Έντυπη Έκδοση

Le Monde diplomatique

Εξέγερση σε Καραϊβική, πονοκέφαλος στο Παρίσι

Από την περιφέρεια στο κέντρο

Μετά από 44 ημέρες απεργίας ενάντια στην ακρίβεια, ο «Συναγερμός Ενάντια στα Υπερβολικά Κέρδη και την Εκμετάλλευση» (LKP) ανακοίνωσε στις 6 Απριλίου ότι δεν θα συμμετάσχει στη γενική συνέλευση φορέων των υπερπόντιων γεωγραφικών διαμερισμάτων1, την οποία συγκάλεσε ο πρόεδρος Νικολά Σαρκοζί για τις 15 Απριλίου.

«Κενό Πεδίο» ΑΝΔΡΙΑΝΟΣ ΣΩΤΗΡΗΣ «Κενό Πεδίο» ΑΝΔΡΙΑΝΟΣ ΣΩΤΗΡΗΣ Η κύρια διεκδίκηση του LKP, για την αναπροσαρμογή των κατώτερων μισθών, δεν συγκάλυψε τη βαθύτερη κρίση, η οποία αγγίζει το σύνολο των υπερπόντιων γεωγραφικών διαμερισμάτων.

Τα πάντα έμοιαζαν ήρεμα στην κοινωνία της Γουαδελούπης, μια κοινωνία δύο ταχυτήτων: Από τη μια πλευρά, δημόσιοι υπάλληλοι και μισθωτοί των μεγάλων επιχειρήσεων. Από την άλλη, εργάτες και απασχολούμενοι με επισφαλή εργασία σε βιοτεχνίες, σε υπεργολαβίες και σε ευκαιριακές εργασίες, μαζί με τους απλούς «μεροκαματιάρηδες» (μη δηλωμένοι εργάτες) και όσους λαμβάνουν το ελάχιστο εγγυημένο εισόδημα.

Επί τριάντα χρόνια, οι κοινωνικές σχέσεις είχαν περιοριστεί σε έναν συναγωνισμό κατανάλωσης για τους μεν και σε μια προσπάθεια να τα βγάλουν πέρα, ακόμη και με μικρολαθρεμπόριο, για τους άλλους.

Ο καθένας προσαρμοζόταν στην κοινωνική βοήθεια -Ελάχιστο Εισόδημα Ενταξης στην Εργασία (RMI), Ταμείο Οικογενειακών Επιδομάτων (CAF) ή Ενωση για την Απασχόληση στη Βιομηχανία και το Εμπόριο (Assedic)- και την παράνομη εργασία, ανάμεσα σε άθλιους μισθούς και στην ανεργία που φθάνει το 24% του ενεργού πληθυσμού κατά μέσο όρο.

Για όσους είναι κάτω των 30 χρόνων, αυτός ο αριθμός σκαρφαλώνει στο 45%, ενώ σε ορισμένες υποβαθμισμένες συνοικίες όπως η Λακρουά οζ Αμπίμ, προσεγγίζει το 70%. Και στο βάθος, μια μαζική έξοδος νέων, κυρίως διπλωματούχων και επαγγελματιών, που δεν μπορούν να προσαρμοστούν και να εργασθούν στην ίδια τη χώρα τους.

Υστερα ήρθε, στις 20 Ιανουαρίου, η κήρυξη της γενικής απεργίας. Η συσπείρωση Liyannaj kont pwofitasyon (LKP) -«Συναγερμός ενάντια στα υπερβολικά κέρδη και την εκμετάλλευση»- με τη συμμετοχή σαράντα εννέα συνδικάτων, πολιτικών κομμάτων ή ενώσεων, έκανε έκκληση απευθείας στον «λαό της Γουαδελούπης», με ένα σύνθημα: τον αγώνα ενάντια στην ακρίβεια και τη βοήθεια στους φτωχούς.

Ταυτόχρονα η συσπείρωση δεν παραλείπει να καταγγέλει τις «αρπαχτές» σε μεγάλη κλίμακα τις οποίες κάνουν τα μονοπώλια και οι μεγάλες επιχειρήσεις με τις ευλογίες του κράτους.

Παρακολουθούμε από τότε μία μετωπική σύγκρουση ανάμεσα στον συνδικαλιστικό κίνημα και την εργοδοσία. Το νέο στοιχείο είναι ότι η αδιαλλαξία των εργοδοτών δεν μένει πια χωρίς απάντηση. Η υποστήριξη του πληθυσμού ανατρέπει την ισορροπία δυνάμεων υπέρ της συσπείρωσης του LKP.

Η πρώτη αναμέτρηση

Ηδη, στις αρχές Δεκεμβρίου του 2008, οι εργοδότες των μεταφορών είχαν απεργήσει για να διεκδικήσουν μείωση της τιμής των καυσίμων. Τα οδοφράγματα αποδείχθηκαν αποτελεσματικά και οδήγησαν το νομάρχη, τους προέδρους της περιοχής και του διαμερίσματος να διαπραγματευθούν τάχιστα. Μέσα σε πέντε μέρες υπογράφτηκε ένα πρωτόκολλο συμφωνίας, με κατάληξη τη μείωση των τιμών κατά είκοσι λεπτά το λίτρο για την αμόλυβδη - και την ικανοποίηση του πληθυσμού γι' αυτό το άμεσο όφελος.

Από τις 20 Ιανουαρίου, οι ηγέτες του LKP τονίζουν τον διευρυμένο χαρακτήρα των διεκδικήσεών τους που συμπυκνώνονται σε ένα πρόγραμμα 142 σημείων. Το φιλόδοξο αυτό πρόγραμμα περιλαμβάνει ολόκληρους τομείς της οικονομικής και κοινωνικής ζωής: ανάπτυξη, απασχόληση, επαγγελματική κατάρτιση, υγεία, περιβάλλον, πολιτισμό, χωροταξία. Πέρα από την ακρίβεια, αμφισβητεί τις διακρίσεις που αποτελούν παραβίαση του κώδικα εργασίας και τις κοινωνικές σχέσεις που έχουν προκύψει από την αποικιακή περίοδο.

Ο συνολικός χαρακτήρας, ακόμη και συστημικός, των διεκδικήσεων προκάλεσε περιφρονητικά σχόλια: «Μη ρεαλιστικές ή τρελές απαιτήσεις που δεν θα κινητοποιήσουν πολύ κόσμο...», εκτίμησαν ορισμένοι εργοδότες. Αλλά, από τις συγκεντρώσεις έως τις διαδηλώσεις, το κίνημα γίνεται χιονοστιβάδα.

Το LKP κατακτά τη νομιμοποίησή του στο δρόμο. Η λαϊκή πίεση δεκάδων χιλιάδων διαδηλωτών θα υποχρεώσει τους «από πάνω» -εργοδότες και πολιτική ηγεσία- να καθίσουν στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων γύρω από το νομάρχη.

Η κορυφαία διεκδίκηση της συσπείρωσης των οργανώσεων -η αύξηση κατά διακόσια ευρώ καθαρά το μήνα στους χαμηλότερους μισθούς- οδήγησε σε αδιέξοδο τις διαπραγματεύσεις ανάμεσα στην εργοδοσία και τα συνδικάτα.

Στην πραγματικότητα το αίτημα της LKP ήταν να φθάσουν οι μισθοί στον ιδιωτικό τομέα κοντά στο επίπεδο εκείνων του δημοσίου.

Στα υπερπόντια διαμερίσματα (DOM) οι δημόσιοι υπάλληλοι παίρνουν 40% περισσότερο από τους συναδέλφους τους στη μητρόπολη. Αυτό το «πριμ για την ακρίβεια», το οποίο προέκυψε από την ψήφιση του νόμου για τα διαμερίσματα της χώρας το 1946 για τις τέσσερις πρώην αποικίες -Γουαδελούπη, Γουιάνα, Μαρτινίκα, Ρεουνιόν- και περιοριζόταν εκείνη την εποχή στους κρατικούς υπαλλήλους που εκπατρίζονταν. Επειτα από αγώνες, οι δημόσιοι υπάλληλοι που προσλαμβάνονταν επιτόπου πέτυχαν εξίσωση στη μεταχείρισή τους.

Ορισμένοι υποψιάζονται ότι τώρα οι γραφειοκράτες του υπουργείου Οικονομικών στο Παρίσι συνηγορούν για την ισοπέδωση προς τα κάτω, δηλαδή να καταργηθεί η αύξηση του 40% και σ' αυτό έχουν σύμμαχους τους εθνικιστές και περιθωριακές ομάδες.

Ο ηγέτης και εκπρόσωπος του LKP Ελί Ντομοτά αρέσκεται να κάνει συγκρίσεις. «Ημασταν πενήντα χιλιάδες που διαδηλώσαμε στο Πουέντ-α-Πιτρ (σε πληθυσμό 451.000 κατοίκων). Είναι το αντίστοιχο, στη Γαλλία, μιας πορείας έξι εκατομμυρίων διαδηλωτών στους δρόμους του Παρισιού».

Νεωτερισμός σε σχέση με τα μέσα ενημέρωσης ήταν το γεγονός ότι οι διαπραγματεύσεις αναμεταδίδονταν ολόκληρες από τις τοπικές τηλεοράσεις. Επί τέσσερις ημέρες, ο πληθυσμός είχε γαντζωθεί στις οθόνες του - πριν ο νομάρχης διακόψει τις συνομιλίες. Ο πολίτης γινόταν με αυτό τον τρόπο μάρτυρας των συζητήσεων (για τον υπολογισμό των τιμών, τους μισθούς, τα δημόσια έργα, την εκπαίδευση, την υγεία, την αγροτική ανάπτυξη...) από τις οποίες σχεδόν πάντα είναι αποκλεισμένος.

Κόντρα με το κέντρο

Ούτε η τοπική εργοδοσία ούτε η κυβέρνηση προέβλεψαν την αναταραχή. Εξαρχής η εργοδοσία δήλωνε ότι δεν είναι σε θέση να πληρώσει τα 200 ευρώ της μισθολογικής αύξησης σε όσους πληρώνονται με το κατώτατο ημερομίσθιο.

Ο πρωθυπουργός Φρανσουά Φιγιόν αρνείται κατηγορηματικά να βοηθήσει την εργοδοσία με πρόσθετες κοινωνικές και φορολογικές απαλλαγές. Ο αρμόδιος υφυπουργός για τα υπερπόντια γεωγραφικά διαμερίσματα, Ιβ Ζεγκό, κάνει μια εμφάνιση, παρουσιάζει μια προσυμφωνία που επιτρέπει στην εργοδοσία να χρηματοδοτήσει την περίφημη αύξηση, και φεύγει χωρίς να ειδοποιήσει κανέναν, στις 9 Φεβρουαρίου.

Το Παρίσι στέλνει δύο «μεσολαβητές»... Και αφήνει να εκφυλιστεί η κατάσταση. Η οποία χειροτερεύει, προκαλώντας το θάνατο ενός συνδικαλιστή, του Ζακ Μπινό, στις 17 Φεβρουαρίου. Ο πρόεδρος της περιοχής Βικτορέν Λουρέλ και ο πρόεδρος του διαμερίσματος Ζακ Γκιγιό, και οι δύο σοσιαλιστές, ξεπερνιούνται από τα αριστερά τους.

Εδώ και αρκετά χρόνια, οι εμπορικοί όμιλοι, τα μονοπώλια2 και η φάρα των μπεκέ -απογόνων των παλιών γαιοκτημόνων και κατόχων σκλάβων- επιβάλλουν τα δικά τους εξωφρενικά ποσοστά κέρδους, χωρίς οι τοπικά εκλεγμένοι εκπρόσωποι να απασχολούνται συστηματικά ή να ανησυχούν για τις δόλιες μεθόδους που χρησιμοποιούν.

Οκτώ οικογένειες μπεκέ ελέγχουν τις αλυσίδες των υπεραγορών και των εισαγωγών-εξαγωγών3. Η συνεννόηση για τις τιμές είναι εύκολη. Ανάμεσα στο 2007 και το 2008, οι τιμές των προϊόντων πρώτης ανάγκης πέταξαν στα ύψη: 48% για το γάλα, 87% για τα ζυμαρικά, 59% για το βούτυρο κ.ο.κ.

Τα ποσοστά κέρδους και οι νοθείες της Ανώνυμης Εταιρείας του Διυλιστηρίου των Αντιλών (SARA, διανομέας πετρελαϊκών προϊόντων που ουσιαστικά ασκεί μονοπώλιο) αποτελούν επίσης κλασική περίπτωση για την ανάλυση των ελλείψεων του κρατικού ελέγχου.

Το ίδιο και από το 2005, το σκάνδαλο της κεπόνης4, που καταγγέλθηκε χλιαρά από τους εκλεγμένους εκπροσώπους, οι οποίοι βρίσκονται πολύ πιο πίσω σε σχέση με τις οικολογικές οργανώσεις και τα αγροτικά συνδικάτα...

Καμία τοποθέτηση επίσης για την τροποποίηση του νόμου Ζιραρντέν5 για την απαλλαγή από τη φορολογία, ο οποίος δεν προσφέρει τίποτε στην οικονομία με όρους παραγωγικών επενδύσεων. Αντίθετα, το συγκεκριμένο σύστημα υπερτίμησε σημαντικά την τιμή των οικοδομήσιμων οικοπέδων, μεταμορφώνοντας ολόκληρες ζώνες του αρχιπελάγους σε δεύτερες κατοικίες για τους μεγάλους φορολογούμενους της μητρόπολης.

Παράλληλα, η προσφορά κοινωνικής κατοικίας είναι ανεπαρκής και τα οικονομικά σκάνδαλα διαδέχονται το ένα το άλλο. Επίσης, σχετικά με τον περιορισμό των επιπτώσεων της παγκόσμιας οικονομικής κρίσης, η πολιτική ηγεσία δεν μπόρεσε να προτείνει τίποτε το συγκεκριμένο στους φτωχούς.

Η μαζική υποστήριξη των κατοίκων της Γουαδελούπης πίσω από τη συσπείρωση του LKP αποτελεί λοιπόν μια πράξη δυσπιστίας απέναντι στην τοπική πολιτική τάξη.

Πέρα από αυτό, υπάρχει βέβαια η κλασική αμφισβήτηση του συνδικαλιστικού κινήματος απέναντι στην κοινωνική πολιτική της κυβέρνησης Φιγιόν - Σαρκοζί. Ο Ντομοτά εξηγεί κατά τρόπο λακωνικό τις κυβερνητικές υπεκφυγές στη Γουαδελούπη, σε ένα πλαίσιο οξύτατης κοινωνικής κρίσης στη Γαλλία: «Οταν καίγεται το σπίτι σου, δεν δίνεις δεκάρα για το στάβλο!»

Εσωτερική κριτική

Ορισμένοι διανοούμενοι, όπως ο ψυχολόγος Ερόλ Νουισιέ, αμφισβητούν τις μεθόδους και ακόμη την εμβέλεια της δράσης του LKP. Κατά τη γνώμη του, το αναγκαστικό κλείσιμο από ομάδες «κομάντο», εκατοντάδων επιχειρήσεων ή σταθμών βενζίνης, η παράλυση του ανεφοδιασμού και η διαταραχή στα δίκτυα παροχής νερού και ηλεκτρισμού επηρεάζουν πιο σκληρά τους μη προνομιούχους, τους άρρωστους και τα περιθωριοποιημένα άτομα.

Το ίδιο και στην οικονομία: οι πιο ισχυρές δομές -μεγάλες επιχειρήσεις ή επιχειρήσεις που κατέχουν οι μπεκέ- θα περάσουν χωρίς προβλήματα αυτή τη δύσκολη περίοδο, ενώ οι πιο αδύναμες θα αναγκαστούν να κλείσουν. Ετσι θα επωφεληθούν οι μεγαλύτεροι.

Μπροστά στον ετερόκλητο χαρακτήρα των σαράντα εννέα οργανώσεων που συγκροτούν το LKP, κάποιοι άλλοι αναρωτιούνται: η συσπείρωση ακολουθεί, άραγε, μια πολιτική γραμμή; Το σύνθημα για την ακρίβεια και η υπεράσπιση της αγροτικής δύναμης των περισσότερο φτωχών είχε συσπειρωτικό αποτέλεσμα. Αλλά, αν δεχτούμε ότι πετυχαίνει ικανοποίηση σε αυτά τα σημεία, η λαϊκή κινητοποίηση κινδυνεύει έντονα να σταματήσει μόνο στα υλικά κέρδη.

«Εάν, μετά τη γενική κινητοποίηση, οι άνθρωποι καταφέρουν να κερδίσουν σε αγοραστική δύναμη αλλά, τελικά, καταναλώνουν ακόμη περισσότερα εισαγόμενα προϊόντα και "τρόφιμα-σκουπίδια", δεν θα έχουμε κερδίσει τίποτε από αυτή την υπόθεση!» εκτιμά ο Ζορζ Μαγκντελέν, αγρότης και μαχητικό μέλος της συσπείρωσης.

Στην πραγματικότητα, τα αιτήματα του LKP ξεπερνούν κατά πολύ το πλαίσιο των οικονομικών διαπραγματεύσεων. Προκύπτουν από μια βαθιά επιθυμία κοινωνικής αλλαγής. Για παράδειγμα το ζήτημα της μείωσης του καταναλωτισμού που καθιστά ακόμη πιο επισφαλή τον πληθυσμό6, το τέλος των διακρίσεων στις προσλήψεις σε θέσεις στελεχών που αποκαθιστούν την ιεραρχία της αποικιακής κοινωνίας (οι λευκοί επάνω, οι μαύροι κάτω), η εξουδετέρωση των κτηματομεσιτών που έρχονται από την Ευρώπη, η επανάληψη του διαλόγου στις επιχειρήσεις που υπόκεινται συχνά σε έναν εργοδοτικό αυταρχισμό μιας άλλης εποχής, ή ακόμη και η αποκατάσταση της πολιτιστικής κληρονομιάς των Κρεολών.

Τελικά, το LKP διεκδικεί ουσιαστικά μεγαλύτερη τοπική συμμετοχή στις αποφάσεις και τη διαχείριση μιας αειφόρου ανάπτυξης προσαρμοσμένης στη Γουαδελούπη και σε σύνδεση με το περιβάλλον της Καραϊβικής7. Διεκδικεί επίσης να γίνεται τοπικά η διαχείριση των τομέων για τους οποίους οι αποφάσεις λαμβάνονται κατευθείαν από το Παρίσι - απασχόληση, κατάρτιση, υγεία, περιφερειακή συνεργασία, χωροταξία κ.λπ.

Θέμα αυτονομίας

Παραδόξως, η συζήτηση για την εξέλιξη του πολιτικού καθεστώτος του νησιού εγκαταλείφθηκε μετά το δημοψήφισμα της 7ης Δεκεμβρίου 2003, όταν το 72% των κατοίκων της Γουαδελούπης ψήφισε «όχι» στην εξέλιξη προς περισσότερη αυτονομία. Η σημερινή σύγκρουση επιβεβαιώνει, ωστόσο, πέντε χρόνια αργότερα, την αποδυνάμωση του καθεστώτος των υπερπόντιων διαμερισμάτων DOM - όπως μαρτυρούν άλλωστε οι συνεχείς διεκδικήσεις στη Μαρτινίκα, στη Γουιάνα και στη Ρεουνιόν.

Πάντως, η λογική πορεία προς τη χειραφέτηση δεν αναφέρθηκε ποτέ από τους ηγέτες του LKP. Η συσπείρωση αποτελείται, όμως, από οργανώσεις που είναι υπέρ της ανεξαρτησίας. Ο πιο χαρισματικός ηγέτης της Ντομοτά κατέχει τη θέση του γενικού γραμματέα της Γενικής Ενωσης των Εργατών της Γουαδελούπης (UGTG), που αγωνίζεται ανοιχτά υπέρ της ανεξαρτησίας.

Ζήτημα μεθόδου ή στρατηγικής: όλος ο κόσμος έχει συνείδηση των επιφυλάξεων του πληθυσμού απέναντι σε αυτήν την επιλογή.

Ως τότε, ένα μανιφέστο εννέα διανοουμένων των Αντιλών -ανάμεσά τους ο Εντουάρ Γκλισάν και ο Πατρίκ Σαμουαζό- για τις «μετακαπιταλιστικές» κοινωνίες, που κυκλοφόρησε ευρύτατα μετά την εξέγερση, τονίζει: «Καμιά από τις διεκδικήσεις μας δεν είναι παράνομη. Καμιά δεν είναι παράλογη καθεαυτή, και κυρίως δεν είναι πιο υπερβολική από τους μηχανισμούς του συστήματος με το οποίο συγκρούεται. Καμιά δεν θα μπορούσε λοιπόν να αγνοηθεί γι' αυτό το οποίο εκπροσωπεί, ούτε γι' αυτό που αυτή συνεπάγεται σε σχέση με το σύνολο των άλλων διεκδικήσεων8».

(1) DOM και ΤΟΜ, τα υπερπόντια γεωγραφικά διαμερίσματα και της Γαλλίας.

(2) Οπως της Ναυτιλιακής Εταιρείας Ναυλώσεων - Γενικής Ναυτιλιακής Εταιρείας (CMA-CGM), η οποία επιβάλλει υπερβολικά ναύλα για τα εμπορευματοκιβώτια που προέρχονται από τη μητρόπολη. Σ.τ.Μ. Μπεκέ: Κρεολοί που γεννήθηκαν στις γαλλικές Αντίλες.

(3) Ο όμιλος Μπερνάρ Αγιό (GBH), για παράδειγμα, είναι η εκατοστή τριακοστή έκτη γαλλική επιχείρηση σε περιουσιακή ισχύ.

(4) Φυτοφάρμακο που προκάλεσε πριν από είκοσι χρόνια ρύπανση μεγάλης κλίμακας των αγροτικών γαιών, προς όφελος ορισμένων παραγωγών μπανάνας.

(5) Σημαντικές φορολογικές απαλλαγές που προσφέρονται για έξι χρόνια στους φορολογούμενους που επενδύουν στη βιομηχανία ή στη στέγη, στα υπερπόντια γεωγραφικά διαμερίσματα (DOM).

(6) Αυτή η αμφισβήτηση του καταναλωτισμού στοχεύει στην αγορά εμπορευμάτων στη μητρόπολη, ενώ μπορούν να παράγονται τοπικώς (ιδιαίτερα ορισμένα είδη διατροφής).

(7) Εκκληση την οποία διατύπωσε ο Χάρι Ντουριμέλ, των Πρασίνων της Γουαδελούπης, μέλος του LKP. Βλέπε www.harrydu rimel.fr

(8) Ernest Breleur, Patrick Chamoiseau, Serge Domi, Gerard Delver, Edouard Glissant, Guillaume Pigeard de Gurbert, Olivier Portecop, Olivier Pulvar, Jean-Claude William. Μπορείτε να το διαβάσετε στο www.gensdelacaraibe.org.

*Δημοσιογράφος στο Πουέντ-α-Πιτρ.

Αποστολή με Email Εκτύπωση σελίδας

Διαβάστε επίσης

Στην κατηγορία
Διεθνή
Με λέξεις-κλειδιά
Καραϊβική
Γαλλία
Le Monde diplomatique
Στο διαδίκτυο