Έντυπη Έκδοση
Ελευθεροτυπία, Σάββατο 4 Ιουλίου 2009
Ο οργασμικός εγκέφαλος και οι δυσλειτουργίες του
Πρόσφατες νευροεπιστημονικές έρευνες διερευνούν τι ακριβώς συμβαίνει στον εγκέφαλό μας όταν εκδηλώνουμε κάποια ψυχαναγκαστική σεξουαλική συμπεριφορά.
Με άλλα λόγια, επιχειρούν σήμερα να κατανοήσουν ποιες εγκεφαλικές μεταβολές συνοδεύουν και ενδεχομένως πυροδοτούν τη μανιώδη εμμονή με το σεξ που παρουσιάζουν ορισμένα πρόσωπα.
Απαραίτητη προϋπόθεση για τις εντυπωσιακές επιτυχίες αυτών των πρόσφατων ερευνών αποτελούν οι νέες τεχνικές αναπαράστασης και καταγραφής των λειτουργιών του ζωντανού εγκεφάλου (λειτουργική μαγνητική τομογραφία και τομογραφία εκπομπής ποζιτρονίων). Χάρη σε αυτές τις τεχνικές οι ερευνητές κατάφεραν να ανακαλύψουν ότι τα άτομα που υποφέρουν από σεξουαλική εξάρτηση εμφανίζουν συχνά σοβαρές διαταραχές στις σχέσεις ισορροπίας που θα έπρεπε κανονικά να υπάρχουν ανάμεσα σε ορισμένες περιοχές του εγκεφάλου.
Ετσι, απέδειξαν ότι κάποιες συγκεκριμένες αλλοιώσεις ή ανωμαλίες, π.χ. του επικλινούς πυρήνα, μιας νευρωνικής δομής στο βάθος του εγκεφάλου που εμπλέκεται στενά με τη δημιουργία αισθημάτων ευχαρίστησης και ειδικότερα της σεξουαλικής ηδονής, μπορεί να πυροδοτούν τη μανιώδη, αλλά μάταιη αναζήτηση της ηδονής.
Αλλες έρευνες επικεντρώθηκαν σε πιο μεγάλες δομές του εγκεφάλου που ενεργοποιούνται κατά την ψυχαναγκαστική αναζήτηση της ερωτικής ικανοποίησης. Διαπίστωσαν λοιπόν ότι ενεργοποιούνται ορισμένες περιοχές του εγκεφαλικού φλοιού που συνεργάζονται δυσαρμονικά με βαθύτερες και αρχαιότερες δομές του εγκεφάλου που έχουν αποστολή να επεξεργάζονται τα εξωτερικά ερεθίσματα και τις απαντήσεις του οργανισμού σε αυτά.
Ενας άλλος αρκετά ανεπτυγμένος τομέας έρευνας αφορά τη χημεία του εγκεφάλου και επιχειρεί να απομονώσει και να καθορίσει τη σημασία που έχουν κάποια πρωτεϊνικά μόρια (κυρίως ορμόνες, νευροδιαβιβαστές) για τη φυσιολογική λειτουργία ή δυσλειτουργία του εγκεφάλου. Ανακάλυψαν λοιπόν ότι η ορμόνη «προλακτίνη», που εκκρίνεται από την υπόφυση, παίζει αποφασιστικό ρόλο όχι μόνο στην παραγωγή του γάλακτος από τους μαστούς, αλλά και στη ρύθμιση της σεξουαλικής μας συμπεριφοράς. Επειδή η συγκέντρωση της προλακτίνης αυξάνει σημαντικά έπειτα από κάθε οργασμό κατά την ερωτική πράξη, η παρουσία αυτής της ορμόνης μειώνει την όρεξη για σεξ. Επομένως, αν για διάφορους εγγενείς λόγους υπάρχει ανεπαρκής παραγωγή προλακτίνης, τότε τα άτομα αυτά θα επιδίδονται σε μια μόνιμη και μανιώδη αναζήτηση της ηδονής, ό,τι δηλαδή χαρακτηρίζει τυπικά τη μη φυσιολογική εξάρτηση από το σεξ!
Σύμφωνα όμως με τις έρευνες του Martin Kafka, νευρολόγου στην περίφημη Ιατρική Σχολή του Πανεπιστημίου Χάρβαρντ των ΗΠΑ, αυτές οι σεξουαλικές διαταραχές οφείλονται στην απορρύθμιση της σεξουαλικής επιθυμίας. Για την απορρύθμιση αυτή υπαίτιοι θεωρούνται κάποιοι βασικοί νευροδιαβιβαστές (η ντοπαμίνη, η αδρεναλίνη και η σεροτονίνη), μόρια που εμπλέκονται άμεσα με τη ρύθμιση των αισθημάτων ηδονής από τα εγκεφαλικά κέντρα του μεταιχμιακού συστήματος. Η διαπίστωση ότι τόσο στην εξάρτηση από το σεξ όσο και στην εξάρτηση από ορισμένα ναρκωτικά εμπλέκονται οι ίδιες ακριβώς νευροχημικές δομές του εγκεφάλου, οδηγεί στο συμπέρασμα ότι αυτές οι διαταραχές έχουν μια σαφή νευρολογική βάση και επομένως δεν πρέπει να θεωρούνται φαινόμενα αποκλειστικά ψυχολογικής ή κοινωνικής φύσεως. Στην πραγματικότητα όμως υπάρχουν και σαφείς διαφορές ανάμεσα στην εξάρτηση από το σεξ και στην εξάρτηση από τις ναρκωτικές ουσίες. Για παράδειγμα είναι γνωστό ότι για τον εθισμό και την εξάρτηση από την ηρωίνη ή την κοκαΐνη απαιτείται ένα μεγάλο χρονικό διάστημα συστηματικής λήψης αυτών των ουσιών από τον χρήστη. Προφανώς αν ίσχυε το ίδιο για το σεξ, τότε θα έπρεπε όλοι να είμαστε «σεξουαλικά εξαρτημένοι» και έπειτα από αρκετές συνουσιακές εμπειρίες να επιδεικνύουμε αυτή την ανώμαλη ερωτική συμπεριφορά! Αρα είναι σαφές ότι οι σημερινές νευροβιολογικές εξηγήσεις, μολονότι αναγκαίες, δεν επαρκούν από μόνες τους για την κατανόηση της πολύπλοκης σεξουαλικής συμπεριφοράς των ανθρώπων.