Έντυπη Έκδοση

Η αλήθεια στο στόχαστρο

Ενας φρικιαστικός θάνατος και μια δυσεξιχνίαστη εξαφάνιση στη νοτιοδυτική Αγγλία του 18ου αιώνα, όπου το πνεύμα της ανατροπής αμφισβητεί την αλήθεια κάθε εξουσίας. Τζον Φόουλς, «Ενα καπρίτσιο»

Τι δουλειά μπορεί να έχει μια αλλοπρόσαλλη συντροφιά ευγενών και λαϊκών (ένας νεαρός αριστοκράτης, μια γοητευτική πόρνη, δύο ηθοποιοί κι ένας κωφάλαλος υπηρέτης), παραμονή Πρωτομαγιάς του 1736, σ' ένα αγγλικό πανδοχείο, από το οποίο και θα σπεύσει να αποχωρήσει χωρίς πολλές εξηγήσεις τις επόμενες ημέρες, με άμεση συνέπεια έναν φρικιαστικό θάνατο και μια δυσεξιχνίαστη εξαφάνιση;

Με το μυθιστόρημά του «Ενα καπρίτσιο», που κυκλοφορεί σε υποδειγματική μετάφραση του Φαίδωνα Ταμβακάκη από τις εκδόσεις «Εστία», ο Τζον Φόουλς (1926-2005) κατορθώνει να στήσει μια χορταστική, γεμάτη διεισδυτικές αποχρώσεις και συναρπαστικές λεπτομέρειες περιπέτεια, αλλά και να παίξει διά μακρών με τις αφηγηματικές τεχνικές και τη σκηνοθεσία του, δίνοντας ένα αμιγές δείγμα του ευρωπαϊκού μεταμοντερνισμού στις ημέρες μας.

Τοποθετημένο χρονικά ανάμεσα στην Αγγλική Επανάσταση του 1688 και τη Γαλλική Επανάσταση του 1789, το βιβλίο του Φόουλς είναι μια ανάγλυφη απεικόνιση της πολιτικής και θρησκευτικής αμφισβήτησης που γεννιέται στην Ευρώπη ενόσω περνάμε από τον 17ο στον 18ο αιώνα. Ο κεντρικός ήρωας του Φόουλς, ο υποβλητικά εκκεντρικός και μυστηριώδης κύριος Βαρθολομαίος, είναι ένα πνεύμα άρνησης και ανατροπής, που προκαλεί ρίγη ανατριχίλας τόσο στην κοινωνική του τάξη όσο και στους αφοσιωμένους υποτακτικούς της.

Κεντημένη γύρω από την έρευνα για την ανεύρεση του κυρίου Βαρθολομαίου, η πλοκή στο «Καπρίτσιο» θεμελιώνεται σε τρία είδη κειμένων: στο υλικό των ανακρίσεων τις οποίες διενεργεί για την πολύκροτη υπόθεση ο δικηγόρος Χένρι Εϊσκοφ (ένας τυραννικός διάλογος μεταξύ ερωτώντος και ερωτωμένων), στις επιστολές διαφόρων μαρτύρων τις οποίες λαμβάνει ο ίδιος για το θέμα και στην τριτοπρόσωπη, αντικειμενική αφήγηση ενός σύγχρονου μυθιστοριογράφου, ο οποίος πρόθυμα αναλαμβάνει, με τα απανωτά σχόλιά του, και χρέη ιστορικού ή κοινωνιολόγου.

Το αποτελεσματικότερο εύρημα του Φόουλς είναι ο τρόπος με τον οποίο αμφισβητεί τη μυθιστορηματική του αλήθεια (όπως το κάνει και ο κύριος Βαρθολομαίος για την εποχή του), σκορπίζοντας στον άνεμο και το τελευταίο ψίχουλο της αξιοπιστίας της.

Παρακολουθώντας τα πρόσωπά του εξωτερικά (από το ανακριτικό και το επιστολογραφικό υλικό), ο συγγραφέας, που μας δίνει, παρ' όλα αυτά, δύο σπουδαίους χαρακτήρες (την πόρνη, που θα γεννήσει τη Μητέρα Αννα της αίρεσης των Σέικερς, και τον Εϊσκοφ), φωτίζει όλα τα κρίσιμα γεγονότα της δράσης (το «Καπρίτσιο» αναπτύσσεται μέσα σε μιαν έντονα αστυνομική ατμόσφαιρα) σύμφωνα με την ιδεολογία, τις κοσμοθεωρητικές πεποιθήσεις και το βαθμό αντίληψης του εκάστοτε αφηγητή-μάρτυρά του, δείχνοντας ότι πραγματικότητα μπορεί να είναι τα πάντα (μαγεία, σατανισμός, διαστημικό ταξίδι, αλλά και ορθολογισμός ή εξαγνιστική τελετή) και πως εκείνο που έχει ενδεχομένως μεγαλύτερη σημασία είναι η πειθώ ή λάμψη του παραμυθιού που φτιάχνει ο καθένας για το σύστημα της ζωής του.

Χαμένη ευκαιρία

Το ζήτημα των ελλήνων πολιτικών προσφύγων στην Ανατολική Ευρώπη και στη Σοβιετική Ενωση λίγα μόλις χρόνια μετά τον τερματισμό του Β' Παγκόσμιου Πολέμου έχει αρχίσει να απασχολεί ποικιλοτρόπως το τελευταίο διάστημα όχι μόνο τους ιστορικούς, αλλά και τους μυθιστοριογράφους, που διευρύνουν με κάθε καινούρια ευκαιρία το πεδίο των αναζητήσεων και των αναφορών τους.

Στο βιβλίο του «...και έτσι, έκλεισε ο κύκλος» (εκδόσεις «Νεφέλη»), ο Γιώργος Πρασσάς (δεν μας γνωστοποιεί το ακριβές της ηλικίας του) έχει ως ήρωα έναν πολεμιστή του Δημοκρατικού Στρατού, που βρίσκεται μετά τη στρατιωτική και την πολιτική ήττα του ΚΚΕ στο Καζακστάν. Ο παλαιός πολεμιστής καταφέρνει κάποια στιγμή να επαναπατριστεί, αλλά εν συνεχεία δεν μπορεί να προσαρμοστεί πουθενά και αναγκάζεται να πάρει άλλη μία φορά τα βουνά, όπου και θα θρηνήσει με δραματικό τρόπο τη χαμένη επανάσταση της νιότης του.

Ο συγγραφέας αφήνει, ατυχώς, δίχως ιδιαίτερη επεξεργασία το πρόβλημα της προσαρμογής στο εσωτερικό ή της παραμονής στην υπερορία (μια χρυσοφόρα φλέβα) και αναλώνεται σε μιαν άσχετη και εν πολλοίς αψυχολόγητη ακτιβιστική ρητορική, η οποία όχι μόνο του στερεί την οποιαδήποτε ιστορική αίσθηση, αλλά και μετατρέπει τον πρωταγωνιστή του σε μια φιγούρα σχεδόν άσχετη με τις μεταπολεμικές περιπέτειες της αριστεράς στην Ελλάδα και το εξωτερικό - φιγούρα που χαραμίζει σε κάθε περίπτωση τη δυνατότητα για ουσιαστική και εις βάθος ενασχόληση με ένα πολυδιάστατο και εξαιρετικά περίπλοκο θέμα.

Νέες εκδόσεις

«Οδηγός του ανέμελου παρατηρητή των νεφών»

GAVIN PRETOR-ΡΙΝΝΕΥ

Μετάφραση: Μαρία-Αριάδνη Αλαβάνου. Εκδόσεις «Κέδρος».

Ο Gavin Pretor-Pinney γίνεται ξεναγός μας στον γοητευτικό κόσμο των νεφών, αποκαλύπτοντας μέσα από μια σειρά χαρακτηριστικών φωτογραφιών τη μαγεία των ποιητικών του εικόνων.

«Ο Π και η Μαργαρίτα»

ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΧΡΥΣΟΣ-ΤΟΜΑΡΑΣ

Εκδόσεις «Ινδικτος».

Ενας άντρας και μια γυναίκα προσπαθούν να αντιμετωπίσουν το τεράστιο κενό του εσωτερικού τους τοπίου, το οποίο, μολονότι

παραμένει εγκλωβισμένο στο εγώ τους, δέχεται κάποιες δέσμες φωτός από τον άλλο.

«Πρόας ο Νικίου»

ANDRE LAURIE

Ελεύθερη απόδοση: Μιχάλης Περάνθης.

Εικονογράφηση: Ντανιέλα Σταματιάδη.

«Βιβλιοπωλείον της "Εστίας"».

Δούλος στην Αυλή των αρχαίων Μακεδόνων, στα μέσα του 4ου αιώνα π.Χ., ο Πρόας εργάζεται ως παιδαγωγός του Αμύντα και του Περδίκκα και αναπολεί τη λαμπρή ζωή της πατρίδας του, της Αθήνας. Ενα γεμάτο ζωντάνια και πνοή ιστορικό μυθιστόρημα.

«Γιουχανάν»

ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΠΑΠΑΧΡΗΣΤΟΣ

Μυθιστόρημα. «Εμπειρία Εκδοτική».

Ενα μυθιστόρημα αυτογνωσίας και περιπλάνησης: ο Ικαρος και η Πανωραία ξεκινούν από την Κεφαλονιά και καταλήγουν στη Συρία, όπου και θα αναζητήσουν έναν τόπο λυτρωτικής διαφυγής και ελευθερίας.

«Ο λαϊκός πολιτισμός στον κόσμο της λογοτεχνίας»

HERMANN BAUSINGER

Μετάφραση: Μαριάνθη Καπλάνογλου,

Αρετή Κοντογιώργη. Επιμέλεια: Μαριάνθη

Καπλάνογλου. Εκδόσεις «Πατάκη».

Ο μελετητής αμφισβητεί την καθιερωμένη κατανόηση του λαϊκού πολιτισμού ως συνόλου το οποίο παραμένει ανεπηρέαστο από τις τεχνολογικές αλλαγές και εξελίξεις. Υποστηρίζει ότι η παράδοση αποτελεί ένα δυναμικό μείγμα προνεωτερικών και νεωτερικών στοιχείων.

Αποστολή με Email Εκτύπωση σελίδας

Διαβάστε επίσης

Στην κατηγορία
Τέχνες & Πολιτισμός
Στη στήλη
Τυπογραφείο