Έντυπη Έκδοση

Μια νέα δημοκρατία στη ζώνη του ευρώ

STEFAN COLLIGNON Καθηγητής Οικονομικής Πολιτικής στη Σχολή Προηγμένων Σπουδών Sant'Anna στην Πίζα και επισκέπτης καθηγητής Οικονομικών στο Πανεπιστήμιο του Αμβούργου της Γερμανίας.

Το μέλλον φαίνεται δυσοίωνο για την ευρωζώνη. Μπορεί να καταρρεύσει. Το πρόβλημα είναι οικονομικό και πολιτικό. Η παρούσα κρίση ξεκίνησε στην Ελλάδα επειδή, μετά τις ανεύθυνες, διεφθαρμένες και εγκληματικές πολιτικές της κυβέρνησης της Νέας Δημοκρατίας, νέες θεραπείες ήταν απαραίτητες για την οικονομία, για τις οποίες η κοινή γνώμη δεν ήταν προετοιμασμένη.

Ωστόσο, η Ελλάδα δεν μπορεί να επιστρέψει στη σταθερότητα με το ένα πρόγραμμα λιτότητας μετά το άλλο να σκοτώνει την οικονομική ανάπτυξη. Η Ιταλία μπορεί επίσης να πέσει στην ίδια παγίδα. Πρέπει να χαλαρώσουν τα μέτρα λιτότητας και να τονωθεί η ζήτηση, ενώ παράλληλα θα εφαρμόζονται βαθιές διαρθρωτικές μεταρρυθμίσεις για να εξαλειφθεί η διαφθορά, η αναποτελεσματικότητα και η γραφειοκρατική καταστολή των μηχανισμών της αγοράς.

Η Γερμανία έχει επίσης ευθύνες για το δράμα. Εχει επιβάλει την οικονομική ιδεολογία του «ορντοφιλελευθερισμού» (μια συντηρητική μορφή του φιλελευθερισμού σε συνδυασμό με την προώθηση της έννομης τάξης) σε όλη την Ενωση. Μας στερεί σημαντικά εργαλεία πολιτικής. Ετσι, η κρίση αποκαλύπτει ότι το σημερινό σύστημα της εθνικής αυτονομίας για τις πολιτικές που επηρεάζουν τους πολίτες σε όλη την Ενωση δεν είναι βιώσιμο. Το σύστημα αυτό πρέπει να αλλάξει.

Είναι εύκολο να κατηγορήσει κανείς τις χρηματοπιστωτικές αγορές. Επιτίθενται σε χώρες και στο ευρώ. Κερδοσκοπούν και αδιαφορούν για το κοινό συμφέρον. Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι όλα αυτά αληθεύουν. Αλλά είναι η διαστρεβλωμένη οικονομική διακυβέρνηση της Ευρώπης που δίνει τη δυνατότητα στις αγορές να ενεργούν με αυτόν τον τρόπο. Η Ευρώπη περιμένει τον κ. Σαμαρά να υπογράψει ότι αναλαμβάνει τις ευθύνες του απέναντι στην Ευρώπη. Μπορεί να περιμένει για πάντα. Ο Μπερλουσκόνι υποσχέθηκε τον ουρανό με τ' άστρα προκειμένου να πείσει την ΕΚΤ να αγοράσει ιταλικά ομόλογα, και ύστερα δεν εφάρμοσε τίποτα από αυτά που υποσχέθηκε. Από την άλλη πλευρά, οι περισσότεροι οικονομολόγοι συμφωνούν ότι η έκδοση του ευρωομολόγου θα μπορούσε να βοηθήσει στη σταθεροποίηση των χρηματοπιστωτικών αγορών. Τα ευρωομόλογα δεν είναι η λύση για τα θεμελιώδη ζητήματα της κρίσης, αλλά θα μπορούσαν να αφαιρέσουν τον πανικό από τις χρηματοπιστωτικές αγορές. Ωστόσο, η κυρία Μέρκελ έχει «μπλοκάρει» τη λύση αυτή για καθαρά εθνικιστικούς λόγους: η Γερμανία φοβάται ότι μπορεί να πρέπει να χρεωθεί με υψηλότερα επιτόκια για το δικό της δημόσιο χρέος και να χάσει τα ανταγωνιστικά πλεονεκτήματα που διαθέτει. Υπό αυτή την έννοια, δεν είναι καθόλου καλύτερη από τον κ. Σαμαρά.

Οι εθνικές κυβερνήσεις ισχυρίζονται ότι εκπροσωπούν μόνο τη θέληση του λαού. Κάνουν λάθος. Η δημοκρατία σημαίνει οι πολίτες να ελέγχουν μια κυβέρνηση η οποία διαχειρίζεται τα δημόσια αγαθά που όλοι μοιραζόμαστε. Είναι σαφές ότι το ευρώ και η σταθερότητά του είναι ένα δημόσιο αγαθό που επηρεάζει όλους τους ευρωπαίους πολίτες. Αλλά δεν υπάρχει ευρωπαϊκή κυβέρνηση.

Από την αρχή της κρίσης, ο έλεγχος της πολιτικής στην Ευρώπη έχει καταστεί αυστηρότερος μέσα από νέες διαδικασίες. Αυτό είναι καλό από την άποψη της αποτελεσματικότητας, αλλά παραβιάζει τη δημοκρατία: Πού είναι ο έλεγχος των ελεγκτών; Εάν δεν αντιμετωπιστεί αυτό το ζήτημα, η Ευρώπη θα έχει φοβερά οικονομικά και πολιτικά προβλήματα.

Ο Σαρκοζί και η Μέρκελ έχουν δηλώσει: «Η οικονομική διακυβέρνηση είμαστε εμείς». Ομως οι εθνικές κυβερνήσεις δεν μπορούν να εκπροσωπούν τα συμφέροντα όλων των ευρωπαίων πολιτών. Αντιπροσωπεύουν πάντα μόνο μερικά συμφέροντα. Οπως ήταν αναμενόμενο, πολλοί διαμαρτύρονται για τις γαλογερμανικές διαταγές. Αυτό που απαιτείται είναι μια πραγματική ευρωπαϊκή κυβέρνηση, που θα εκλέγεται από όλους τους ευρωπαίους πολίτες. Μια τέτοια κυβέρνηση θα έχει την πολιτική εξουσία να παρεμβαίνει στην εθνική πολιτική προκειμένου να διατηρηθούν τα ευρωπαϊκά συμφέροντα των πολιτών. Ο γερμανός υπουργός Οικονομικών Σόιμπλε πρότεινε πρόσφατα ο πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής να εκλέγεται άμεσα από το λαό. Αυτή είναι μια καλή ιδέα. Θα δώσει νέα ώθηση στην ευρωπαϊκή ολοκλήρωση με τη νομιμοποίηση ορθών πολιτικών. Επίσης, θα επιτρέψει την πολιτικοποίηση σημαντικών πτυχών της πολιτικής, όπως το αν θέλουμε μια νεοφιλελεύθερη ή μια κοινωνική Ευρώπη.

Δεν υπάρχει αμφιβολία πως αυτό θα ήταν ένα σημαντικό βήμα προς τα εμπρός, αν και δεν θα αρέσει στους διεφθαρμένους πολιτικούς, επειδή μπορεί να τους χαλάσει τα σχέδια για τις απάτες τους. Αλλά θα ήταν η επέκταση της λογικής της ευρωπαϊκής ενοποίησης για την οποία είχε πει ο Ζαν Μονέ: «Δεν δημιουργούμε συμμαχίες κρατών, ενώνουμε ανθρώπους».

Το μέλλον της Ε.Ε. είναι πολιτικό ζήτημα. Εκείνοι που είναι πρόθυμοι να προχωρήσουν προς μια ολοκληρωμένη οικονομική και πολιτική ενοποίηση της Ευρώπης, πρέπει να το κάνουν, οι υπόλοιποι ας ακολουθήσουν τον δικό τους δρόμο. Εγώ πάντως είμαι βέβαιος ότι η Ελλάδα, το έθνος που εφηύρε τη δημοκρατία, θα έχει τη θέληση να είναι μέρος αυτής της νέας περιπέτειας.

Αποστολή με Email Εκτύπωση σελίδας

Διαβάστε επίσης

Στην κατηγορία
Πολιτική
Στη στήλη
Φάκελος
Για το ίδιο θέμα
Εχει ζωή η ευρωζώνη;