Έντυπη Έκδοση

Ισχαιμία δημοκρατίας -άλγος αγορών

Υπάρχει μία λέξη τα τελευταία χρόνια που φιλοδοξεί το καθεστώς κεντρικής έννοιας στο υπό διαμόρφωση νέο παράδειγμα κοινωνικής θεωρίας, καθώς θέλει να αποτελέσει ρηματική επιτομή διαφόρων επιμέρους πτυχών και ιδιοτήτων μιας συντελούμενης «ιστορικής τομής».

ΤΑΚΗΣ ΚΑΦΕΤΖΗΣ Αναπληρωτής καθηγητής Πολιτικής Επιστήμης στο Πανεπιστήμιο Αθηνών. ΤΑΚΗΣ ΚΑΦΕΤΖΗΣ Αναπληρωτής καθηγητής Πολιτικής Επιστήμης στο Πανεπιστήμιο Αθηνών. Η λέξη αυτή είναι η μετα-κυριαρχία. Και, όπως κάθε πλάσμα του νου με ιστορικές αξιώσεις σε καιρούς ταραγμένους, αυτή η λέξη-σάρκωμα μιας ανεξερεύνητης νέας εποχής έχει το αμφίσημο γνώρισμα να διαλέγεται αδρά με το ασθμαίνον παρελθόν (ένας αντίπαλος που εκμετρά το ζην του), και την ίδια στιγμή να αδυνατεί την ιχνηλάτηση, έστω, του μελλούμενου, αφήνοντας τον λογισμό αιωρούμενο σ' ένα πάσης χρήσεως μετά.

Γιατί είναι σαφές ότι η μέχρι πρότινος (ποιος είναι ο χρόνος άραγε;) κυριαρχία συμπυκνώνεται στην έννοια και την πράξη ενός εθνικού κράτους, με τα προκείμενα και τα παράγωγά της. Προκείμενο είναι η δυνατότητα ύπαρξης του Πολιτικού ως πεδίου αυτόβουλης θέσπισης των κανόνων με τους οποίους οι κοινωνοί θα συμφωνούν τους όρους τής από κοινού ζωής τους, μακράν και πέραν της βουλιμίας του ατομικού συμφέροντος που απειλεί με διάλυση την «κοινότητα των ανθρώπων». Προκείμενο είναι η δυνατότητα ύπαρξης ενός κοινωνικού συμβολαίου εντός μιας εδαφικά οριοθετημένης και νομικά διασφαλισμένης περιοχής που ονομάζεται επικράτεια. Προκείμενο είναι η διαμόρφωση των όρων συγκρότησης ενός «πολιτικού σώματος», την αρτιμέλεια του οποίου εγγυάται ο μυθοπλαστικός αναδιπλασιασμός του σε «έθνος».

Αυτά τα προκείμενα έχουν τα παράγωγά τους. Την ύπαρξη λαϊκής κυριαρχίας η οποία εντέλλεται μια ύπατη δικαιοδοσία του κράτους διά του έθνους στο οποίο μετουσιώνεται ο λαός. Την ανάδειξη «υπεύθυνης κυβέρνησης» η οποία ταυτόχρονα θα είναι υπόλογη μόνον (ή, έστω..., κυρίως) στους πολίτες που την επέλεξαν. Ενα κοινοβούλιο, ένα σώμα κοινής βούλησης, ομόθυμα κυρίαρχο απέναντι σε έξωθεν αυτού βουλήσεις. Τη δυνατότητα μιας εκλεγμένης-συμβολαιικής κυβέρνησης να έχει την έσχατη απόφαση για να κηρύξει την κατάσταση ανάγκης.

Αν αυτά συνιστούν το πρωτόκολλο της κυριαρχίας, τι είναι αυτό που μπορεί να συνιστά την κατάσταση της μετα-κυριαρχίας; Τι, πώς, γιατί, και ως προς τι είναι το «μετά» από αυτά; Εδώ, εμφιλοχωρεί η περίφημη παγκοσμιοποίηση, η οικονομική, γιατί κατά τον Μπάουμαν μπορεί να υπάρξει και αλλιώς. Εμφιλοχωρεί η οικονομική παγκοσμιοποίηση ως μία γέφυρα μετάβασης ανάμεσα στην κυριαρχία του Πολιτικού και την κυριαρχία του Οικονομικού, ανάμεσα στην Πολιτική και την Αγορά. Μία μετάβαση ρευστή, ακανόνιστη, υβριδική, ανοιχτή, αφού δεν υπήρξε ποτέ μία αμιγής κυριαρχία του Πολιτικού και δεν μπορεί να υπάρξει ποτέ μία καθαρή κυριαρχία του Οικονομικού -εκτός κι αν ό,τι έχει απομείνει από την κοινωνία επιλέξει τον αυτοχειριασμό μέσα σ' ένα bellum omnium contra omnes. Οι σχέσεις ανάμεσα στα δύο αυτά παιδιά της νεωτερικότητας, στις δύο χωριστές σφαίρες της, την Πολιτική και την Οικονομία, ήταν πάντα προβληματική, πρωτίστως για τους ίδιους τους φιλελεύθερους στοχαστές: να περιοριστεί το κράτος, η εξουσία, το εγγενώς αυθαίρετο της όποιας αυτεξούσιας αρχής, αλλά και να μην επικρατήσει η άσβεστη δίψα του πλούτου εις βάρος της ευποιίας της κοινότητας.

Και πώς γίνεται σήμερα η μετατόπιση της πηγής της κυριαρχίας από το Πολιτικό στο Οικονομικό; Από το έθνος στο οικουμενικό; Υπήρχε άραγε τις τελευταίες τρεις δεκαετίες ένα ακέραιο Πολιτικό, συμπαγές υλικά και ηθικά ερματισμένο που να αντισταθεί στην επέλαση του Λόγου της Οικονομίας; Ή μήπως υπήρχε ένα Πολιτικό κερματισμένο καθώς πολιορκημένο από την ηθική του συμφέροντος που επιστέφθηκε από το «πολιτικό χρήμα»; Ενα Πολιτικό που έκανε ισχαιμικό το δίδυμό του, τη Δημοκρατία, εκχωρώντας ελεύθερα πια την ισχαιμία της στο κοινωνικό άλγος των πληθυντικών αγορών, που κάποιοι ευλύγιστοι υπάλληλοί τους ονοματίζουν μετα-κυριαρχία.

Αποστολή με Email Εκτύπωση σελίδας

Διαβάστε επίσης

Στην κατηγορία
Πολιτική
Στη στήλη
Φάκελος
Για το ίδιο θέμα
Υπάρχει δημοκρατία στην Ευρώπη;