Έντυπη Έκδοση

ΚΙΝΗΜΑΤΙΚΗ ΑΥΤΟΔΙΟΙΚΗΣΗ

Η αντίσταση στις γειτονιές

Τα πολυώροφα τσιμεντένια κτίρια που φυτρώνουν απειλητικά στις συνοικίες της Αθήνας, η παράνομη καταπάτηση των ελεύθερων χώρων, η αλλαγή φυσιογνωμίας στις παλιές παραδοσιακές γειτονιές, τα επικίνδυνα πεζοδρόμια που -αντί για τα πόδια των πεζών- φιλοξενούν πλέον τραπεζοκαθίσματα, τα δένδρα, όσα έχουν απομείνει, που θυσιάζονται μέσα σε μια νύχτα στο βωμό του μπετόν-αρμέ, η εγκατάλειψη βιοτόπων και οικοσυστημάτων και, συνολικότερα, η καθημερινή υποβάθμιση της ποιότητας της ζωής, ιδιαίτερα στα μεγάλα αστικά κέντρα, ίσως είναι μερικοί από τους λόγους που «γέννησαν» τα τελευταία χρόνια ένα καινούργιο κοινωνικό φαινόμενο.

Αυτό της δημιουργίας συλλόγων, επιτροπών, κινήσεων, πρωτοβουλιών και ομάδων πολιτών που αγωνίζονται για τις γειτονιές τους, τα δάση τους, τα πάρκα τους, τις παραλίες τους, που διεκδικούν το αυτονόητο και όσα τους ανήκουν εδώ και χρόνια. Που έρχονται αντιμέτωποι με ορατούς και αόρατους εχθρούς, με πολιτικές σκοπιμότητες και συμφέροντα, που προσπαθούν να οικειοποιηθούν και να εκμεταλλευτούν κάθε σπιθαμή γης και ελεύθερου χώρου.

Το κοινωνικό αυτό φαινόμενο θα μπορούσε να ονομαστεί «αντίσταση στις γειτονιές» -αφού πράγματι τα τελευταία χρόνια παρατηρούμε μια έντονη κινητοποίηση πολιτών σε επίπεδο γειτονιάς- όσο αντιφατικό και να φαίνεται αυτό, αφού οι έρευνες δείχνουν ότι η γειτονιά στα μεγάλα αστικά κέντρα είναι υπό εξαφάνιση.

Κι όμως, άνθρωποι της διπλανής πόρτας, εργαζόμενοι, μικροί και μεγάλοι, που ευτυχώς δεν τους «ρούφηξε» ο καναπές τους και η τηλεόραση, ανησύχησαν, προβληματίστηκαν, αναρωτήθηκαν, εκνευρίστηκαν και βγήκαν από τα σπίτια τους. Συναντήθηκαν στην πλατεία της γειτονιάς τους, γνωρίστηκαν μέσα από τις συνελεύσεις, είπαν «καλημέρα» ή «καληνύχτα» σε ομάδες περιφρούρησης, αντάλλαξαν ιδέες και απόψεις, διαφώνησαν, φιλονίκησαν, συμφώνησαν και τελικά αποφάσισαν να δράσουν συλλογικά. Γιατί κατάλαβαν ότι μόνο έτσι θα ασκήσουν πίεση στα κέντρα λήψης αποφάσεων, γιατί συνειδητοποίησαν ότι οι φωνές τους ίσως ευαισθητοποιήσουν κάποιους που έχουν στα χέρια τους τις τύχες και τις ζωές μας ή ίσως τους φοβίσουν και, υπό τον κίνδυνο του πολιτικού κόστους, αναγκαστούν να αλλάξουν τις πολιτικές τους.

Μοσχάτο, Γκάζι, Ρουφ, Κεραμεικός, Υμηττός, Βύρωνας, Γλυφάδα, Αγία Παρασκευή, Ψυρρή, Πέραμα, Ν. Σμύρνη, Κυψέλη, Πάτρα, Ζαχάρω Ηλείας και δεκάδες άλλες συνοικίες και περιοχές της χώρας έχουν πλέον να δείξουν το δικό τους σύλλογο, τη δική τους κίνηση. Γιατί όπως λένε οι πολίτες: «Η πολιτεία είναι απούσα. Ακόμα κι αν αποτρέψουμε να κόψουν ένα δένδρο, για μας αυτό είναι επιτυχία».

Και αν κάποιοι από τους αγώνες τους πάνε χαμένοι, υπάρχει και μια άλλη αισιόδοξη ματιά αυτού του κοινωνικού φαινομένου. Την περιγράφει ο Γιάννης Φραγκιαδάκης, μέλος της Πρωτοβουλίας Πολιτών Βύρωνα για τη Διάσωση του Υμηττού:

«Είναι ακριβώς αυτό που έλεγε παλιά ένα ρητό: "Εκτός από το σοσιαλισμό υπάρχει και η μοναξιά". Εκτός από την ευρύτερη πολιτικοποίηση και αποτελεσματικότητα των πολιτικών μας δράσεων και στοχεύσεων, υπάρχει πολύ απλά και η ανθρώπινη επαφή. Μέσα από αυτή τη διαδικασία γνώρισα τόσο πολύ και τόσο καλό κόσμο, που τόσα χρόνια, εγώ που είμαι και Βυρωνιώτης, δεν είχα γνωρίσει. Ανθρώπους με τους οποίους μπορώ να συνεννοηθώ, όχι μόνο για τον Υμηττό και για τις δράσεις μας, αλλά μπορώ να κάνω και παρέα. Κι είναι σημαντικό αυτό. Δηλαδή, που λέει ο λόγος, και τίποτα να μη γίνει θα έχουμε ο ένας τον άλλον».

«Να μην κατασκευαστεί αυτοκινητόδρομος στον Υμηττό»

Ενας παιδικός σταθμός που αποφάσισε να χτίσει ο Δήμος Βύρωνα στη β' ζώνη Υμηττού, στα Αναπηρικά, εκεί που τελειώνει η πόλη και αρχίζει το δάσος, ήταν που έκανε τον Γιάννη Φραγκιαδάκη, φιλόλογο, γέννημα-θρέμμα Βυρωνιώτη, να ενώσει αρχικά τις δυνάμεις του με μια φίλη που είχε ήδη ευαισθητοποιηθεί και στη συνέχεια με άλλους κατοίκους της περιοχής ώστε να κάνουν ό,τι ήταν δυνατόν για να μην υλοποιηθεί το σχέδιο αυτό.

«Δεν ήμασταν αντίθετοι με τη χρήση, με τον παιδικό σταθμό, αλλά με το σημείο που επέλεξε ο δήμος, χωρίς να μεριμνήσει να βρει κάποιον άλλο χώρο μέσα στην πόλη. Είπαν "εκεί που έχουμε ελεύθερο χώρο, στο δάσος, να κόψουμε δέντρα και να τον φτιάξουμε". Ξεκινάμε λοιπόν να ψάχνουμε το θέμα. Το κοιτάξαμε νομικά, τρέξαμε στην τεχνική υπηρεσία, συναντηθήκαμε και με άλλο κόσμο, με κατοίκους της περιοχής, μαζέψαμε υπογραφές, σκεφτήκαμε να κάνουμε και μια εκδήλωση, βγάλαμε μόνοι μας αφίσες, μοιράσαμε κείμενα και προσκλήσεις. Μαζεύτηκαν γύρω στους 80 με 100 ανθρώπους... Μετά, το καλοκαίρι του 2007 ήρθαν οι φωτιές, άλλαξε το κλίμα άρδην, ευαισθητοποιήθηκε ακόμη περισσότερο ο κόσμος και το θέμα του παιδικού σταθμού πάγωσε καθώς ο δήμος είπε ότι δεν τα βρήκε τελικά με την Εκκλησία, η οποία διεκδικούσε τον χώρο», θυμάται ο κ. Φραγκιαδάκης.

Κάπου εκεί και με αφορμή την εκδήλωση είναι που ξεκινούν οι συζητήσεις και η Πρωτοβουλία Πολιτών Βύρωνα για τη διάσωση του Υμηττού (prwtobouliabyrwna.blogspot.com) παίρνει σάρκα και οστά.

«Ξεκινήσαμε με κάποια ζητήματα όπως ο καθαρισμός στο σημείο που ήταν να γίνει ο παιδικός σταθμός, η αποτροπή κατασκευής υπέργειου πολυώροφου πάρκινγκ δίπλα στο παλιό δημαρχείο, με τις παράνομες πινακίδες στην Κατεχάκη μέχρι το μέγιστο, που προσπαθούμε να το επικοινωνήσουμε από τότε και τώρα έσκασε. Μιλάω για την περιφερειακή του Υμηττού που ήρθε και έδεσε εντέχνως με το Προεδρικό Διάταγμα προστασίας, ψευτοπροστασίας για την ακρίβεια, του Υμηττού, το οποίο νομιμοποιεί όλες τις αυθαιρεσίες στο δάσος και ανοίγει πόρτες για τις επόμενες», αναφέρει ο κ. Φραγκιαδάκης.

«Ζητούμε να μην κατασκευαστεί η επέκταση της δυτικής περιφερειακής Υμηττού και κανένας αυτοκινητόδρομος στο βουνό», επισημαίνει. «Αν γίνει, θα είναι εγκληματικό για το δάσος αλλά και για εμάς τους ίδιους. Θα ανοίξει άπλετο χώρο για τα αυτοκίνητα και σε 10 χρόνια θα έχουμε τα φαινόμενα της Αττικής Οδού. Θα πήξουμε στο Ι.Χ. ενώ η οικιστική επέκταση θα εκτιναχθεί. Ζητούμε επίσης να αποσυρθεί το προτεινόμενο σχέδιο Π.Δ. και να τροποποιηθεί το ισχύον στην κατεύθυνση της απόλυτης προστασίας, με επέκταση της α' ζώνης προστασίας σε όλο τον Υμηττό».

Αναζητώντας, όταν τον ρωτάμε, το δικό του κίνητρο για τη συμμετοχή του στην Πρωτοβουλία, θα θυμηθεί ότι την εποχή που προέκυψε το θέμα με τον παιδικό σταθμό και αισθάνθηκε ότι αξίζει να αφιερώσει λίγο περισσότερο χρόνο για το δάσος, συνέβη κάτι ακόμη: «Απέναντι ακριβώς από το πατρικό μου, στη Λ. Καρέα, υπήρχε ένα οικόπεδο με ένα πολύ μικρό οίκημα που πουλήθηκε. Ο νέος ιδιοκτήτης, θέλοντας να φτιάξει το μαγαζί του με μεταχειρισμένα αυτοκίνητα, γκρέμισε την παραγκούλα και διαμόρφωσε τον γύρω χώρο. Ενώ υπήρχε χαλικάκι και χώμα, το πέτρωσε και το τσιμέντωσε όλο και, το χειρότερο, έκοψε ένα τεράστιο πεύκο που υπήρχε. Ενα πεύκο που ήταν για μένα μέρος του βλέμματός μου, έτσι όπως κοιτούσα έξω από το παράθυρό μου, για 27 χρόνια. Εγινε τόσο ξαφνικά. Τσαντίστηκα που δεν το πήρα χαμπάρι για να το σταματήσω. Δεν ήταν μόνο θέμα αισθητικής. Ενιωσα, τότε, ότι κάτι γίνεται».

Πολεμάνε με νύχια και με δόντια για το Πεδίον του Αρεως

Η Επιτροπή Αγώνα για την Προστασία του Πεδίου του Αρεως έκλεισε ήδη 11 χρόνια ζωής.

Σ' αυτά τα χρόνια οι άνθρωποί της χρειάστηκε να δώσουν πολλούς αγώνες μέσα απ' τους οποίους πέτυχαν αρκετά. Το σημαντικότερο ίσως, ότι η διοικούσα αρχή του πάρκου, η Υπερνομαρχία, άρχισε από ένα σημείο και μετά να λαμβάνει σοβαρά υπόψη τις θέσεις και τις απόψεις τους. Η Επιτροπή άρχισε να έχει λόγο για τα όσα γίνονταν στον χώρο.

Ολα ξεκίνησαν το 1998, αναφέρει ο Θοδωρής Κοκκινάκης, μέλος της Επιτροπής: «Αφορμή ήταν τα κτίσματα του Πανελλήνιου Γυμναστικού Συλλόγου. Είδαμε ξαφνικά να κόβονται δέντρα μέσα στο πάρκο και να ξεφυτρώνουν, απ' ό,τι μάθαμε στη συνέχεια, παράνομα κτίσματα, χωρίς άδεια από την Πολεοδομία. Η αιτία για να κινητοποιηθούμε προϋπήρχε: ήταν η φθίνουσα πορεία του πάρκου, ήταν η εγκατάλειψή του που, συν τω χρόνω, μεγάλωνε. Είπαμε λοιπόν να δούμε τι μπορούμε να κάνουμε και αποφασίσαμε να χρησιμοποιήσουμε κάθε μέσο, είτε κινηματικό είτε νομικό, για να σώσουμε το πάρκο. Κάναμε κάποιες συγκεντρώσεις, μαζέψαμε κόσμο και ασκήθηκε μια πίεση τέτοια ώστε σιγά σιγά άρχισαν να μας λαμβάνουν υπόψη κάποιες αρχές, όπως η Υπερνομαρχία. Κατορθώσαμε να γίνουμε "συνομιλητές" τους χωρίς να είμαστε ένας θεσμοθετημένος φορέας. Είδαν ότι δεν θα περνούσαν τα σχέδιά τους για το πάρκο χωρίς τη σύμφωνη γνώμη μας γιατί θα δρούσαμε ακτιβιστικά και θα ήταν δύσκολο να τα εφαρμόσουν. Ηξεραν ότι θα μας έβρισκαν απέναντί τους σε κάθε τι που θα ήταν σε βάρος της ποιότητας της ζωής, του πράσινου και των ελεύθερων χώρων».

Η Επιτροπή κατάφερε να ακυρώσει δύο σχέδια ανάπλασης του πάρκου, ένα του ΥΠΕΧΩΔΕ και ένα της Υπερνομαρχίας, που ήταν ασύμβατα με τη χρήση του πάρκου, να διώξει τα παζάρια και τις εκθέσεις που γίνονταν στον χώρο, να αποτρέψει το κλείσιμο των εισόδων του και την απαγόρευση της ελεύθερης πρόσβασης των πολιτών όλο το 24ωρο.

Πολέμησε με νύχια και με δόντια, με προσφυγές στα δικαστήρια και με ακτιβιστικές ενέργειες. Στην εκπόνηση του τελευταίου σχέδιου ανάπλασης, που τώρα υλοποιείται, όχι μόνο ρωτήθηκε η γνώμη της Επιτροπής, αλλά οι απόψεις της έγιναν δεκτές. Ο αγώνας όμως δεν σταματάει εδώ. Το ζητούμενο τώρα είναι η συντήρηση του πάρκου, λέει ο κ. Κοκκινάκης. «Πρέπει να υπάρχει μόνιμο προσωπικό που θα ασχολείται αποκλειστικά με το Πεδίον του Αρεως -κάτι που ακόμη δεν έχει προβλεφθεί- και να γίνει κατεδάφιση των παράνομων κτισμάτων του Πανελλήνιου».

Ο κ. Κοκκινάκης πιστεύει ότι τα τελευταία χρόνια έχουν δημιουργηθεί αρκετές κινήσεις πολιτών στην Αθήνα και στους όμορους δήμους. Μακάρι, προσθέτει, η συνειδητοποίηση του κόσμου να γίνει μεγαλύτερη, να δούμε όλο και περισσότερους σε κινηματικές διαδικασίες, να διεκδικούν πράγματα γιατί, δυστυχώς, αν δεν υπάρχει δυναμική κινηματική δεν σε λαμβάνουν εύκολα υπόψη. Μπορεί με κάποιες νομικές διαδικασίες κάποια μικρά θέματα να τα κερδίσεις αλλά δεν είναι σίγουρο ότι θα έχεις αποτέλεσμα αν κινηθείς μόνο έτσι, θεσμικά, επισημαίνει.

«Οι επιτροπές και οι κινήσεις πολιτών», θα πει ακόμη, «κάνουν, κατά κάποιον τρόπο, δουλειά μυρμηγκιού. Μπορεί να πετύχεις πράγματα μόνο με συνεχή αγωνιστική επαγρύπνηση και με υπομονή. Πρέπει να μπορείς να περιμένεις τους άλλους, τον κόσμο που θα έρθει, θα φύγει, θα ξανάρθει, να μην απελπίζεσαι και εγκαταλείψεις και εσύ. Πρέπει να περιμένεις ότι κάποια στιγμή οι είκοσι που ξεκίνησαν θα γίνουν πενήντα, εκατό ή διακόσιοι, για να μπορέσετε να αντιμετωπίσετε αυτή τη λαίλαπα που έρχεται για να καταργήσει κάθε ελεύθερο χώρο και να χτυπήσει την ποιότητα της ζωής μας».

ΠΑΤΡΑ: 23 χρόνια λένε «όχι» στον καναπέ

Το πυρηνικό ατύχημα στο Τσέρνομπιλ, πριν από 23 χρόνια, ήταν η αφορμή για την ίδρυση της Οικολογικής Κίνησης Πάτρας (ΟΙ.ΚΙ.ΠΑ.), που από τότε μέχρι και σήμερα συνεχίζει ακάθεκτη να αγωνίζεται για τους στόχους που είχε θέσει την πρώτη μέρα της ίδρυσής της: ενημέρωση, ευαισθητοποίηση και δραστηριοποίηση των πολιτών σε οικολογικά ζητήματα.

Ο Θωμάς Κουτρούμπας, βιολόγος-εκπαιδευτικός στο επάγγελμα, μέλος της Κίνησης από ιδρύσεώς της, εξηγεί ότι η ΟΙ.ΚΙ.ΠΑ. είναι αστική μη κερδοσκοπική εταιρεία, τα μέλη της είναι ισότιμα, δεν υπάρχουν οργανωτικά επίπεδα, ενώ οι αποφάσεις λαμβάνονται κάθε Δευτέρα σε μια τακτική συνεδρίαση. Δεν χρηματοδοτείται από πουθενά και τα λειτουργικά της έξοδα καλύπτονται από συνδρομές μελών και από εκδηλώσεις.

Στην ΟΙ.ΚΙ.ΠΑ. δεν υπάρχουν μέλη με την τυπική μορφή, αλλά υποστηρικτές του έργου της. Υπάρχει δηλαδή ένας ευρύτερος κύκλος ανθρώπων, περίπου 1.200 άτομα, που παρακολουθούν τις δράσεις της, συμμετέχουν στις εκδηλώσεις της, αγοράζουν την εφημερίδα της. Από 'κεί και μετά, η Κίνηση είναι ανοιχτή σε κάθε ευαισθητοποιημένο πολίτη, ο οποίος μπορεί να συμμετάσχει και να πει ελεύθερα τη γνώμη του.

Το δυσάρεστο κατά τον Θ. Κουτρούμπα είναι ότι το σχήμα των ανθρώπων που συμμετέχουν στην Κίνηση δεν ανανεώνεται. «Οταν ιδρύσαμε την ΟΙ.ΚΙ.ΠΑ. είχαμε βάλει τρεις στόχους: την ενημέρωση, την ευαισθητοποίηση και την ενεργοποίηση. Σήμερα βλέπουμε ότι υπάρχει πολλή ενημέρωση, αρκετή ευαισθητοποίηση, αλλά η ενεργοποίηση είναι δυστυχώς περιορισμένη. Παρατηρούμε ότι ενώ υπάρχει διάθεση, όταν χρειάζεται να βάλεις πλάτη, να σώσεις ένα δάσος ή να κάνεις πέντε ενέργειες που θα έχουν αποτέλεσμα, εκεί δυστυχώς κολλάμε».

Γιατί συμβαίνει αυτό; Οπως πιστεύει ο βιολόγος-εκπαιδευτικός, πρόκειται για ένα γενικότερο πρόβλημα στις μέρες μας. Είναι λίγοι οι άνθρωποι, όπως λέει, που είναι ενεργοί πολίτες και δραστηριοποιούνται. «Ζούμε μέσα σ' ένα γενικότερο κλίμα του καναπέ. Οι άνθρωποι δύσκολα σηκώνονται πλέον από αυτόν. Παρ' όλο που παρατηρούν να συμβαίνουν διάφορα δίπλα τους, οι ίδιοι δεν συμμετέχουν, δεν ενεργοποιούνται».

Οσο για τις ηλικίες που συμμετέχουν στην Κίνηση; Ολοι άνω των 40. Δεν υπάρχουν νέα παιδιά και γι' αυτό ένα από τα μελλοντικά σχέδια της ΟΙ.ΚΙ.ΠΑ. είναι μια συνεργασία με το Πανεπιστήμιο της Πάτρας.

Πώς αποφάσισε ο ίδιος να συμμετάσχει ενεργά σε μια τέτοια Κίνηση; «Ενδεχομένως και λόγω της επαγγελματικής μου ενασχόλησης. Πάντα όμως είχα μια έμφυτη τάση συμμετοχής στα κοινά, αλλά έκρινα ότι τα σοβαρότερα προβλήματα που αντιμετώπιζε η πόλη της Πάτρας, εκείνη την εποχή που δημιουργήθηκε η Κίνηση αλλά και σήμερα, είναι τα περιβαλλοντικά».

Παρ' όλο που πέρασαν 23 χρόνια ενεργούς δράσης στην Κίνηση, ο ίδιος δηλώνει ότι δεν έχει κουραστεί καθόλου γιατί η προσπάθεια που ξεκίνησαν το 1986 δικαιώνεται. «Γίνονται βήματα. Μπορεί να μη γίνονται επί της ουσίας όσα θα θέλαμε, αλλά το ότι από επίσημα χείλη, από τον Πρόεδρο της Δημοκρατίας ή από ανθρώπους επιφανείς, θίγονται θέματα προστασίας περιβάλλοντος είναι ιδιαίτερα σημαντικό».

Η προάσπιση του φυσικού περιβάλλοντος, δηλαδή των βιοτόπων (Κοτύχι, Στροφυλιά, Χελμός, Παναχαϊκό Ορος κ.ά.), θέματα που άπτονται με την ποιότητα ζωής στην πόλη (κυκλοφοριακό, καθαριότητα, ανακύκλωση, απώλεια κοινόχρηστων χώρων κ.ά.), περιβαλλοντική εκπαίδευση, οικοτουρισμός, και η έκδοση εδώ και 18 χρόνια της μηνιαίας εφημερίδας «Εν Αιθρία», είναι οι πιο σημαντικές δραστηριότητες της ΟΙ.ΚΙ.ΠΑ.

«Μέγας Αλέξανδρος» κόντρα σε συμφέροντα και μπράβους

Η επαπειλούμενη αλλαγή της φυσιογνωμίας της περιοχής τους τους προβλημάτισε, τους δραστηριοποίησε, τους έβγαλε στους δρόμους.

Πριν από 18 χρόνια επίσημα και πριν από 24 ανεπίσημα, μια ομάδα ανθρώπων από τον Κεραμεικό, το Γκάζι και το Ρουφ ίδρυσαν τον «Μέγα Αλέξανδρο», ένα σύλλογο κατοίκων από αυτές τις περιοχές.

Από το 1985, επί πρώτης δημαρχίας Εβερτ, υπό την πίεση να απαλλοτριωθούν κάποια οικοδομικά τετράγωνα στο κομμάτι Πειραιώς και Ιερά Οδός, δημιουργήθηκε μια επιτροπή κατοίκων η οποία λειτουργούσε άτυπα. Εξι χρόνια μετά, το 1991 και ενώ τα προβλήματα στην περιοχή φούντωναν, η επιτροπή μετατράπηκε σε σύλλογο με καταστατικό.

Πρόεδρός της σήμερα, η ιδιωτική υπάλληλος Βάσω Μπάρκα, που ενεπλάκη σ' αυτή τη δραστηριότητα γιατί: «Οταν ξεκίνησα ήμουν περίπου 25 χρόνων, ένας νέος άνθρωπος που πονούσα τη γειτονιά μου, το σπίτι μου, την περιοχή μου. Δεν ήθελα να μεταφυτευτώ στα βόρεια προάστια. Ηξερα ότι έβαζα τα ίσια παπούτσια μου και πήγαινα βόλτα στην Ακρόπολη. Ημουν άνθρωπος του κέντρου και έβλεπα ότι το κέντρο χωρίς κατοίκους και θα ερημώσει και εγκληματικότητα θα έχει. Και έτσι επέλεξα να έχω φωνή για όλα αυτά μέσα από μια τέτοια οργάνωση».

Περίπου 250 είναι τα εγγεγραμμένα μέλη του συλλόγου, αλλά ο «σκληρός πυρήνας» απαριθμεί γύρω στα 60 άτομα. Τα αισιόδοξα μηνύματα είναι ότι στον σύλλογο δραστηριοποιούνται νέοι άνθρωποι, ενώ όλο και περισσότεροι ευαισθητοποιούνται και ενημερώνονται.

«Ενεργοποιούνται νέοι άνθρωποι γιατί οι παλαιότεροι έχουν τη νοοτροπία να αγαπούν μεν τη γειτονιά τους, το σπίτι τους, αλλά λένε: "Δεν βαριέσαι τώρα, θα τα βάλετε με τον δήμο, με το κεφάλαιο, με τη νύχτα, με τους μπράβους;". Υπάρχει ηττοπάθεια και η νοοτροπία του καλού νοικοκύρη που κάθεται σπίτι του και τα δέχεται όλα», υποστηρίζει η πρόεδρος του συλλόγου.

Πώς εξηγεί το φαινόμενο δημιουργίας το τελευταίο χρονικό διάστημα τόσων πολλών οργανώσεων και συλλόγων;

«Πρώτον, η πολιτεία έχει γίνει πιο ανάλγητη και πλέον είναι επιτακτική, επιβεβλημένη η ανάγκη ύπαρξης τέτοιων κινήσεων. Και το να διαφωνείς ένας αγώνας είναι εξάλλου».

Στο τέλος της συζήτησης με την πρόεδρο του συλλόγου, όταν της ζήτησα μια φωτογραφία της για να δημοσιευτεί στον «Φάκελο», μου απάντησε:

«Τώρα μου βάζετε δύσκολα. Πρέπει να σας πω για την ιστορία του πράγματος ότι πριν από μερικά χρόνια και ενώ εκείνη την εποχή ήμουν πάλι πρόεδρος του συλλόγου, ένα μεσημέρι σταμάτησαν δυο μπράβοι με μηχανές και έκαναν τόπι στο ξύλο τη γραμματέα του συλλόγου. Και τη δεύτερη φορά κάποιοι άλλοι ήρθαν στα γραφεία μας και τα έκαναν όλα γυαλιά-καρφιά. Σας τα λέω αυτά για να καταλάβετε με ποιους έχουμε να κάνουμε. Αυτοί είναι αποφασισμένοι για όλα. Ηρθαν εδώ για να κάνουν αρπαχτές. Είναι αδίστακτοι. Και εμείς τους χαλάμε την πιάτσα. Λένε "εσείς θα φύγετε και εμείς θα μείνουμε"».

Παρ' όλα αυτά, τα μέλη του συλλόγου συνεχίζουν ακάθεκτα το έργο που ξεκίνησαν γιατί, όπως λέει η πρόεδρός τους, «έχουμε καταλάβει πως αν δεν φωνάξουμε, αν δεν δημοσιοποιήσουμε το πρόβλημά μας, ουδείς ενοχλείται». Αγωνίζονται για να μη χαθεί η γειτονιά τους, για να μην τους αναγκάσουν να φύγουν από τα σπίτια τους, για να μη μεταβληθεί η περιοχή σ' ένα απέραντο τραπεζοκάθισμα.

Οχι... Πόντιοι Πιλάτοι για τον Καϊάφα

Το καλοκαίρι που έμελλε ν' αλλάξει όχι μόνο τη ζωή των κατοίκων του Δήμου Ζαχάρως Ηλείας, αλλά και το φυσικό περιβάλλον σχεδόν ολόκληρου του νομού, μια ομάδα πολιτών είχε την ιδέα να ιδρύσει μια οικολογική-περιβαλλοντική οργάνωση.

Ετσι, λίγο πριν από τις καταστροφικές πυρκαγιές τον Αύγουστο του 2007, «γεννήθηκε» ο Σύλλογος Περιβαλλοντικής Προστασίας Δήμου Ζαχάρως.

Αφορμή, ένα μείζον θέμα που αντιμετώπιζε τότε η περιοχή και το οποίο παραμένει ακόμα σε εκκρεμότητα: η δίοδος του ΒΔ άξονα Πελοποννήσου μέσα από το οικοσύστημα Καϊάφα (προστατευόμενη περιοχή από ευρωπαϊκή και εθνική νομοθεσία) και μέσα από έξι οικισμούς του Δήμου Ζαχάρως.

Ο διδάκτωρ του Παντείου Πανεπιστημίου, Κωνσταντίνος Αγραπιδάς, γέννημα-θρέμμα της περιοχής, ανέλαβε τα ηνία του συλλόγου, μια δραστηριότητα καινούργια γι' αυτόν, η οποία, όπως λέει, έχει αρκετό ενδιαφέρον.

«Εχω γεννηθεί και μεγαλώσει στο Νεοχώρι της Ζαχάρως. Κατέβαινα και κατεβαίνω συχνά στην πατρίδα μου. Μέσα από συζητήσεις που κάναμε με διάφορους πολίτες της περιοχής, έβλεπα τον προβληματισμό που υπήρχε στον κόσμο και σκεφτόμουν ότι έπρεπε κάπως να κινηθούμε για να επιλύσουμε σημαντικά προβλήματα, να προχωρήσουμε σε πρωτοβουλίες για να αναδείξουμε θέματα που "έκαιγαν" την περιοχή. Ετσι, όταν κάποιοι πολίτες που είχαν την ιδέα ίδρυσης του συλλόγου, μου ζήτησαν να τους βοηθήσω, δεν είπα όχι».

Η καταστροφή που έπληξε την περιοχή φαίνεται ότι ευαισθητοποίησε ιδιαίτερα τον κόσμο, αφού ο σύλλογος ξεκίνησε τη δράση του με 7-8 άτομα και σήμερα απαριθμεί περίπου 400, τα οποία όλο και αυξάνονται.

«Μετά τις πυρκαγιές του 2007 ο κόσμος προβληματίστηκε. Είδε ότι οι επιπτώσεις στο περιβάλλον είναι τεράστιες, με αποτέλεσμα να θέλει συνεχώς να ενημερώνεται και να συμμετέχει. Θέλουμε να δώσουμε στην περιοχή ένα όραμα διαφορετικής ανάπτυξης, να ξεφύγουμε από την πρακτική του παρελθόντος, γιατί ο τόπος μετά την καταστροφή πρέπει να αναπτυχθεί σωστά και η ευκαιρία είναι τώρα».

Σε όλη αυτή την προσπάθεια η συμμετοχή του κόσμου είναι μεγάλη, αλλά το ενδιαφέρον της νεολαίας μικρό. Ενα κοινωνικό φαινόμενο, που κατά τον κ. Αγραπιδά συμβαίνει ίσως γιατί τα προβλήματα που αντιμετωπίζουν σήμερα οι νέοι άνθρωποι, όπως αυτό της αποκατάστασής τους, είναι πολύ καυτά και ενδεχομένως να μην τους μένει χρόνος για να εκδηλώσουν το ενδιαφέρον τους για τέτοιου είδους δραστηριότητες. Μια άλλη εξήγηση που δίνει είναι ότι ίσως τα νέα παιδιά δεν ενημερώνονται σωστά. «Το φαινόμενο αυτό μπορεί να αλλάξει, αλλά χρειάζεται τεράστια προσπάθεια».

Τι εξήγηση δίνει για την αυξανόμενη τάση δημιουργίας τέτοιου είδους οργανώσεων τα τελευταία χρόνια;

«Από τη μικρή εμπειρία που έχω πιστεύω ότι οι μη κυβερνητικές οργανώσεις, όπως και η δική μας, καλύπτουν το θεσμικό κενό εκεί όπου η πολιτεία αδυνατεί να παρέμβει ή όταν η παρέμβασή της είναι πλημμελής ή ελλιπής. Από την άλλη οι οργανώσεις αυτές είναι και ένα μέσο πίεσης προς τα κέντρα λήψης αποφάσεων, αρκεί οι θέσεις τους να στηρίζονται σε επιχειρήματα. Κάτι που το θεωρώ πολύ σημαντικό και εμείς το θέσαμε ως αρχή από τότε που ξεκινήσαμε. Και το δεύτερο εξίσου σημαντικό είναι ότι κινούμαστε υπερκομματικά. Απευθυνόμαστε σε όλους, δεν κάνουμε διακρίσεις. Ο καθένας μπορεί να έχει μια διαφορετική πολιτική άποψη αλλά στα θέματα αυτά κινούμαστε οριζόντια θα έλεγα».

Η αποκατάσταση του οικοσυστήματος του Καϊάφα, ο βιολογικός καθαρισμός, οι χωματερές, η παραχώρηση ακινήτων στο δήμο της Ζαχάρως είναι μερικά από τα θέματα τα οποία απασχολούν σήμερα τον σύλλογο.

«Μεσοποταμία» για να έχουν παραλία

Η επιθυμία μιας ομάδας κατοίκων της περιοχής ν' ασχοληθούν με τα κοινά μέσω ενός διαφορετικού τρόπου και το μεγάλο πρόβλημα της πόλης τους, που ονομαζόταν «Παραλία Μοσχάτου», τους οδήγησε το 2004, κατά τη διάρκεια των Ολυμπιακών Αγώνων, στη δημιουργία της Κίνησης Πολιτών Μοσχάτου «Μεσοποταμία».

Το όνομά της προέκυψε από την ιδέα ενός κατοίκου της περιοχής, με τη σκέψη ότι το Μοσχάτο ορίζεται από δύο ποτάμια, τον Ιλισό και τον Κηφισό, και έτσι η Κίνηση βαφτίστηκε «Μεσοποταμία».

Είναι υπερκομματική, άτυπη, χωρίς καταστατικό, υπάρχουν μέλη και μια γραμματεία με συντονιστικό ρόλο. Ενα από τα ενεργά μέλη της, ο δάσκαλος Χάρης Παπαδόπουλος, κάτοικος της περιοχής, που χρόνια τώρα ανακατεύεται με τα κοινά.

«Με τα προβλήματα της ελληνικής κοινωνίας θέλαμε να ασχοληθούμε. Μέσα από αυτή τη διάθεση φτιάξαμε τη "Μεσοποταμία". Εκ των πραγμάτων όμως προέκυψε το θέμα της οικολογίας. Ο μείζων άξονας της παρουσίας μας και της δράσης μας αφορά τα οικολογικά ζητήματα, τους ελεύθερους χώρους κ.λπ.» εξηγεί ο κ. Παπαδόπουλος.

Τα πέντε αυτά χρόνια δράσης της η «Μεσοποταμία» στηρίζεται και λειτουργεί με μια σταθερή ομάδα ανθρώπων, που από την ίδρυσή της και μετά διευρύνθηκε, αλλά για μια πόλη 30-40 χιλιάδων κατοίκων, όπως είναι το Μοσχάτο, και για ζητήματα τόσο ουσιαστικά, ο κ. Παπαδόπουλος θα περίμενε, όπως λέει, μεγαλύτερη απήχηση. Οι δράσεις της Κίνησης γίνονται γνωστές μέσω e-mail ή και τηλεφωνικά, με αποδέκτες πάνω από 350 άτομα, που δεν είναι αναγκαστικά μόνο Μοσχατιώτες. «Οποιος θέλει να βοηθήσει, μπορεί να βάλει ένα χεράκι. Δεν είμαστε πολιτική κίνηση. Είμαστε ανοιχτοί σε όλους».

Οσο για τις ηλικίες που δείχνουν ενδιαφέρον και δραστηριοποιούνται; Συνήθως άνθρωποι άνω των 35 αλλά, όπως αναφέρει ο κ. Παπαδόπουλος, τον τελευταίο χρόνο μέσα από δραστηριότητες έχουν προσεγγίσει και νεότερες ηλικίες.

Ο αγώνας που έδωσαν και που εξακολουθούν να δίνουν για την παραλία του Μοσχάτου ήταν και είναι μια από τις βασικές δραστηριότητες της Κίνησης.

«Στο Μοσχάτο υπάρχει ένα συγκεκριμένο πρόβλημα. Είμαστε παραλιακός δήμος αλλά χωρίς να έχουμε θάλασσα. Υπάρχει μια παραλία στην οποία ο κόσμος δεν έχει πρόσβαση. Η λογική μας λοιπόν όταν ξεκινήσαμε δεν ήταν πού ανήκει αυτή η παραλία. Εκείνο που μας ενδιέφερε και γι' αυτό παλέψαμε ήταν να μη χτιστεί τίποτα σ' αυτή. Να γίνει ανάσα ζωής για τα παιδιά μας, πάρκο με ψηλά δένδρα. Είχαν προγραμματίσει να κάνουν ολυμπιακά έργα, τα οποία για διάφορους λόγους δεν υλοποιήθηκαν. Ετσι, η παραλία του Μοσχάτου, 240 με 250 στρέμματα, παραμένει σήμερα ένα οικόπεδο γεμάτο μπάζα. Το γεγονός και μόνο ότι διασώθηκε και δεν χτίστηκε τίποτε σε αυτή και παίζεται ακόμα το τι θα γίνει δικαιώνει την ύπαρξή μας».

Τι άλλο κάνει η «Μεσοποταμία;» Για τρίτη χρονιά φέτος έξι εκπαιδευτικοί παραδίδουν μαθήματα ελληνικών δύο φορές την εβδομάδα σε 25 μετανάστες. Κάθε 15 μέρες γίνεται στο στέκι της Κίνησης προβολή ταινιών μικρού μήκους Ελλήνων σκηνοθετών, πάντα με την παρουσία του σκηνοθέτη, ενώ πραγματοποιούνται λογοτεχνικές βραδιές, εκδηλώσεις με συζητήσεις, ποδηλατοδρομίες κ.ά.

«Αν λειτουργούσαν οι τοπικές αυτοδιοικήσεις όπως θα έπρεπε, σωστά και με ανοιχτόμυαλους ανθρώπους, όλα αυτά που κάνει ας πούμε τώρα η "Μεσοποταμία" θα μπορούσε άνετα και εύκολα να τα κάνει ο δήμος. Επειδή όμως ο κόσμος βλέπει ότι οι δήμοι πνίγονται στη γραφειοκρατία ή κοιτάζει ο καθένας πώς θα εξασφαλίσει την επανεκλογή του, αποφασίζει να κάνει κάτι μόνος του, μέσα από δικές του πρωτοβουλίες». Αυτή είναι η εξήγηση που δίνει ο κ. Παπαδόπουλος στο φαινόμενο που παρατηρείται τα τελευταία χρόνια δημιουργίας πολλών τέτοιων οργανώσεων.

«Να καταλάβουν ότι οι πολίτες είναι σύμμαχοι και όχι... εχθροί»

Το συντονιστικό συλλόγων και κινήσεων για την προστασία των ελεύθερων χώρων στην Αθήνα και τους γύρω δήμους μετράει ήδη 13 χρόνια ζωής.

Ξεκίνησε με τη συμμετοχή 16 συλλόγων και κινήσεων και σήμερα αριθμεί 28. Το έναυσμα, ας το πούμε έτσι, γι' αυτή την ιστορία ήταν η ολομέτωπη επίθεση που δέχονταν οι ελεύθεροι χώροι.

Τρία χρόνια αργότερα, το 1999, ο Ηλίας Γιαννίρης δημιούργησε το Παρατηρητήριο Ελεύθερων Χώρων Αθήνας-Αττικής ώστε να υπάρχει ιντερνετική παρουσία των κινημάτων αυτών και πρωτίστως ενημέρωση για τα σημεία διεκδίκησης και τις κοινωνικές αντιστάσεις απέναντι στην ιδιωτικοποίηση και εμπορευματοποίηση των ελεύθερων χώρων.

Ο κ. Γιαννίρης είναι αρχιτέκτονας, πολεοδόμος-χωροτάκτης και επίκουρος καθηγητής στο Πολυτεχνείο στα Χανιά. Ο ίδιος ενεπλάκη με τους συλλόγους και τις κινήσεις για την προστασία των ελεύθερων χώρων και της ποιότητας ζωής καθώς πιστεύει ότι «ο κάθε επιστήμονας δεν πρέπει να είναι μόνο επιστήμονας αλλά να έχει και έναν κοινωνικό ρόλο».

Το συντονιστικό δουλεύει ανελλιπώς με τακτικές συνεδριάσεις. «Συντονιζόμαστε, ανταλλάσσουμε απόψεις, έχουμε πλέον μια κοινή γλώσσα, αρκετή εμπειρία συσσωρευμένη, τέτοια ώστε να μπορούμε να συμβουλεύσουμε μια νέα κίνηση. Είναι σαν ένα "know how" πολιτών για την προστασία των ελεύθερων χώρων, που υποστηρίζεται κατά καιρούς από τον σύλλογο αρχιτεκτόνων, τον σύλλογο πολεοδόμων χωροτακτών και από διάφορυς άλλους επιστήμονες και φορείς», εξηγεί.

Πιστεύει ότι ευαισθησίες υπάρχουν. Αυτό που δεν συμβαίνει στην Ελλάδα, σε αντίθεση με την υπόλοιπη Ευρώπη, είναι ότι δεν αναγνωρίζεται ο λόγος και ο ρόλος των κινήσεων πολιτών. Οι πολίτες δεν πρέπει να είναι ο εχθρός αλλά ο σύμμαχος. Αντί να αντιμετωπίζονται εχθρικά, θα έπρεπε να είναι στη θέση του συμβούλου, να ακούγεται η γνώμη τους.

Από ποιους αντιμετωπίζονται εχθρικά; Μάλλον δεν θέλει ερώτημα.

«Από τους πολιτικούς και τις κυρίαρχες πολιτικές, που είναι τουλάχιστον εργολαβικές» λέει ο κ. Γιαννίρης και προσθέτει ότι «οι πολιτικές αυτές είναι που πρέπει να αλλάξουν». Επισημαίνει πως στη χώρα μας παρατηρείται η εξής διαστροφή: «Τα κινήματα των πολιτών είναι που υποστηρίζουν το δημόσιο συμφέρον και όχι η συντεταγμένη πολιτεία, οι δήμοι και τα υπουργεία».

Η ιδιωτικοποίηση και η εμπορευματοποίηση των ελεύθερων χώρων, αναφέρει, είναι μια κατεύθυνση πολιτικής που άρχισε με το Γ' Κοινοτικό Πλαίσιο Στήριξης και την Ολυμπιάδα. Η γη, η δημόσια γη, υποστηρίζει, μετατράπηκε σε χρηματοδότη (βλ. μακροχρόνιες μισθώσεις ολυμπιακών εγκαταστάσεων και περιουσίας του ΕΟΤ σε ιδιώτες, αλλά και απευθείας ξεπούλημα, όπως αυτό που επιχειρείται στο Ελληνικό). Ο τζίρος γύρω από τη δημόσια και την κοινόχρηστη γη είναι μεγάλος.

Τα κινήματα για τους ελεύθερους χώρους πυκνώνουν τα τελευταία χρόνια. Οσο για το «κλικ», αυτό που κάνει ξαφνικά έναν πολίτη να συμμετάσχει ενεργά, να συσπειρωθεί μαζί με άλλους και να διεκδικήσει μια καλύτερη ποιότητα ζωής στην πόλη, θα πει: «Είναι η γενικότερη χειροτέρευση, το ότι δεν μπορείς να περπατήσεις ούτε στο πεζοδρόμιο, ξαφνικά απέναντι από το σπίτι σου στήνουν μια κεραία κινητής τηλεφωνίας που σε ακτινοβολεί, το παρκάκι που ήξερες φράζεται και ιδιωτικοποιείται, ο χώρος όπου έκανες βόλτα και το παιδί σου ποδήλατο γεμίζει με τραπεζοκαθίσματα...».

Αποστολή με Email Εκτύπωση σελίδας

Διαβάστε επίσης

Στην κατηγορία
Ελλάδα
Με λέξεις-κλειδιά
Φάκελος
Τοπική Αυτοδιοίκηση