Έντυπη Έκδοση

Ο Τιτανικός της Ολυμπιάδας

Με τις ορχήστρες να παίζουν μουσική και τους υπευθύνους να απολαμβάνουν την πρωτοφανή πολυτέλεια και την υπερβολική ταχύτητα ανάμεσα στα παγόβουνα, τελείωσε άδοξα και τραγικά το παρθενικό ταξίδι του «αβύθιστου» Τιτανικού.

Για την ελληνική οικονομία και το δικό της ταξίδι προς τον βυθό, οι ιστορικοί του μέλλοντος έχουν ακόμη πολλή δουλειά πριν καταλήξουν στους σταθμούς της πορείας και τις ευθύνες του καπετάνιου και του πληρώματος. Το μόνο σίγουρο είναι ότι το κυρίαρχο μουσικό θέμα της ορχήστρας στα σαλόνια της «αβύθιστης Ελλάδας» ήταν από την όπερα «Ολυμπιακοί Αγώνες 2004 - Οράματα και θάματα», που όταν πρωτοπαίχτηκε συνοδευόταν από εκατομμύρια πυροτεχνήματα ελπίδων, δισεκατομμύρια ευρώ υπερτιμολογημένου κόστους και άπειρες φούσκες υπερβολικών προσδοκιών... Τα «ηχητικά ντοκουμέντα» του παράλογου δράματος παρουσιάζουμε στην έρευνα που ξεκινά με τον σημερινό φάκελο.

«Μα είναι δυνατόν οι Ολυμπιακοί Αγώνες να ευθύνονται για το έλλειμμα-παγόβουνο των 300 δισ. ευρώ που μας φέρνει στο χείλος της αβύσσου;», αναρωτιούνται κάποιοι... Και έχουν κάθε δικαίωμα να το κάνουν, όχι μόνο διότι μπορεί να ωφελήθηκαν προσωπικά αναλαμβάνοντας δημόσια έργα, κερδίζοντας χρήμα, φήμη και αξιώματα. Φταίει και το γεγονός ότι έξι χρόνια μετά ουδείς έχει καταλήξει σε μια σαφή και συνολική κοστολόγηση του εγχειρήματος. Τον Νοέμβριο του 2004 η τότε κυβέρνηση ανακοίνωσε κόστος 8,95 δισ. ευρώ, χωρίς να συμπεριλαμβάνονται «δαπάνες για την κατασκευή έργων που ολοκληρώθηκαν ή επισπεύτηκαν λόγω των Αγώνων» (π.χ. Αττική Οδός, τραμ, προαστιακός κ.λπ.). Αργότερα, η Standard&Poor's το ανέβασε στα 11,27 δισ. ευρώ ή 6% του ελληνικού ΑΕΠ. Σήμερα πληροφορούμαστε ότι υπάρχουν ακόμη σημαντικά έργα που δεν έχουν καν αποπληρωθεί (π.χ. Ολυμπιακό Χωριό), ενώ μόνο στον τομέα του τουρισμού ουδέποτε επιβεβαιώθηκε η πρόβλεψη για διπλασιασμό των εσόδων και αύξηση από τα 10 στα 20 δισ. ευρώ ετησίως. Εκτιμήσεις ανεβάζουν το τελικό κόστος μεταξύ των 20-30 δισ. ευρώ αν συμπεριληφθούν δαπάνες που δεν θα γίνονταν ποτέ ή θα περνούσαν από λιγότερο ταχύρρυθμες διαδικασίες αν δεν υπήρχε η χρονική πίεση και ο μεγαλοϊδεατισμός της Ολυμπιάδας. Ουδόλως αποτιμάται το ψυχολογικό κόστος της απογοήτευσης από τη διάψευση των υπέρμετρων προσδοκιών, όπως αποτυπώνεται στον καθοδικό δείκτη του οικονομικού κλίματος και καθημερινώς στην πιάτσα. Εκεί θα συναντήσουμε και τον όρο «λαμόγια», μέρος και αυτό της ολυμπιακής κληρονομιάς με δυσκόλως αποτιμώμενο κόστος από τον πολλαπλασιασμό του...

Το όφελος από τη διοργάνωση των Ολυμπιακών Αγώνων είναι μηδενικό, κραυγάζει η οικονομική ανάλυση. Αρα το υπερβολικό κόστος βαραίνει διπλά. Τα ολυμπιακά ακίνητα που κατασκευάστηκαν με προϋπολογισμό 1 δισ. ευρώ και ουδείς γνωρίζει πόσο τελικά κόστισαν, αποδίδουν το... ιλιγγιώδες ποσό των 30 εκατομμυρίων ετησίως. Μεγάλο μέρος του ποσού αυτού μάλιστα προέρχεται από μια προσωρινή κατασκευή (Μπάντμιντον) που βαφτίστηκε στη συνέχεια μόνιμη και όπου το Δημόσιο εκχώρησε μαζί της δεκάδες στρέμματα από εκείνο που θα γινόταν «Μητροπολιτικό Πάρκο Γουδή».

Τη στιγμή που ακόμη πληρώνουμε τα ολυμπιακά έργα, το σύνολο των δημόσιων επενδύσεων πήρε τον κατήφορο αμέσως μετά το 2004, ενώ κατασκευαστικές εταιρείες εξαφανίζονται από το προσκήνιο, με συνέπεια σήμερα να είναι λιγότερες από το 2003.

Το προολυμπιακό «μπουμ» στις τουριστικές επενδύσεις έχει ήδη αντικατασταθεί από τα «μπαμ μπαμ» των κανονιών σε επιχειρήσεις του ξενοδοχειακού τομέα. Υπολογίζεται ότι 700 ξενοδοχεία έχουν βγει στο σφυρί αναζητώντας αγοραστές. Οι πωλητές ζητούν περίπου 3 δισ. ευρώ, μήπως και καλύψουν συσσωρευμένα χρέη που έφτασαν πέρυσι τα 7,5 δισεκατομμύρια, ύστερα από μία ακόμη χρονιά με τον τζίρο να κάνει «βουτιές» σε... άδειες πισίνες πέντε αστέρων και ολυμπιακών προδιαγραφών. Οι προβλέψεις για 445.000 νέες θέσεις εργασίας στον τουριστικό κλάδο ουδέποτε επιβεβαιώθηκαν και το τουριστικό συνάλλαγμα ήταν πέρυσι 10,3 δισ. ευρώ, ενώ το 2000 ήταν 10 δισ. Και τούτο, παρά το γεγονός ότι στο ίδιο διάστημα το κόστος ζωής για επισκέπτες και... ιθαγενείς σκαρφάλωσε από το 84% του ευρωπαϊκού μέσου όρου πολύ κοντά στο 100%.

Το Ολυμπιακό Χωριό απεδείχθη οικισμός τόσο πρότυπος που τα παιδιά (αναλογούν 2,8 σε κάθε κατοικία) κάνουν ακόμη μάθημα σε κοντέινερ, αφού τα σχολεία απεδείχθησαν ανεπαρκή. Πρότυπο και το έργο, αφού έξι χρόνια μετά δεν έχει παραληφθεί λόγω κακοτεχνιών.

Ο Δήμος Αθηναίων φορτώθηκε δάνειο με σχέδια επί σχεδίων εκ των οποίων υλοποίησε σχεδόν τα μισά. Ο Δήμος Αμαρουσίου -έτερος ολυμπιακός πόλος- φορτώθηκε, μεταξύ άλλων, με κτίρια-μαμούθ τύπου Mall που κρίνονται αυθαίρετα μετά εξαετία. Μεγάλο μέρος των υπόλοιπων «λευκών ελεφάντων» σπάρθηκε στο παραλιακό μέτωπο της Αττικής, που είδε έτσι την πόλη και τους κατοίκους της να απομακρύνονται περισσότερο.

Στον τομέα της ασφάλειας ξοδεύτηκαν επίσης άγνωστα ποσά, σε κάθε περίπτωση περισσότερα από κάθε άλλη Ολυμπιάδα, ακόμη και εκείνη του Πεκίνου που ακολούθησε. Επισήμως το κόστος έφτασε το 1,3 δισ. ευρώ μαζί με τις υπηρεσίες των συμβούλων, αλλά χωρίς να υπολογίζονται τα κόστη για 70 φορείς του Δημοσίου. Το σύστημα C4Ι πληρώθηκε προκαταβολικά χωρίς να λειτουργήσει συνολικά και απασχολεί ακόμη την κοινωνία ως «σκάνδαλο».

Στο πλαίσιο της έρευνας που ξεκινά σήμερα για να συνεχιστεί από τη Δευτέρα, δεχόμαστε ευχαρίστως ενστάσεις, σχόλια και αναφορές σε επιμέρους ή γενικότερα ζητήματα που σχετίζονται με το «όραμα» των Ολυμπιακών Αγώνων του 2004, την υλοποίησή του και τις επιπτώσεις στην οικονομία της χώρας, στην ηλεκτρονική διεύθυνση arihadj@enet.gr, στα τηλέφωνα και στα φαξ της «Ε».

Τουρισμός: Προσδοκίες χωρίς αντίκρισμα

Το «γλέντι» του ελληνικού τουρισμού, που υποτίθεται ότι θα ξεκινούσε μόλις θα έσβηνε η ολυμπιακή φλόγα το 2004, σχόλασε πριν καν αρχίσει.

Τώρα -έξι χρόνια μετά- ξενοδόχοι και επιχειρηματίες προσπαθούν να ξεφορτωθούν όσο όσο τα χρυσοπληρωμένα προικιά.

Ομως μαζί με τους τουρίστες που δεν ήρθαν ποτέ (αντί των 20 εκατ. που προέβλεπαν μελέτες για το 2010 οι αφίξεις κόλλησαν το 2009 στα 15,5 εκατ. ξένων επισκεπτών) και τους πελάτες που δεν έφθασαν στα πολυτελή 5 αστέρων συγκροτήματα που φύτρωσαν σαν μανιτάρια πριν και μετά τους Αγώνες εξαφανίστηκαν, αλίμονο, και οι αγοραστές!

Πάνω από 700 ξενοδοχεία όλων των κατηγοριών και ανάμεσά τους κάποιες πολυτελέστατες μονάδες 300-400 κλινών σε Κρήτη, Ρόδο, αλλά και στην πρωτεύουσα έχουν βγει στο σφυρί για πώληση τους τελευταίους μήνες, καθώς η οικονομική κρίση χτυπά όλο και περισσότερο τον τουρισμό και οι ιδιοκτήτες τους αδυνατούν να αντεπεξέλθουν στις συσσωρευμένες τραπεζικές υποχρεώσεις, στα λειτουργικά έξοδα και σε χρέη προς τρίτους.

Αλλωστε το τελευταίο ραπόρτο του Συνδέσμου Ελληνικών Τουριστικών Επιχειρήσεων (ΣΕΤΕ) δείχνει ότι κατά την περσινή, «κακή» ομολογουμένως, τουριστική χρονιά ο τζίρος των ξενοδοχειακών επιχειρήσεων «βούτηξε» κατά 16% εκτινάσσοντας τα συσσωρευμένα χρέη των ξενοδοχείων προς τις τράπεζες σε πάνω από 7,5 δισ. ευρώ!..

Σύμφωνα με όλα τα διαθέσιμα στοιχεία, τα ξενοδοχεία που έχουν βγει στη γύρα για να πωληθούν στον Νομό Αττικής και τα νησιά του Αργοσαρωνικού φθάνουν ήδη τα 80, άλλες 70 μονάδες πωλούνται στην Κέρκυρα και σε άλλα νησιά του Ιονίου, πάνω από 60 συγκροτήματα στην Κρήτη και άλλα τόσα στα Δωδεκάνησα, 30 μονάδες στη Χαλκιδική, πάνω από 30 στις Κυκλάδες κ.ο.κ.

Χαρακτηριστικά αναφέρεται ότι στο Φαληράκι της Ρόδου ξενοδοχείο 330 δωματίων έχει βγει στο σφυρί για 23 εκατ.ευρώ, συγκρότημα 250 δωματίων στην Κέρκυρα αντί 42 εκατ. ευρώ, ξενοδοχείο 376 δωματίων στη Ζάκυνθο για 40 εκατ. ευρώ, resort στην Πάρο με 24 δωμάτια και σουίτες αντί 8 εκατ. ευρώ κ.ο.κ.

Στα αζήτητα δείχνουν να έχουν μείνει και πάνω από 2.000 ενοικιαζόμενα δωμάτια διασκορπισμένα σε όλες τις περιοχές της χώρας (ακόμη και στις ελάχιστα τουριστικές), οι ιδιοκτήτες των οποίων τα δίνουν μπιρ-παρά, ανακαλύπτοντας ότι η εξαιρετικά περιορισμένη πελατεία μόνον κατά τους μήνες αιχμής (Ιούλιο - Αύγουστο) τα διογκωμένα τέλη και οι συνεχώς αυξανόμενοι φόροι δεν μπορούν ούτε κατ' ελάχιστον να αποδώσουν κέρδος ή να καλύψουν στοιχειωδώς έστω τα έξοδά τους.

Το συνολικό τίμημα που ζητούν για τα ξενοδοχεία που έχουν βγάλει προς πώληση οι μεσίτες που δραστηριοποιούνται κυρίως στο Διαδίκτυο, αλλά και θυγατρικές τραπεζών (real estate) που έχουν αναλάβει μέρος των υποχρεώσεων υπολογίζεται ότι προσεγγίζει τα 3 δισ. ευρώ, ενώ δύσκολα μπορεί να εκτιμηθεί το συνολικό τίμημα που ζητείται για τα περίπου 2.000 ενοικιαζόμενα δωμάτια, καθώς η αξία τους διαφοροποιείται πολύ από περιοχή σε περιοχή.

Οι αγοραπωλησίες που έχουν τελεσφορήσει μέχρι στιγμής είναι ελάχιστες και αφορούν κυρίως μεσαίου μεγέθους ξενοδοχειακές επιχειρήσεις, των οποίων η τιμή κυμαίνεται μεταξύ 5-10 εκατ. ευρώ ή ακόμη μονάδες οικογενειακού τύπου με τίμημα που δεν υπερβαίνει το 1 εκατ. ευρώ.

Οι πενιχρές πράξεις εξηγούνται από το γεγονός ότι τόσο τα «ιπτάμενα» χρηματιστηριακά κεφάλαια που διαθέτουν αυτή τη στιγμή αυξημένη ρευστότητα όσο και μεγάλοι ναυτιλιακοί όμιλοι που έχουν βρεθεί με τεράστια κεφάλαια από στόλους καραβιών που έχουν πουλήσει πριν ξεσπάσει η κρίση, διστάζουν να επενδύσουν σε τουριστικά ακίνητα πριν «ξεκαθαρίσει οριστικά» το οικονομικό και επενδυτικό τοπίο. Κάτι που ουδείς βεβαίως μπορεί να προβλέψει και πολύ περισσότερο να το εγγυηθεί, προς το παρόν τουλάχιστον.

Αλλωστε τα χρηματιστηριακά funds, που διυλίζουν τον κώνωπα πριν τοποθετηθούν, διατείνονται ότι οι Ελληνες «ζητούν πολλά» σε αντίθεση, π.χ., με Τούρκους ή Κροάτες επιχειρηματίες που προσφέρουν μονάδες σε φθηνότερες τιμές.

Οι ολυμπιακές προσδοκίες

Γεγονός είναι ότι οι Ολυμπιακοί Αγώνες της Αθηνας έδωσαν ισχυρό έναυσμα για επενδύσεις στον ελληνικό τουρισμό, καθώς μάλιστα κάποιες «βαθυστόχαστες» μελέτες που είχαν εκπονηθεί παραμονές των Αγώνων εκτιμούσαν ότι μετά το 2004 η Αθήνα θα εξελισσόταν σε δυναμικό πόλο έλξης Ευρωπαίων για τουρισμό του Σαββατοκύριακου (city break) με ετήσια πρόσθετα τουριστικά έσοδα της τάξης των 10 δισ. ευρώ (διπλάσια του 2000), με 445.000 νέες θέσεις εργασίας κ.ά.

Αλλά η κακή ημέρα φάνηκε από το πρωί: Το 2004, χρονιά των Αγώνων, ήρθαν 11,7 εκατ. ξένοι τουρίστες, δηλ. 1 εκατ. ξένοι λιγότεροι σε σύγκριση με το 2003 και η «αναλαμπή» του 2006 και 2007 δεν έφθασε, αφού με την κρίση του 2009 ξαναγυρίσαμε κοντά στα προ-ολυμπιακά νούμερα των αφίξεων και του τουριστικού συναλλάγματος (10 δισ. ευρώ το 2000 και 10,3 δισ. το 2009).

Αυτοί που προχώρησαν σε προ-ολυμπιακές επενδύσεις εκσυγχρονισμού μονάδων όσο και σε μετα-ολυμπιακές κατασκευές υπερσύγχρονων (5 αστέρων) μονάδων ήταν κυρίως μεγάλοι ξενοδοχειακοί όμιλοι που ήδη λειτουργούσαν συγκροτήματα στη χώρα, κάνοντας φυσικά χρήση των γενναίων κινήτρων και κοινοτικών επιδοτήσεων που δόθηκαν ακριβώς γι' αυτό τον σκοπό.

Ενδεικτικό αυτού του επενδυτικού «μπουμ» στον τουρισμό είναι ότι μέσα στη διετία (2005-2007) αντλήθηκαν περίπου 2 δισ. ευρώ από τον αναπτυξιακό νόμο για να δημιουργηθούν 32.000 νέες κλίνες που κατά 80% ανήκαν σε πολυτελή συγκροτήματα 5 αστέρων.

Η πραγματικότητα, όμως, διέψευσε σκληρά τις ολυμπιακές προσδοκίες που εξελίχτηκαν σε μεγάλη χίμαιρα καθώς:

* Η Ελλάδα βρέθηκε να διαθέτει πάνω από 9.500 ξενοδοχεία δυναμικότητας 725.000 κλινών -εκ των οποίων οι 70.000 κλίνες ανήκουν σε 200 ξενοδοχεία 5 αστέρων- που μπορούν να εξυπηρετήσουν 182 εκατ. διανυκτερεύσεις!

Ομως το 2008 το σύνολο των διανυκτερεύσεων δεν ξεπέρασε τα 64 εκατ. με αποτέλεσμα τα μισά κρεβάτια των ξενοδοχείων να μένουν άδεια και οι ξενοδόχοι να... τινάζουν τα πέταλα!

Μας έμειναν οι υπερ-επενδύσεις και η υπο-απασχόληση, τα τυπικά δηλαδή χαρακτηριστικά της υπανάπτυξης...

23 εγκαταστάσεις χωρίς αξιόπιστο πρόγραμμα αξιοποίησης

Μόλις 30 εκατ. ευρώ είναι, σύμφωνα με πληροφορίες, τα ετήσια έσοδα του Δημοσίου από την περίφημη αξιοποίηση των ολυμπιακών ακινήτων, για τα οποία ο Ελληνας φορολογούμενος ξόδεψε πάνω από ένα δισ. ευρώ.

Είναι τα ποσά που προκύπτουν από τους προϋπολογισμούς των έργων, αφού το «κλείσιμο» των εργολαβιών δεν έχει γίνει ακόμη! Είναι ενδεικτικό ότι ακόμη και ο προϋπολογισμός του 2009 προέβλεπε πιστώσεις 130 εκατ. ευρώ για πληρωμές ολυμπιακών έργων! Δεν υπάρχουν στοιχεία για το αν εκταμιεύτηκαν αυτά τα προβλεπόμενα ποσά ούτε για το αν υπάρχουν και άλλες «ουρές»...

Στην πραγματικότητα τα έσοδα είναι ακόμη λιγότερα, αφού πληρώνουμε περίπου 10 εκατ. ευρώ τον χρόνο για τη συντήρηση και φύλαξη των ακινήτων που παραμένουν στη δικαιοδοσία του Δημοσίου. Ενδεικτική είναι η περίπτωση του συγκροτήματος του τάε κβον ντο στο Φάληρο. Εχουν προκηρυχθεί δύο χωριστοί διαγωνισμοί, ένας για τη μετατροπή του χώρου των 16.000 τετραγωνικών σε συνεδριακό κέντρο και ένας για την εκμετάλλευση του ακινήτου. Και οι δύο καρκινοβατούν από το 2007. Η νέα κυβέρνηση είναι αποφασισμένη να ακυρώσει τη διαδικασία και να προχωρήσει άμεσα σε νέο διαγωνισμό, αφού ήδη η περιφέρεια Αττικής έχει διασφαλίσει κονδύλι 30 εκατ. ευρώ για τη διαμόρφωση του συνεδριακού κέντρου. Η νέα διαδικασία θα αφορά τη μακροχρόνια αξιοποίηση του ακινήτου, που αποτελεί βασικό αίτημα των ξενοδόχων της Αττικής. Σύμφωνα με πληροφορίες, ετοιμάζεται νέο διάταγμα που θα προσθέτει στο υπάρχον κτίριο κάποιες εμπορικές χρήσεις, οι οποίες αναμένεται να εξασφαλίσουν τη βιωσιμότητα του προγράμματος.

Οι 23 εγκαταστάσεις στην ουσία προχώρησαν χωρίς αξιόπιστο πρόγραμμα για την «επόμενη ημέρα». Οι μελέτες που είχαν γίνει πριν από το 2004 από επιστημονικές ομάδες του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας είχαν απορριφθεί από την κυβέρνηση της Ν.Δ., που εκπόνησε ένα νέο πρόγραμμα το οποίο υλοποίησε με ρυθμούς χελώνας.

Στην ουσία το πρόγραμμα μετα-ολυμπιακής αξιοποίησης αφορά μόλις πέντε εγκαταστάσεις:

* ΑΓΙΟΣ ΚΟΣΜΑΣ: Εκχωρήθηκε σε ιδιώτες για 45 χρόνια και με πρόβλεψη για επιπλέον δόμηση 64.000 τετραγωνικών. Θα δημιουργηθεί μαρίνα για 340-730 σκάφη, μήκους έως και 100 μέτρων, ενώ υπάρχει δυνατότητα κατασκευής πάρκινγκ 2.500 θέσεων. Σύμφωνα με πληροφορίες, δεν έχει ξεκινήσει η καταβολή ενοικίων.

* ΚΑΝΟΕ-ΚΑΓΙΑΚ: Αφορά τις αθλητικές εγκαταστάσεις αλλά και τον περιβάλλοντα χώρο των 290 στρεμμάτων, που αντιπροσωπεύει το 5% του παλιού αεροδρομίου. Εκχωρήθηκε σε ιδιώτες για 30 χρόνια. Προβλέπεται η λειτουργία θεματικού πάρκου και υδροπάρκου, με δυνατότητα για πρόσθετη δόμηση 10.000 τετραγωνικών και κατασκευή πάρκινγκ 1.500 θέσεων. Και σε αυτή την περίπτωση δεν έχει ξεκινήσει η καταβολή ενοικίων, αφού οι ανάδοχοι έχουν προσφύγει στα δικαστήρια διαμαρτυρόμενοι για καθυστερήσεις στην έγκριση των μελετών από τις αρμόδιες υπηρεσίες του Δημοσίου.

* ΚΕΝΤΡΟ ΔΙΕΘΝΟΥΣ ΤΥΠΟΥ (IBC): Το κτίριο των 120.000 τετραγωνικών στη λεωφόρο Κηφισίας έχει εκχωρηθεί σε ιδιώτες για 30 χρόνια και λειτουργεί ως εμπορικό κέντρο. Οι επιχειρηματίες καταβάλλουν κανονικά τα ενοίκια.

*ΕΓΚΑΤΑΣΤΑΣΕΙΣ ΓΑΛΑΤΣΙΟΥ: Εκχωρήθηκε για 48 χρόνια σε ιδιώτες, με προοπτική να λειτουργήσει ως εμπορικό κέντρο. Υπάρχουν εμπλοκές.

*ΜΠΑΝΤΜΙΝΤΟΝ: Κατασκευάστηκε ως προσωρινή εγκατάσταση και το 2005 μετατράπηκε με νόμο σε μόνιμη κατασκευή. Λειτουργεί ως χώρος συναυλιών και παραστάσεων, με προδιαγραφές υψηλού επιπέδου. Εχει τη δυνατότητα κατασκευής επίγειου γκαράζ στον περιβάλλοντα χώρο των 25 στρεμμάτων.

Κατασκευαστές: Από τη χρυσή εποχή στην καθίζηση

Η «άνοιξη» στην οποία πόνταρε ο κατασκευαστικός τομέας με την ανάληψη των Αγώνων του 2004 αποδείχθηκε εντελώς προσωρινή.

Τις παράπλευρες απώλειες της ολυμπιακής σαπουνόφουσκας αναδεικνύει η καθίζηση στο Πρόγραμμα Δημοσίων Επενδύσεων (ΠΔΕ) και μάλιστα τέσσερα χρόνια πριν μπει η χώρα στη δίνη της οικονομικής κρίσης. Από το 2000 και για μία τετραετία οι εργοληπτικές εταιρείες έζησαν τη «χρυσή εποχή» τους, ενώ στη συνέχεια καταγράφεται σταθερή καθίζηση των δεικτών. Η μεγαλύτερη πτώση, που έφτασε στο 21% σε σχέση με την προηγούμενη χρονιά, σημειώθηκε μάλιστα το 2005, την πρώτη μετα-ολυμπιακή χρονιά!

Οι συστηματικές καταγραφές, που έγιναν από την επιστημονική ομάδα του Συνδέσμου Ανωνύμων Τεχνικών Εταιρειών (ΣΑΤΕ), δείχνουν ότι το ΠΔΕ το 2000 αντιπροσώπευε το 5,4% του Ακαθάριστου Εθνικού Προϊόντος (ΑΕΠ) και διατηρήθηκε με μικρές αποκλίσεις γύρω στο 5% ώς και το 2004. Στη συνέχεια και έως το 2009 διαμορφώθηκε γύρω στο 3,9% και μόνον το 2010 θα διαμορφωνόταν στο 4,2% αν δεν μεσολαβούσαν οι τελευταίες περικοπές που έγιναν λόγω των σκληρών μέτρων της κυβέρνησης. Να σημειωθεί ότι από το ΠΔΕ ο κατασκευαστικός τομέας απορροφά το 60%-80% των πόρων και επομένως οι διακυμάνσεις του δείκτη θεωρείται ότι δείχνουν με αρκετή αξιοπιστία την εικόνα των έργων.

Τον Δεκέμβριο του 2003 στο μητρώο κατασκευαστών που τηρούσε η αρμόδια διεύθυνση του τότε υπουργείου ΠΕΧΩΔΕ ήταν εγγεγραμμένες 608 εταιρείες. Εναν χρόνο αργότερα εκτινάχτηκαν στις 712, αλλά από το 2005 άρχισε η αντίστροφη μέτρηση και τον Δεκέμβριο του 2009 είχαν απομείνει μόλις 594, λιγότερες και από αυτές του 2003.

«Το πρόβλημα είναι εντονότερο στις μεγάλες εταιρείες αλλά και στις πολύ μικρές εταιρείες», μας εξηγεί ο Γιώργος Βλάχος, πρόεδρος του ΣΑΤΕ. Στις υψηλότερες κατηγορίες, που διαθέτουν πτυχία 6ης και 7ης τάξης, η διαγραφή από τα μητρώα έφτασε το 27,5 και το 21,5%. Τη «νύφη» πλήρωσαν ακριβότερα οι μικροί, αφού στις εταιρείες 3ης τάξης οι απώλειες έφτασαν στο 30%. Μάλιστα από τα στοιχεία του ΣΑΤΕ προκύπτει ότι οι διαγραφές θα ήταν ακόμη μεγαλύτερες αν ίσχυαν τα αυστηρά κριτήρια βιωσιμότητας που αμβλύνθηκαν με τον νόμο 3316/2005.

Το 2009 οι δημοπρατήσεις έργων μεσαίου μεγέθους, με προϋπολογισμό από 2 έως 100 εκατ. ευρώ, ήταν μόλις 344, έναντι 438 το 2005. «Παρατηρείται περαιτέρω συγκεντρωτισμός των έργων στα χέρια των λίγων, δίνοντας την αίσθηση στους πολλούς και τους μικρότερους ότι ο κατασκευαστιός κλάδος βρίσκεται υπό διωγμό εδώ και πέντε χρόνια», επισημαίνει ο πρόεδρος του ΣΑΤΕ, που αποκαλύπτει ότι τρία χρόνια μετά την έναρξη του ΕΣΠΑ η απορρόφηση παραμένει σε ιδιαίτερα χαμηλά επίπεδα και στα τέλη του 2009 ήταν μόλις 3,6%.

Ράλι καθόδου και στην τσέπη μας

Οσοι ήλπιζαν ότι οι Ολυμπιακοί Αγώνες θα ήταν η αιτία για μία νέα ώθηση στην αναπτυξιακή πορεία της χώρας, τη δεύτερη κατά σειρά ύστερα από αυτή που έφερε το 2000 η ένταξη της Ελλάδας στην ΟΝΕ, διαψεύστηκαν.

Οι αριθμοί δείχνουν ότι το όφελος για την πραγματική οικονομία σε όλους τους τομείς ήταν ελάχιστο και σίγουρα δεν διήρκεσε στον χρόνο.

Το οικονομικό κλίμα, όπως φαίνεται από τα στοιχεία που συγκεντρώνει κάθε μήνα το ΙΟΒΕ από την άνοιξη του 2004 είχε ξεκινήσει ένα ράλι καθοδικής πορείας καθρεφτίζοντας τις μικρές προσδοκίες κατασκευαστών, λιανεμπόρων και πολιτών.

Εναν χρόνο μετά το εισόδημα των πολιτών μειώθηκε αντί να αυξηθεί, το κόστος ζωής δέχτηκε το δεύτερο μετά την είσοδο του ευρώ «σοκ», οι ιδιωτικές επενδύσεις συρρικνώθηκαν, οι ξένοι επενδυτές δεν ήρθαν και τα δημοσιονομικά ελλείμματα θέριεψαν με την... αρωγή της δημοσιονομικής απογραφής:

* Το εισόδημα ανά κάτοικο το 2004 κατάφερε να «σκαρφαλώσει» το 2004 στο 94% του κοινοτικού μέσου όρου, με τη συμβολή όχι τόσο των Αγώνων και των έργων που διενεργήθηκαν, αλλά και με την περίφημη πλέον «αναθεώρηση» που διενήργησε η κυβέρνηση της Ν.Δ. Η χαρά δεν κράτησε όμως πολύ.

Το 2005, για πρώτη φορά από την είσοδο της Ελλάδας στην ΟΝΕ, το εθνικό εισόδημα απόκλινε από τον κοινοτικό μέσο όρο, στο 91,8% καθώς οι ισχυροί ρυθμοί ανάπτυξης δεν ήρθαν ποτέ.

* Το ΑΕΠ αυξήθηκε το 2004 κατά 4,6% όταν αρχικά προβλέπονταν ρυθμοί ανάπτυξης άνω του 6% που θα έφερναν πιο κοντά την εισοδηματική σύγκλιση. Το 2005 που θα «εκταμιεύαμε» τουριστικά και επενδυτικά τους Αγώνες, η ανάπτυξη περιορίστηκε στο 2,2%, σε επίπεδα που είχε να γνωρίσει η οικονομία από τη δεκαετία του 1990. Πλέον, η κρίση έχει φέρει τη χαριστική βολή με τη χώρα το 2010 να βυθίζεται σε μεγάλη ύφεση, ενώ η Ε.Ε. ανακάμπτει, σβήνοντας τις ελπίδες για «σύγκλιση».

* Η ανάπτυξη δεν ήρθε καθώς οι ξένοι επενδυτές δεν αποφάσισαν μετά τους Αγώνες να έρθουν στην Ελλάδα, αφού η γραφειοκρατία και η διαφθορά παρέμεινε εδώ. Το 2004, η καθαρή αξία των ξένων επενδύσεων ήταν μόνο 0,7% του ΑΕΠ και το 2005 περιορίστηκε ακόμη πιο πολύ. Συρρικνώθηκαν όμως και οι επενδύσεις των Ελλήνων, καθώς οι κρατικές κάνουλες στέρεψαν λόγω της «δημοσιονομικής προσαρμογής».

* Παράλληλα με τους Αγώνες ξεκινούσε και η διαδικασία «απογραφής» του ελλείμματος, με αρχικό στόχο να το αυξήσει στο όριο της επιτήρησης, στο 2,95% του

ΑΕΠ. Ωστόσο το έλλειμμα «ξέφυγε» στο 7,5% του ΑΕΠ με αποτέλεσμα να ξεκινήσει η δημοσιονομική περιπέτεια της χώρας που τότε εκφράστηκε με περικοπές δημοσίων δαπανών (και επενδυτικών) χωρίς το επιθυμητό αποτέλεσμα στον προϋπολογισμό, αλλά με επιπτώσεις στην οικονομία και την κοινωνία. Ενα μέρος των ελλειμμάτων προκλήθηκε και από το υπέρογκο τελικά κόστος των Αγώνων που ακόμη μένει άγνωστο στο σύνολό του.

* Ανέτρεψε και την κοινωνική πολιτική, με αποτέλεσμα το περίφημο Ταμείο Κοινωνικής Συνοχής να οδεύσει στις καλένδες, διατηρώντας το ποσοστό φτώχειας στο 20% του πληθυσμού και εντείνοντας τις εισοδηματικές ανισότητες. Καθώς όλα τα έργα έγιναν στην Αττική, κάποιοι άλλοι έγιναν φτωχότεροι, αυξάνοντας τη διαφορά στο κατά κεφαλήν ΑΕΠ από περιφέρεια σε περιφέρεια από το 22,8% το 2000 στο 28,6% το 2008.

Αττική: Εχασε το στοίχημα για 12μηνο τουρισμό

Μηδενικά ήταν τα οφέλη για την Αθήνα αλλά και για ολόκληρη τη χώρα από τη διενέργεια των Ολυμπιακών Αγώνων.

Μελέτη του υπουργείου Οικονομίας αποφαίνεται ότι ο νομός Αττικής δεν κατάφερε να κεφαλαιοποιήσει τουριστικά το 2004 σε αντίθεση με ό,τι έγινε σε άλλες περιπτώσεις, όπως π.χ. στη Βαρκελώνη, ελλείψει σχεδιασμού για την επόμενη ημέρα (π.χ. διενέργεια μεγάλων εκθέσεων και event) αλλά και λόγω των αναξιοποίητων μέχρι σήμερα ολυμπιακών εγκαταστάσεων.

Αντιθέτως, ο νομός επιβαρύνθηκε πληθυσμιακά, καθώς πλήθος μεταναστών συνέρρευσε για να εργαστεί στα ολυμπιακά έργα, αυξάνοντας σήμερα την ανεργία στον κατασκευαστικό κλάδο που ασθμαίνει, ενώ προκλήθηκε περιβαλλοντική επιβάρυνση.

Στο σύνολο της χώρας, το ΔΝΤ εκτιμά ότι οι Αγώνες προκάλεσαν συρρίκνωση του ΑΕΠ το 2005, έναν χρόνο μετά τη διενέργεια των Αγώνων, κατά 1,6%. Συνολικά το όφελος υπολογίζεται ότι ήταν οριακό (0,1% του ΑΕΠ επιπλέον αύξηση). Και τούτο διότι το κόστος διενέργειάς τους και ο εξοπλισμός που αγοράστηκε από το εξωτερικό ήταν δυσανάλογα υψηλός σε σχέση με το τουριστικό ή όποιο άλλο όφελος για την πραγματική οικονομία.

Σύμφωνα με την έκθεση που έστειλε στις Βρυξέλλες το 2007 η τότε κυβέρνηση για την έγκριση του Προγράμματος Αττική του νέου κοινοτικού πακέτου (ΕΣΠΑ), οι υποδομές και η προβολή της Αττικής λόγω των Αγώνων δεν έφεραν οφέλη. Ο λόγος είναι ότι «δεν έχουν ακόμη αξιοποιηθεί επαρκώς οι ολυμπιακές εγκαταστάσεις με νέες χρήσεις, οι οποίες, σε πολλές περιπτώσεις, μπορούν να συμβάλουν στην αναβάθμιση του τουρισμού της Αττικής».

Οπως επισημαίνεται στην έκθεση, «γενικά, η Αθήνα δεν έχει κατορθώσει να κεφαλαιοποιήσει ακόμα την επιτυχή διοργάνωση των Ολυμπιακών Αγώνων για την ανάπτυξη του τουρισμού». Στην Ελλάδα η αύξηση του «τζίρου» στην τουριστική βιομηχανία, στην ατμομηχανή του ελληνικού ιδιωτικού τομέα, ήταν οριακή.

Το μόνο που επιτεύχθηκε στην Αθήνα τη διετία 2005-2006 είναι μία τάση «ανακοπής της φθίνουσας πορείας». Αντιθέτως, σύμφωνα με τη μελέτη στη Βαρκελώνη, ο αριθμός των επισκεπτών μεταξύ 1992-2000 αυξήθηκε κατά 67,6% και στο Σίδνεϊ μεταξύ 2001 και 2003 διοργανώθηκαν 97 διεθνή συνέδρια με 135.250 επισκέπτες.

Η έκθεση κάνει λόγο για την «έως σήμερα έλλειψη σχεδιασμού mega-γεγονότων στην Αττική, μετά τους Ολυμπιακούς Αγώνες του 2004, έτσι ώστε να τοποθετηθεί η Αθήνα στον ανταγωνισμό των ευρωπαϊκών μητροπόλεων ως πόλων υποδοχής 12μηνου τουρισμού». Παραπέμπει την οργάνωσή τους στο μέλλον, μέσα από τα έργα του ΕΣΠΑ, που ακόμη παραμένει στα... χαρτιά.

Ωστόσο, υπήρχαν και αλλού επιπτώσεις: η εκτέλεση πληθώρας έργων προκάλεσε αυξημένη ροή οικονομικών μεταναστών στην Αττική αλλά «πολλές από τις θέσεις εργασίας που δημιουργήθηκαν ενδέχεται να μην έχουν μόνιμο χαρακτήρα». Δημιούργησαν «άναρχη αστική διάχυση, κυρίως προς τα Μεσόγεια, τη βορειοανατολική αλλά και τη δυτική Αττική» και όξυναν τον κίνδυνο πλημμυρών (π.χ. λόγω του τραμ στην παραλιακή).

Αποστολή με Email Εκτύπωση σελίδας

Διαβάστε επίσης

Στην κατηγορία
Ελλάδα
Με λέξεις-κλειδιά
Φάκελος
Ολυμπιακοί Αγώνες
Για το ίδιο θέμα
Το έλα να δισ. με την ασφάλεια
Χωριό πρότυπο... φάντασμα
Οι κουβαρντάδες των Αθηνών