. Ετσι, μπορείτε να συγκρίνετε αντικειμενικά διαφορετικά τρόφιμα μεταξύ τους. Αλλωστε, η μερίδα που αναφέρεται στο κουτί, πιθανότατα διαφέρει από τη μερίδα που καταναλώνετε.

*Κλινική διαιτολόγος -διατροφολόγος, Msc, www.dietforall.gr

Με την επιμέλεια του Πανελλήνιου Συλλόγου Διαιτολόγων

Πόσο ειλικρινείς είναι οι ετικέτες;

«Πλούσιο σε ασβέστιο, μαγνήσιο και βιταμίνες», «Πηγή φυσικών αντιοξειδωτικών», «Βοηθά στη μείωση της χοληστερίνης», «Καλό για την υγεία σου», «Χαμηλά λιπαρά», «Χωρίς αλάτι»

Αυτοί είναι μερικοί από τους δεκάδες χιλιάδες διατροφικούς ισχυρισμούς και ισχυρισμούς υγείας που βλέπουμε τα τελευταία χρόνια σε πολλά από τα συσκευασμένα τρόφιμα.

Ομως, πόσο ειλικρινείς και επιστημονικά αποδεδειγμένοι είναι;

Πόσο διευκολύνουν τον καταναλωτή να επιλέξει τρόφιμα με λίγο αλάτι, ζάχαρη, λιπαρά, όταν αυτό επιβάλλεται;

Οχι και τόσο, υποστηρίζει η ΕΚΠΟΙΖΩ και η Ευρωπαϊκή Οργάνωση Καταναλωτών (BEUC) - αντιπροσωπεύει 43 οργανώσεις καταναλωτών από χώρες της Ε.Ε. και τις Ισλανδία, Νορβηγία, ΠΓΔΜ.

Παρά το ότι έχει ήδη τεθεί σε εφαρμογή από τον Ιούλιο του 2007 σχετική κοινοτική νομοθεσία που αποσκοπεί στο να βάλει κανόνες και τάξη στις χιλιάδες των ισχυρισμών, ώστε να μην παραπλανάται ο καταναλωτής, αυτό κινδυνεύει τελικά να μη γίνει.

Αιτία, ένας νέος κανονισμός που προτείνεται και είναι απαραίτητος για τη συμπλήρωση και λειτουργία του προηγούμενου. Αφορά τον προσδιορισμό των ποσοτήτων (ορίων) ζάχαρης, αλατιού, λιπαρών που πρέπει να περιέχει κάποιο τρόφιμο, ώστε να μπορεί να φέρει ισχυρισμούς υγείας ή διατροφής.

Βάσει αυτού, ένα τρόφιμο θα μπορεί να φέρει τον ισχυρισμό ότι περιέχει π.χ. λίγη ζάχαρη, παραγνωρίζοντας το γεγονός ότι περιέχει αλάτι ή λιπαρά, παραπάνω από τα όρια που ήδη επιβάλλει η νομοθεσία.

Ετσι, η μονομερής προβολή ιδιοτήτων, μέσω ισχυρισμών, ενός συστατικού μόνο, οδηγεί τον καταναλωτή στην απόδοση ευεργετικών ιδιοτήτων στο σύνολο του τροφίμου! Και κάθε άλλο παρά διευκολυντική θα είναι γι' αυτόν η επιλογή υγιεινότερων τροφίμων.

Σύμφωνα με μια κατά προσέγγιση εκτίμησή μας, το 65% των τροφίμων που κυκλοφορούν στην Ε.Ε. θα μπορούν να φέρουν ισχυρισμούς για μεμονωμένα συστατικά, ενώ ταυτόχρονα έχουν μεγάλη περιεκτικότητα σε άλλα!

Ο καταναλωτής, προκειμένου να επιλέξει τρόφιμα με μικρή περιεκτικότητα και σε ζάχαρη και σε αλάτι και σε λιπαρά, δεν πρέπει να αρκείται στον ισχυρισμό που βλέπει στην πρόσθια επιφάνεια. Πρέπει απαραιτήτως να συμβουλεύεται τον πίνακα διατροφικής πληροφόρησης στην πίσω επιφάνεια της συσκευασίας, για να διαπιστώσει αν και τα υπόλοιπα θρεπτικά συστατικά είναι επίσης χαμηλά.

Καλό είναι να γνωρίζει ότι η ημερήσια πρόσληψη ενηλίκων (από όλες τις τροφές) δεν πρέπει να είναι:

* πάνω από 6 γραμμάρια για το αλάτι,

* πάνω από 30 γραμμάρια (άντρες) και 20 γρ. (γυναίκες) για τα κεκορεσμένα λιπαρά.

Τρόφιμα που περιέχουν προστιθέμενη ζάχαρη άνω των 15 γρ. ανά 100 γρ. τροφίμου χαρακτηρίζονται ως υψηλής περιεκτικότητας σ' αυτήν, ενώ ως χαμηλής, αυτά που περιέχουν λιγότερη από 5 γραμμ. ανά 100 γρ. τροφίμου.

*Γιατρός - πρόεδρος της Ενωσης Καταναλωτών Η Ποιότητα Ζωής (ΕΚΠΟΙΖΩ)

«Ξεκάθαρο σύστημα από τις αρχές του 2008»

«Στη Λευκή Βίβλο για τη διατροφή που έχει εκδώσει η Ευρωπαϊκή Επιτροπή τονίζεται η ανάγκη για σαφή, συνεπή και τεκμηριωμένη πληροφόρηση των καταναλωτών έτσι ώστε αυτοί να αποφασίζουν συνειδητά για τα τρόφιμα που θα αγοράσουν.

Στο πλαίσιο αυτό, βρίσκεται σε εξέλιξη και ο Κανονισμός για την «Παροχή Πληροφοριών στους Καταναλωτές» (2008/0028/COD).

Ο ΣΕΒΤ, από την πλευρά του, χαιρετίζει την πρωτοβουλία για το νέο κανονισμό σχετικά με την πληροφόρηση των καταναλωτών για τα τρόφιμα και πιστεύει ότι:

* Ο κανονισμός θα διασφαλίσει την εύρυθμη λειτουργία της ενιαίας αγοράς και της ελεύθερης διακίνησης των εμπορευμάτων, και

* θα δώσει τη δυνατότητα στους καταναλωτές να κατανοήσουν καλύτερα τις διατροφικές πληροφορίες και έτσι να κάνουν κατάλληλες επιλογές.

Βασική προϋπόθεση όμως είναι να μην προβλέπεται η ανάπτυξη εθνικών συστημάτων για διατροφική επισήμανση, που πιστεύουμε ότι θα οδηγήσουν τους καταναλωτές σε σύγχυση.

Στο πλαίσιο της ευρωπαϊκής πλατφόρμας για τη Διατροφή, τη Φυσική Δραστηριότητα και την Υγεία, η Ευρωπαϊκή Βιομηχανία Τροφίμων και κατ' επέκταση και ο ΣΕΒΤ πήραν εθελοντικά την πρωτοβουλία για την εφαρμογή του κοινού συστήματος αναγραφής των διατροφικών πληροφοριών (GDAs). Πρόκειται για μια πρωτοβουλία αυτορύθμισης και είναι ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα της σημασίας που δίνει η Βιομηχανία Τροφίμων στη σωστή ενημέρωση και εκπαίδευση των καταναλωτών. Το σύστημα βασίζεται στην Ενδεικτική Ημερήσια Πρόσληψη και είναι επιστημονικά τεκμηριωμένο από τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας.

Με τον όρο Ενδεικτική Ημερήσια Πρόσληψη (GDAs) εννοούμε τη συνολική ημερήσια ποσότητα σε θερμίδες, σάκχαρα, λιπαρά, κορεσμένα λιπαρά και νάτριο / αλάτι που ενδείκνυται να προσλαμβάνονται από έναν υγιή ενήλικα. Στόχος του συστήματος είναι να διασφαλίσει την ομοιομορφία στη γραφική απεικόνιση των διατροφικών πληροφοριών για να βελτιωθούν οι ετικέτες τροφίμων στην Ευρώπη, ώστε οι καταναλωτές να είναι περισσότερο ενημερωμένοι για τις διατροφικές τους επιλογές.

Το σύστημα GDAs παρέχει στον καταναλωτή απλή, γρήγορη και αντικειμενική ενημέρωση για να μπορεί να αξιολογεί τόσο το κάθε τρόφιμο ξεχωριστά όσο και τη θέση που έχει αυτό στο καθημερινό του διαιτολόγιο, δίνοντάς του τη δυνατότητα να διαμορφώσει μια ισορροπημένη διατροφή προσαρμοσμένη στις προσωπικές του ανάγκες.

Το σύστημα εφαρμόζεται στην Ελλάδα από τις αρχές του 2008 και ήδη πάνω από 3.000 ετικέτες τροφίμων απεικονίζουν πλέον με απλό και ξεκάθαρο τρόπο τις θερμίδες, τα σάκχαρα, τα λιπαρά, τα κορεσμένα λιπαρά και το νάτριο / αλάτι, που ένας ενήλικας παίρνει με την κατανάλωση ενός προϊόντος, ως ποσοστό της Ενδεικτικής Ημερήσιας Πρόσληψης (GDAs)».

*Γενική διευθύντρια του Συνδέσμου Ελληνικών Βιομηχανιών Τροφίμων (ΣΕΒΤ)

Αποστολή με Email Εκτύπωση σελίδας

Διαβάστε επίσης

Στην κατηγορία
Ελλάδα
Με λέξεις-κλειδιά
Κλάδος τροφίμων και ποτών