Έντυπη Έκδοση

Τριπλός Βέλτσος στη σκηνή

«Το να επινοήσει κάποιος μια θεατρική ιδέα είναι εξίσου δύσκολο με το να επινοήσει μια φιλοσοφική έννοια», λέει ο Γιώργος Βέλτσος

Πέρσι ήταν χρονιά Δημήτρη Δημητριάδη. Να κάνω μια πρόβλεψη, έστω και λίγο παρακινδυνευμένη; Φέτος υπάρχει το ενδεχόμενο να γίνει χρονιά Γιώργου Βέλτσου. Το θεατρικό έργο του είναι σαφώς πολύ μικρότερο σε έκταση από την κατάθεση-ποταμό του Δημητριάδη, αλλά το τελευταίο θεατρικό πόνημά του, η «Αυτοκρατορία», θα είναι η νέα παράσταση του Μιχαήλ Μαρμαρινού στο Κρατικό Θέατρο Βορείου Ελλάδος, ενώ το «Σχέδιο για Ηλέκτρα» μαζί με το «Σχέδιο για Ιφιγένεια» ετοιμάζονται να δουν σε κοινή παράσταση τη σκηνή, και μάλιστα με την υπογραφή του Γιάννη Λεοντάρη.

Την ώρα λοιπόν που τα Δημοτικά Περιφερειακά Θέατρα αργοπεθαίνουν, και το όραμα της δεκαετίας του '80 για αποκέντρωση έχει ανεπιστρεπτί κατεδαφιστεί, υπάρχουν καλλιτέχνες-μονάδες που μπορούν μέσα απ' την πράξη να ισχυρίζονται ότι η θεατρική αποκέντρωση δεν είναι ουτοπία. Ο Γιάννης Λεοντάρης, ο οποίος ανέστειλε λόγω της γνωστής δυστοκίας και εχθρικότητας της Πολιτείας προς τον Πολιτισμό τη λειτουργία της ομάδας Κανιγκούντα, παρουσιάζοντας για δύο τριήμερα του Ιουλίου (στις 4, 5, 6 και 11, 12, 13 Ιουλίου) στο Ναύπλιο (μέσα στη βιβλιοθήκη του Φουγάρου) την παράσταση «Σχέδιο για Ηλέκτρα - Σχέδιο για Ιφιγένεια / Πρώτο Σχεδίασμα», επιχειρεί «ένα οριακό εγχείρημα εκτός των τειχών».

Τρεις σημαντικοί ηθοποιοί μας, η Ηλέκτρα Νικολούζου, ο Κώστας Βασαρδάνης και η Αιμιλία Βάλβη, θα μιλούν, στο πρώτο σχεδίασμα του Ναυπλίου (θα ακολουθήσει το καθεαυτό στην Αθήνα το φθινόπωρο), «μία performance για τη γλώσσα εκείνων που τράβηξαν τη σκανδάλη», τους ήχους «μιας γλώσσας που απορεί», κινούμενοι «πάνω στη χορογραφία των λέξεων» του Γιώργου Βέλτσου. Θα ζωγραφίζουν τα σχέδιά τους στην άμμο, όντες μέσα σε μία βιβλιοθήκη. Θα «απειλούνται από το φως των προβολέων, τα βιβλία, τον συγγραφέα, καθώς έξω η έρημος επεκτείνεται. Πού να 'ξεραν πως τους φέρνουμε την πανούκλα».

Βουτάει ο Γ. Λεοντάρης στο ποιητικό έργο του Γ. Βέλτσου, γιατί «το κείμενό του δεν έχει νόημα, είναι νόημα» αποφαίνεται. «Το κείμενο δεν προσφέρει πρώτο επίπεδο ανάγνωσης στον αποδέκτη του. Είναι μία ακτινογραφία του εαυτού του. Αδύνατον να ενσαρκωθεί από τον ηθοποιό καθώς είναι σάρκα. Αδύνατον να αποκαλυφθεί από την παράσταση γιατί είναι εξ αρχής εκτεθειμένο. Το μόνο που μπορεί η παράσταση είναι να γεννήσει ένα νέο νόημα δίπλα στο ρημαγμένο κείμενο, δηλαδή, αναπόφευκτα, να το προδώσει. Με ήχους, εικόνες, όπλα, συμβάντα. Διατηρώντας το άθικτο».

«Εγραψα έναν διπλό διάλογο με το ακατονόμαστο: την ψύχωση», υπογραμμίζει ο Γ. Βέλτσος. «Αλλά δεν ιστόρησα καμία ιστορία εκτός της ιστορίας της γλώσσας μου που χειμάζει στα λόγια της Ηλέκτρας, της Ιφιγένειας και του Ορέστη καθώς περιπλανώνται στα ερείπια αυτού που κάποτε ήταν ένα εργοστάσιο αισθημάτων». Θεωρεί ότι δεν είναι μόνο τα τρία πρόσωπα «σε κατάσταση διεγερτικής καταληψίας καθώς "σωμάζουν" στους τρεις ηθοποιούς» αλλά και ο ίδιος ο συγγραφέας τους, δηλαδή ο ίδιος, «βρίσκεται σ' εκείνη την ενδιάμεση κατάσταση ενσωμάτωσης μεταξύ άνδρα και γυναίκας, ηθοποιού και υπνοβάτη που επιθυμεί, ενώ δεν θέλει, να βρεθεί στη σκηνή, παρά την προτροπή του σκηνοθέτη».

Πράγματι, ο Λεοντάρης τον παρότρυνε να βρεθεί επί σκηνής μαζί με τους ηθοποιούς, όμως ο Βέλτσος αρνήθηκε. Παρ' όλα αυτά για τα κείμενα που «κουβαλάνε από πίσω τους πάρα πολλά διαβάσματα και σκέψεις» του έχει μιλήσει «λέξη προς λέξη», όπως αποκαλύπτει, σε δύο πρόβες. Δύο πολύ γόνιμα εξάωρα. Κι ήταν ακούραστος. «Δεν ήθελα να ανακατευτώ περισσότερο», επιμένει ο Βέλτσος, που πριν από τέσσερα χρόνια μάς αποκάλυψε το «Σχέδιο για Ηλέκτρα» μαζί με τη μνημειώδη εικονογράφησή του από τον Χρόνη Μπότσογλου και πριν από ενάμιση χρόνο συνέγραψε και το «Σχέδιο για Ιφιγένεια».

Αναρωτιέται κανείς γιατί επέλεξε τις συγκεκριμένες τραγικές ηρωίδες: «Δύο πρόσωπα οριακά, αν και όλη η τραγωδία είναι οριακά πρόσωπα»: «Με ενδιέφερε το θέμα της αναγνώρισης που γίνεται και στις δύο περιπτώσεις, τόσο στην Ταυρίδα όσο και στη σοφόκλεια Ηλέκτρα, διότι η αναγνώριση γίνεται κατά τον τρόπο του Μπρεχτ στον "Κύκλο με την κιμωλία"».

Τα αδέλφια έχουν ήδη αναγνωριστεί και παραγνωρίζονται. «Τα σημάδια αναγνώρισης γίνονται σημάδια παραγνώρισης», διευκρινίζει. «Αυτό ήταν και η πρόκληση», προσθέτει. «Εγώ έκανα την αντιστροφή με τον τρόπο του Μπρεχτ. Πρόκειται για ένα κλασικό σχήμα που με ενδιαφέρει και στην ποίηση. Το πώς η "απόσταση" ευεργετεί ένα ποίημά μου. Και οι ήρωες για να ευεργετηθούν θέλουν να απομακρυνθούν».

Η σχέση του Βέλτσου με το θέατρο είναι διαχρονικά ερωτική: «Η σχέση μου με το θέατρο -λέει- είναι βασικά μια σχέση δημιουργίας. Πιστεύω ότι ποίηση σημαίνει να έχει κανείς μια θεατρική ιδέα. Το να έχεις μια ιδέα ή να επινοήσεις μια ιδέα θεατρική είναι ένα ζήτημα αντίστοιχο με της φιλοσοφίας. Το να επινοήσει, δηλαδή, κανείς μια θεατρική ιδέα είναι εξίσου δύσκολο με το να επινοήσει μια φιλοσοφική έννοια».

Κάτι που θεωρεί ότι συντελείται κατ' εξοχήν στην «Αυτοκρατορία» του, την «ιστορία της εξουσίας από τη Βαβυλώνα ώς την Ουάσιγκτον», ένα κείμενο που ενέπνευσε κι ενεργοποίησε τον Μαρμαρινό, αμέσως μετά τον «Φάουστ».

Αποστολή με Email Εκτύπωση σελίδας

Διαβάστε επίσης

Στην κατηγορία
Τέχνες & Πολιτισμός
Με λέξεις-κλειδιά
Θέατρο